Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ενα έργο για το θέατρο, τους ηθοποιούς, ένα έργο για το σινάφι της επέλεξε η Ταμίλα Κουλίεβα για αυτό το καλοκαίρι. Πρόκειται για το λιγότερο γνωστό του Εντουάρντο Ντε Φιλίπο «Ο σώζων εαυτόν σωθήτω» (πρωτότυπος τίτλος «Man and Gentleman») που φέρνει στη σκηνή έναν περιοδεύοντα θίασο, ένα «μπουλούκι».
Η Κουλίεβα το μετέφρασε, το σκηνοθετεί και παίζει μαζί με μια γερή ομάδα ηθοποιών που συναντήθηκε στον τηλεοπτικό «Αγιο Ερωτα».
Πώς στήθηκε αυτή η δουλειά;
«Η συνεργασία μας γεννήθηκε από την επιθυμία να συνεχίσουμε και να δουλέψουμε μαζί – κι αυτό είχε φανεί από την πρώτη χρονιά της σειράς. Οπως το συζητούσαμε, τους είπα “σας έχω έργο” και κούμπωσαν όλα. Εναν χρόνο δουλεύω πάνω στην παράσταση. Είναι μαγικό να παίρνεις ένα κείμενο και να του δίνεις σάρκα και οστά. Η σκηνοθεσία είναι λίγο σαν να ζωγραφίζεις. Και νομίζω ότι όλο αυτό σημαίνει και κάτι για την τηλεόραση. Οτι κάτι έχει αλλάξει και μπήκαν άνθρωποι του θεάτρου, ώστε να θέλουμε μετά να βρεθούμε και στη σκηνή. Είχα εντοπίσει το έργο από φοιτήτρια. Μου άρεσε πολύ όπως μου αρέσει και ο Ντε Φιλίπο. Τον έχω διαβάσει σχεδόν όλον. Εκανα κάποιες προσπάθειες να το ανεβάσω αλλά μάλλον καθόταν και περίμενε την ώρα του».
Και μιλάει για το σινάφι σας…
«Ναι, γι’ αυτό και με ενδιέφερε από νωρίς. Μιλάει με τόση αγάπη, τέτοια μαεστρία και τρυφερότητα που σε κάνει να αρχίζεις να βλέπεις αλλιώς τους συναδέλφους σου. Πόσο ευάλωτοι, πόσο συναισθηματικοί, πόσο αδύναμοι είναι καμιά φορά, πόσο παιδιά είναι – είμαστε εμείς οι ηθοποιοί. Είχα ανάγκη να φωτίσω τη θετική πλευρά του θεατρικού χώρου, γιατί πολλή λάσπη έχει πέσει».
Τι ξεχωρίσατε στο έργο;
«Το μαγικό είναι ότι περιγράφοντας τη διαδρομή και τη φύση ενός θιάσου ο συγγραφέας αναφέρεται σε κάποια πράγματα που είναι σταθερά και δεν αλλάζουν. Αλλιώς, δεν θα είχε κανένα νόημα να το ανεβάσουμε σήμερα. Κι αυτά είναι οι σχέσεις μεταξύ τους, ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί ένας ηθοποιός, ο τρόπος που μαθαίνει τα λόγια του, ο τρόπος που ο θιασάρχης-σκηνοθέτης δίνει τις οδηγίες, η σχέση με τον παραγωγό… Αλλαξαν λίγο οι συνθήκες αλλά εξακολουθούν να περιοδεύουν θίασοι, εξακολουθεί αυτό το νομαδικό. Και φυσικά οι σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους. Εγώ πιστεύω πως το θέατρο είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας, άρα ό,τι υπάρχει στην κοινωνία υπάρχει και στο θέατρο. Και μην ξεχνάμε ότι το θέατρο είναι μια ωραία τέχνη που την υπηρετούν ωραίοι άνθρωπο. Κι αυτό δείχνει το έργο μας».
Και παραμένει ίδιο, όπως στα μπουλούκια;
«Ο τρόπος που λειτουργεί παραμένει ίδιος. Μπορεί να αλλάζουν κάποια πράγματα σε σχέση με την εποχή αλλά δεν αλλάζει ο λόγος για τον οποίο κάνουν θέατρο οι άνθρωποι. Τότε ήταν πιο έντονο το στοιχείο της επιβίωσης – έπαιζαν για να φάνε. Αλλά και σήμερα ένας αγώνας επιβίωσης δεν είναι το θέατρο; Ο Ντε Φιλίπο μιλάει με πολύ ωραίο τρόπο για τους ηθοποιούς, για τον χώρο μας – το αποκαλεί “τρυφερή κωμωδία”. Πρόκειται για κωμωδία καταστάσεων αλλά μέσα από μια βαθιά συγκίνηση και από τις δυνατές σχέσεις που αναπτύσσουν όλοι μεταξύ τους».
Στα τριάντα χρόνια που είστε στην Ελλάδα, οι θεατρικές συνθήκες άλλαξαν;
«Πιο πολύ μπορώ να μιλήσω για τη δική μου αναζήτηση μέσα στο θέατρο. Και η σκηνοθεσία είναι ένα βήμα παρακάτω για μένα. Τα πράγματα έχουν αλλάξει, όπως έχουν αλλάξει και οι εποχές. Παλιά ένας κριτικός ωθούσε τον κόσμο προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Τώρα δεν περιμένουμε με κομμένη την ανάσα μια κριτική. Επίσης ο τρόπος που ενημερώνεται το κοινό έχει αλλάξει. Παλιά ήταν πιο πολλές οι λεγόμενες off Broadway σκηνές. Αλλά πάντα πιστεύω ότι ένα καλλιτεχνικό γεγονός μπορεί να γίνει και ποιοτικό, κι από εκεί ξεκινάω. Δεν πιστεύω άλλωστε ότι το εμπορικό είναι αρνητικός χαρακτηρισμός».
