Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Μερικές φορές η επιστήμη προχωρά όχι επειδή οι ερευνητές βρίσκουν αυτό που αναζητούν, αλλά επειδή παρατηρούν κάτι που δεν περίμεναν ποτέ να δουν. Μια λεπτομέρεια που αρχικά μοιάζει ασήμαντη μπορεί να οδηγήσει σε ένα εντελώς απρόσμενο νέο ερώτημα.
Κάτι παρόμοιο συνέβη όταν επιστήμονες από την Ισπανία και την Ιαπωνία μελετούσαν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κινούνταν σε κλειστούς χώρους κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19.
Προσπαθώντας να κατανοήσουν πώς διατηρούν αποστάσεις μεταξύ τους, παρατήρησαν κάτι απρόσμενο: οι άνθρωποι φαίνεται να ακολουθούν μια συγκεκριμένη κατεύθυνση όταν επιλέγουν να αλλάξουν πορεία. Χωρίς να το γνωρίζουν και χωρίς να το επιλέγουν συνειδητά, οι περισσότεροι συμμετέχοντες είχαν την τάση να στρίβουν προς τα αριστερά.
Το τυχαίο εύρημα ότι οι άνθρωποι δεν κινούνται ποτέ εντελώς… τυχαία δημοσιεύθηκε στο «Nature Communications» και γεννά ένα απλό αλλά συναρπαστικό ερώτημα: αν σηκωθείτε τώρα και περπατήσετε προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, θα επιλέξετε συνειδητά την πορεία σας ή η βιολογία έχει ήδη αποφασίσει για εσάς;
Η παρατήρηση που αποκάλυψε το σταθερό μοτίβο
Oπως εξηγεί στο ΒΗΜΑ-Science ο δρ Ινιάκι Ετσεβερία-Ουάρτε, επικεφαλής των ερευνητών και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ναβάρα στην Ισπανία, η αρχική μελέτη δεν είχε σχεδιαστεί για να εξετάσει ποια κατεύθυνση επιλέγουν να ακολουθούν οι άνθρωποι όταν περπατούν.
Οι επιστήμονες μελετούσαν τον τρόπο με τον οποίο οι πεζοί κινούνται σε έναν χώρο, πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και πώς διαμορφώνουν αυθόρμητα τα μοτίβα κίνησής τους όταν προσπαθούν να διατηρήσουν αποστάσεις ασφαλείας. Η έρευνα ξεκίνησε με αφορμή την ευρύτερη μελέτη της κοινωνικής αποστασιοποίησης κατά την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού και βασίστηκε στην καταγραφή και ανάλυση της κίνησης μέσω βίντεο.
Oταν ανέλυσαν το οπτικό υλικό, οι ερευνητές εντόπισαν ένα μοτίβο που δεν αποτελούσε μέρος του αρχικού ερευνητικού ερωτήματος: σε ανοιχτούς χώρους, χωρίς εμπόδια, όπου θα μπορούσαν να κινηθούν προς κάθε κατεύθυνση, οι συμμετέχοντες παρουσίαζαν την επαναλαμβανόμενη τάση να κλίνουν προς τα αριστερά. Αυτό που έκανε την παρατήρηση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν ότι δεν υπήρχε οδηγία, κανόνας ή εμφανής λόγος που να εξηγεί γιατί τόσοι άνθρωποι κατέληγαν στην ίδια κίνηση. Η συμπεριφορά φαινόταν αυθόρμητη.
Δεν είναι θέμα κουλτούρας ή συνηθειών
Για να διαπιστώσουν εάν η αριστερόστροφη κίνηση ήταν αποτέλεσμα πολιτισμικών συνηθειών, οι ερευνητές σχεδίασαν πειράματα στην Ισπανία και στην Ιαπωνία, δύο χώρες με διαφορετικές συμβάσεις στην καθημερινή κίνηση πεζών και οχημάτων. «Αναμέναμε ότι εάν η συμπεριφορά επηρεαζόταν από την κοινωνία και τις συνήθειες των πεζών, τότε η κατεύθυνση θα άλλαζε από τη μία χώρα στην άλλη» αναφέρει ο δρ Ετσεβερία-Ουάρτε.
