Η 78η τελετή απονομής των βραβείων BAFTA της Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Τηλεόρασης πέρασε στην ιστορία ως μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στην ιστορία του θεσμού, ακριβώς πάνω στη στιγμή που όλα έδειχναν ότι οι εκπλήξεις που επιφύλασσαν τα φετινά βραβεία θα άφηναν μία θετική επίγευση.

Το περιστατικό ρατσιστικής εξύβρισης από τον πάσχοντα από σύνδρομο Τουρέτ, Τζον Ντέιβιντσον, ακτιβιστή και παραγωγό της ταινίας «I Swear», έμελλε να πάρει διαστάσεις σκανδάλου, κυρίως λόγω της άτσαλης συνολικής διαχείρισης του από τη Βρετανική Ακαδημία και το BBC. Η διαχείριση ήταν τόσο άστοχη που αμαύρωσε την απονομή, έφερε στην επιφάνεια προγενέστερες ρατσιστικές κατηγορίες για τα BAFTA, που είχαν βρεθεί να κάνουν στοχευμένα βήματα από το 2020 μέχρι σήμερα προκειμένου να ενισχύσουν το συμπεριληπτικό κοινωνικό τους πρόσωπο. Παράλληλα τα άτομα με το σύνδρομο Τουρέτ βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας άδικης κριτικής…

Όλα πήγαν στραβά

Κατά τη διάρκεια της απονομής, ενώ στη σκηνή βρίσκονταν οι ηθοποιοί του αντιρατσιστικού δράματος «Αμαρτωλοί», Μάικλ Μπ. Τζόρνταν και Ντελρόι Λίντο, για να παρουσιάσουν το βραβείο Ειδικών Οπτικών Εφέ, ακούστηκε καθαρά από την πλατεία η λέξη «νέγρος», ρατσιστική εξύβριση. Σημειώνουμε εδώ ότι τα βραβεία BAFTA δεν μεταδίδονται ζωντανά από την τηλεόραση του BBC αλλά με δίωρη καθυστέρηση, γεγονός που ενέτεινε την κριτική κατά των υπεύθυνων διαχείρισης της τηλεοπτικής μετάδοσης, γιατί δεν αφαίρεσαν το επίμαχο απόσπασμα, από το μοντάζ της μετάδοσης που ακολούθησε στο BBC One και το iPlayer του BBC.

Ο Τζον Ντέιβιντσον που εκστόμισε την επίμαχη εξύβριση, το έπραξε ακούσια. Το σύνδρομο Τουρέτ από το οποίο πάσχει, αποτελεί νευρολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από ακούσιες κινητικές και φωνητικές εκδηλώσεις. Σε ένα ποσοστό των ασθενών εμφανίζεται και η κοπρολαλία, δηλαδή η ακούσια εκφορά υβριστικών ή μη αποδεκτών κοινωνικά λέξεων.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, το κοινό είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για την παρουσία «ατόμου με Τουρέτ» και για το «ενδεχόμενο λεκτικών εκρήξεων».

Μάλιστα ο παρουσιαστής της βραδιάς Άλαν Κάμινγκ παρενέβη δύο φορές κατά τη διάρκεια της τελετής για να υπενθυμίσει την παρουσία του Ντέιβιντσον στην αίθουσα μεταξύ των προσκεκλημένων. «Ισως να παρατηρήσατε έντονη γλώσσα στο παρασκήνιο. Αυτό μπορεί να αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο εκδηλώνεται το σύνδρομο Τουρέτ σε ορισμένους ανθρώπους… Σας ευχαριστούμε για την κατανόηση και για τη συμβολή σας στη δημιουργία ενός χώρου σεβασμού για όλους», δήλωσε την πρώτη φορά. «Το σύνδρομο Τουρέτ είναι μια αναπηρία και τα τικ που ακούσατε απόψε είναι ακούσια, πράγμα που σημαίνει ότι το άτομο που έχει σύνδρομο Τουρέτ δεν ελέγχει την ομιλία του. Ζητούμε συγγνώμη αν προσβληθήκατε απόψε», σημείωσε ο Κάμινγκ στην δεύτερη παρέμβασή του.

Ο Ράιαν Κούγκλερ με το BAFTA καλύτερου σεναρίου για τους «Αμαρτωλούς«. @REUTERS/Suzanne Plunkett

Παρ’ όλα αυτά, το κακό έγινε:  είναι δυνατόν τόσο τα BAFTA όσο και το BBC να μην έχουν τα αντανακλαστικά να διαγράψουν στο μοντάζ μια ρατσιστική λέξη από την τηλεοπτική μετάδοση της απονομής που ακολουθεί με καθυστέρηση δύο ωρών, ενώ φρόντισαν να αφαιρέσουν την κραυγή «Ελευθερώστε την Παλαιστίνη!» του Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ; Ακόμα χειρότερα, οι δύο θεσμικοί φορείς αφαίρεσαν ασκώντας λογοκρισία τη σύγκριση του Άλαν Κάμινγκ μεταξύ των θεμάτων του ανιμέισον «Ζωόπολη 2» («Ψέματα, διεφθαρμένοι ηγέτες, δηλητηρίαση και δίωξη μιας φυλής») και της σύγχρονης Αμερικής. Ως εκ τούτου, όπως επισημαίνει και ο Guardian σε σχετικό ρεπορτάζ, «φαίνεται παράλογη η απόφαση να μην αφαιρεθεί από την τηλεοπτική μετάδοση μια φρικτή ρατσιστική προσβολή, που εκστομίστηκε ακούσια».