Επειδή ο θίασος προέκυψε απ’ την τηλεόραση, δεν σημαίνει ότι είναι «εμπορικός»…
«Κατ’ αρχάς είμαι πολύ ευγνώμων στον θίασο που με εμπιστεύθηκε και ως σκηνοθέτρια. Δεν είναι εύκολο να είσαι δύο χρόνια συνάδελφος και μετά να γίνεις ο ενορχηστρωτής. Πιστεύω πολύ στη συνεργασία αλλά δεν παύει να υπάρχει κάποιος που λέγεται σκηνοθέτης, που έχει την ευθύνη. Εμείς ουσιαστικά ξεκινήσαμε απ’ την επιθυμία να κάνουμε κάτι μαζί στο θέατρο, αν αυτό αποτελέσει μετά εμπορικό γεγονός, καλοδεχούμενο. Αλλά δεν ξεκινήσαμε με αυτή την πρόθεση. Μπορείς όμως να το δεις και λίγο συγκινητικά. Ο κόσμος εκτός Αθηνών που παρακολουθούσε τον “Αγιο Ερωτα”, τώρα να μας δει από κοντά. Παραμένω λίγο ρομαντική. Αλλά είναι πολύ διαφορετικό να βρίσκεσαι πάνω στη σκηνή από το να κάνεις γυρίσματα. Είναι όμως τόσο ισχυρό το δέσιμο που ξεπερνάμε τα προβλήματα, μαθαίνουμε, ακούμε ο ένας τον άλλον, γιατί η θεατρική λειτουργία διαφέρει. Επίσης, ο καθένας μας έχει διαφορετικούς κώδικες, καταβολές, κάτι που συνειδητοποιήσαμε στη διάρκεια των προβών. Είναι μαγικός ο τρόπος που έγραψε το έργο ο Ντε Φιλίπο. Στην πορεία καταλαβαίνεις ότι οι καταστάσεις και τα πρόσωπα ταυτίζονται κατά κάποιον τρόπο κι έτσι αντιλαμβάνεσαι ότι η πραγματικότητα είναι σαν τη θεατρική σκηνή. Το έργο στο οποίο κάνουν πρόβα είναι αυτό που, υπό άλλες συνθήκες, βιώνουν στη συνέχεια, στη ζωή».
Ολος ο κόσμος μια σκηνή, όπως έλεγε ο Σαίξπηρ;
«Για μένα είναι πολύ λεπτά ενταγμένος ο Σαίξπηρ μέσα στο έργο – όλος ο κόσμος είναι ένα θέατρο, μια σκηνή. Είναι σαν να το έχει χτίσει με τη φράση του Σαίξπηρ στο μυαλό του. Επιπλέον, υπάρχουν στοιχεία κομέντια ντελ άρτε, κωμωδίας καταστάσεων, ψυχολογικού θεάτρου, όλα».
Πόσα απ’ τα όνειρα που είχατε ερχόμενη στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν;
«Αυτά που έκανα, αυτά που κάνω έχουν ξεπεράσει τις προσδοκίες μου. Συνέβησαν πράγματα που ούτε καν μπορούσα να φανταστώ – πρωταγωνιστικοί ρόλοι στο αρχαίο δράμα στην Επίδαυρο αλλά και όλα όσα συνέβησαν στην πορεία. Και φυσικά αυτό που βιώνω από τον κόσμο, άκρως συγκινητικό και διόλου αυτονόητο».
Πιστεύετε στο «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»;
«Ναι, ο καθένας μπορεί να σώσει τον εαυτό του. Και πρέπει να ξεκινάμε από τον εαυτό μας, όχι από εγωισμό, γιατί έτσι θα είμαστε όλοι καλύτερα. Η Τσεβάγιεβα γράφει κάπου ότι ο καθένας πρέπει να κοιτάει τον εαυτό του, να δουλεύει τον εαυτό του, να καλλιεργεί την ψυχή του και να πάψει να προσπαθεί να κάνει καλές πράξεις. Γιατί θα έρθει η στιγμή που ο καθένας τη δική του την ψυχή θα πρέπει να επιστρέψει. Αρα δουλέψτε με την ψυχή σας. Αυτό με τις καλές πράξεις με δυσκολεύει – σαν να εννοεί ότι κάνουμε καλές πράξεις από ενοχές και κρυβόμαστε πίσω απ’ αυτές για όλα τα υπόλοιπα που κάνουμε».
INFO
Μετάφραση-σκηνοθεσία: Ταμίλλα Κουλίεβα
Σκηνικά: Αννα Μπίζα
Κοστούμια: Αλέγια Παπαγεωργίου
Φωτισμοί: Κατερίνα Μαραγκουδάκη
Μουσική: Πιέρρος Παπαδάκος
Χορογραφία: Αντωνία Οικονόμου
Παίζουν: Δημήτρης Παπανικολάου, Θανάσης Κουρλαμπάς, Δανάη Παππά, Μιχάλης Πανάδης, Πάνος Κλάδης, Ιάσων Βροχίδης και η Ταμίλα Κουλίεβα
Πρεμιέρα: Βεάκειο (29/6)