Οι επιστήμονες εκτιμούσαν ότι αν η προτίμηση προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση ήταν αποτέλεσμα κοινωνικών κανόνων, στην Ιαπωνία, όπου η κυκλοφορία οχημάτων και πεζών οργανώνεται γύρω από την αριστερή πλευρά αντί για τη δεξιά όπως στην Ισπανία, η τάση αυτή θα έπρεπε να είναι αντίστροφη.
Ωστόσο, όταν ο δρ Κλαούντιο Φελιτσιάνι, δεύτερος συγγραφέας της μελέτης και αναπληρωτής καθηγητής στο Ινστιτούτο Προηγμένων Ερευνών του Πανεπιστημίου Waseda στο Τόκιο, κοινοποίησε τα πρώτα βίντεο από τα πειράματα στην Ιαπωνία, η έκπληξη όλων ήταν μεγάλη: το μοτίβο επαναλαμβανόταν και οι συμμετέχοντες έτειναν και πάλι να κινούνται αριστερόστροφα. Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε σημείο καμπής για την έρευνα.
Το ίδιο φαινόμενο εμφανιζόταν σε δύο διαφορετικές χώρες, παρά τις διαφορετικές πολιτισμικές συμβάσεις και τις καθημερινές συνήθειες κίνησης, ενισχύοντας την υπόθεση ότι η τάση προς την αριστερόστροφη κίνηση δεν είναι προϊόν κοινωνικής μάθησης, αλλά συνδέεται πιθανότατα με βαθύτερους μηχανισμούς.
Οι ερευνητές εντόπισαν επιπλέον μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση που σχετίζεται με την ηλικία: η επιλογή της αριστερόστροφης κίνησης εμφανίζεται εντονότερα στους νεότερους ανθρώπους και ιδίως στα παιδιά.
«Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη τάση να μιμούνται τις κινήσεις των ανθρώπων γύρω τους σε σύγκριση με τους ενηλίκους. Αυτή η κοινωνική μίμηση μπορεί να ενισχύσει μια αρχική ατομική προτίμηση: όταν τα μέλη μιας ομάδας αρχίζουν να ακολουθούν ο ένας την κίνηση του άλλου, σταδιακά συγχρονίζονται, δημιουργώντας ένα συλλογικό μοτίβο κίνησης – στην προκειμένη περίπτωση, μια κοινή αριστερόστροφη ροή» σημειώνει ο δρ Ετσεβερία-Ουάρτε.
Δεν σχετίζεται το χέρι με το οποίο γράφουμε
Οι ερευνητές δεν εντόπισαν πάντως σύνδεση της αριστερόστροφης κίνησης με το φύλο ή με το αν κάποιος είναι δεξιόχειρας ή αριστερόχειρας. Η προτίμηση για κίνηση προς τα αριστερά φάνηκε να εμφανίζεται ανεξάρτητα από την κυρίαρχη πλευρά του σώματος, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι δεν οφείλεται σε απλές καθημερινές συνήθειες, αλλά σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τη βιολογία του ανθρώπινου σώματος και με τον έλεγχο της κίνησης.
Οπως περιγράφει ο δρ Ετσεβερία-Ουάρτε, η επικρατέστερη υπόθεση των ερευνητών είναι ότι η απάντηση πιθανότατα βρίσκεται σε μικρές, ατομικές ασυμμετρίες του σώματος και στον τρόπο με τον οποίο οι δύο πλευρές του παράγουν και επεξεργάζονται τις πληροφορίες που σχετίζονται με την κίνηση.
«Το φαινόμενο φαίνεται να βρίσκεται στο επίπεδο του αισθητικοκινητικού συστήματος και όχι στην κουλτούρα, στις κοινωνικές συμβάσεις ή σε μια συνειδητή επιλογή», υπογραμμίζει και προσθέτει ότι «ένας πιθανός μηχανισμός που εξετάζεται είναι η ενσωμάτωση “πορείας”, δηλαδή η ικανότητα του εγκεφάλου να υπολογίζει την κατεύθυνση και την απόσταση που έχουμε διανύσει με βάση τις κινήσεις και τα βήματά μας».
Καθώς η βαθύτερη αιτία του φαινομένου παραμένει υπό διερεύνηση, οι ερευνητές πραγματοποιούν ήδη νέα πειράματα με τη χρήση εικονικής πραγματικότητας, ώστε να απομονώσουν την κίνηση από άλλους μηχανισμούς και να κατανοήσουν τι ακριβώς οδηγεί αυτή την ασυνείδητη προτίμηση προς την αριστερόστροφη πορεία.