Και να σκεφτεί κανείς ότι φέτος τα μέλη της Βρετανικής Ακαδημίας έβαλαν τα δυνατά τους για να τιμήσουν τη δουλειά των μαύρων καλλιτεχνών, απονέμοντας μεταξύ άλλων βραβεία στους Ράιαν Κούγκλερ (Σεναρίου) και Γούνμι Μοσάνκου (Β΄ Γυναικείου Ρόλου).

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι παραγωγοί της τελετής δικαιολογήθηκαν για την απόφασή τους να παραμείνει αμοντάριστο το επίμαχο σημείο, γιατί δεν άκουσαν τη λέξη καθώς εργάζονταν από όχημα…

Ευθύνες και έκρηξη αντιδράσεων

Δεν ήταν λίγοι αυτοί που μίλησαν για σοβαρή αμέλεια και επικίνδυνη κανονικοποίηση της ρατσιστικής γλώσσας, ανεξαρτήτως της ακούσιας φύσης του περιστατικού (ανάμεσα στις πιο ηχηρές αντιδράσεις ήταν εκείνες των Τζέιμι Φοξ και Βέντελ Πιρς).

«Το πραγματικό σκάνδαλο δεν είναι το ακούσιο τικ, αλλά η συνειδητή απόφαση να παραμείνει στο τελικό μοντάζ», σημειώνει στο άρθρο της στον Guardian η Κάθριν Σορντ, τονίζοντας ότι η Ακαδημία των BAFTA κατάφεραν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να ακυρώσουν χρόνια προσπαθειών για πρόοδο στην εκπροσώπηση των βραβείων.

Η φετινή απονομή δύο μεγάλων βραβείων – Α΄ Ανδρικού Ρόλου και Ανερχόμενου Σταρ – στον άσημο Βρετανό ηθοποιό Ρόμπερτ Αραμάγιο, που ενσαρκώνει τον Τζον Ντέιβιντσον στο δράμα «I Swear» ανέδειξε μεν το θέμα της ταινίας πάνω στο σύνδρομο Τουρέτ, επισκιάστηκε όμως λίγο μετά από τον θόρυβο που προκλήθηκε. Στο μίξερ μπήκαν τόσο η δημόσια στοχοποίηση του Ντέιβιντσον (κατά τη διάρκεια της τελετής, ο Ντέιβιντσον επέλεξε να αποχωρήσει από την αίθουσα και να παρακολουθήσει την υπόλοιπη τελετή μέσω οθόνης) και ο νέος κύκλος στιγματισμού του όσο και το ρατσιστικό τραύμα που παραμένει μία αναπόδραστη πραγματικότητα.

Ο Ρόμπερτ Αραμάγιο ποζάρει με το Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού και το Βραβείο Bafta Rising Star για την ταινία «I Swear» στα Βραβεία της Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Τηλεόρασης (BAFTA) 2026 στο Royal Festival Hall στο Southbank Centre, Λονδίνο, Βρετανία, 22 Φεβρουαρίου 2026. REUTERS/Suzanne Plunkett

Σε επίσημη ανακοίνωσή της η Ακαδημία των BAFTA ζήτησε μία θεσμική συγγνώμη από όλους, ενώ ο Ντέιβιντσον σημείωσε στη δήλωσή του: «μπορώ μόνο να προσθέσω ότι είμαι, και πάντα ήμουν, βαθιά συντετριμμένος αν κάποιος θεωρήσει ότι τα ακούσια τικ μου είναι εσκεμμένα ή φέρουν κάποιο νόημα».

Πολλοί θεωρούν ότι η δημόσια στοχοποίησή του Ντέιβιντσον ισοδυναμεί με νέο κύκλο στιγματισμού, άλλοι υπογράμμισαν πως και το ρατσιστικό τραύμα παραμένει πραγματικό, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πρόθεση.

Ο σκηνοθέτης και κριτής στα BAFTA στην κατηγορία των ανερχόμενων ταλέντων, Γιόντε Ρίτσαρντσον, παραιτήθηκε από τα καθήκοντά του, τονίζοντας μεταξύ άλλων: «Όταν ένας οργανισμός όπως η Ακαδημία των βραβείων Bafta, με τη δική του μακρά ιστορία συστημικού ρατσισμού, αρνείται να αναγνωρίσει τη βλάβη που έχει προκαλέσει τόσο στη μαύρη κοινότητα όσο και στις κοινότητες των ατόμων με αναπηρία και να προσφέρει μια πρέπουσα συγγνώμη, η παραμονή μου σε αυτόν θα ισοδυναμούσε με την αποδοχή της συμπεριφοράς του».

Αφού ξέσπασε ο σάλος, το BBC ανέβασε νέα, μονταρισμένη εκδοχή στο iPlayer, από την οποία έχει αφαιρεθεί πλήρως το επίμαχο ηχητικό υλικό. Το ίδιο ισχύει και για όλα τα επίσημα κλιπ, αποσπάσματα και highlights που διανέμονται πλέον διεθνώς.