Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Δεν νομίζω ότι έχουν συχνά οι κάτοικοι μιας επαρχιακής κωμόπολης τη δυνατότητα να εκφράσουν τα πιο βαθιά, τα πιο μύχια συναισθήματά τους μέσα από μια συλλογική δημιουργική διαδικασία με τη συνδρομή πραγματικά χαρισματικών και ευαίσθητων καλλιτεχνών, εξ ου και ήταν τόσο συγκινητική η εκδήλωση που είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε πριν από λίγο καιρό στο ρετρό «Σινέ Απόλλων» της Αιδηψού.
Μετά από δύο εξαιρετικά επιτυχημένους κύκλους καλλιτεχνικών εργαστηρίων στη Βόρεια Εύβοια, το «Μέλισμα», μια πρωτοβουλία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, επέστρεψε ανανεωμένο στον Δήμο Ιστιαίας – Αιδηψού, επιδιώκοντας να συνδέσει την ποίηση, το τραγούδι και την κοινότητα. Στην παράσταση που έδωσε την αφορμή για αυτό το κείμενο, ο Μιχάλης και ο Παντελής Καλογεράκης, τα δύο αδέλφια από την Κρήτη που αγαπούν τη μελοποιημένη ποίηση, παρουσίασαν πρώτα ένα δείγμα από το δικό τους λαμπερό έργο και στη συνέχεια συνέπραξαν με κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι ανέβηκαν στη σκηνή και τραγούδησαν ή απήγγειλαν κάποια ποιήματα που είχαν γράψει οι ίδιοι με θέματα όπως η απώλεια κοντινών προσώπων, η φθορά, η έλλειψη προοπτικών στην Ελλάδα της περιφέρειας, αλλά και με ορισμένες πιο σουρεαλιστικές πινελιές.
Aσκήσεις, γραφή και δουλειά
Είχαν προηγηθεί δράσεις σε σχολεία της περιοχής αλλά και συναντήσεις με ενηλίκους και οι συμμετέχοντες – μικροί και μεγάλοι – άνοιξαν μια μεγάλη και ανυπόκριτη συζήτηση γύρω από όσα κουβαλάει ο τόπος τους: τη φύση, τη θάλασσα, το πώς άλλαξε η περιοχή μέσα στα χρόνια, αλλά και πιο δύσκολα πράγματα, όπως ο θάνατος και η ανάγκη για μια νέα αρχή. Μέσα από ασκήσεις, γραφή και δουλειά σε ομάδες, γεννήθηκαν κείμενα που σκιαγραφούν με αδρές γραμμές και πολύ ουσιαστικά ένα πορτρέτο της κοινότητας φτιαγμένο από την ίδια. Αυτό ακριβώς επιδιώκει το πρόγραμμα ούτως ή άλλως: να δώσει στους κατοίκους έναν τρόπο να μιλήσουν, να τραγουδήσουν και να νιώσουν, έστω για λίγο, ότι μπορούν να μοιραστούν με τους άλλους ό,τι κρύβουν βαθιά μέσα τους.
Την καλλιτεχνική επιμέλεια και τη μουσική σύνθεση έχει αναλάβει ο Μιχάλης Καλογεράκης, την καλλιτεχνική επιμέλεια και τη θεατρική εκπαίδευση ο Παντελής Καλογεράκης, ενώ τη μουσική εκπαίδευση η Δανάη Στεργίου (αξίζει να σημειωθεί πόσο εξαιρετική δουλειά έκανε στη φωνητική διδασκαλία). Τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής και τη δραματουργική ανάπτυξη των κειμένων συντονίζει ο Θωμάς Τσαλαπάτης, ενώ τις ενορχηστρώσεις υπογράφει ο Φάνης Ζαχόπουλος.
Σύμφωνα με το σημείωμα της καλλιτεχνικής ομάδας για το «Μέλισμα ΙΙ», «η Αιδηψός αποτελεί σημείο έμπνευσης, καθώς συνδέεται με τον μύθο όπου η θεά Αθηνά ζήτησε από τον Ηφαιστο να φέρει στην επιφάνεια θερμά νερά για να γιατρέψουν τον Ηρακλή. Το νερό, σύμβολο κάθαρσης και σωτηρίας, και η φωτιά, ως δύναμη της φύσης, αποτελούν βασικά μοτίβα του προγράμματος».
Κάτι που οι κάτοικοι χρειάστηκε να μάθουν και τους ξάφνιασε είναι, όπως τονίζει ο Θωμάς Τσαλαπάτης, πως «ποίηση δεν είναι να γράψεις αλλά να σβήσεις, να κόψεις, να πετάξεις. Μια άσκηση αφαίρεσης». «Μετά από 16 χρόνια που ασχολούμαστε με τη μελοποιημένη ποίηση, πρώτη φορά νιώσαμε τόσο έντονα τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει αυτή η μορφή τέχνης. Στο πρόγραμμα συμμετέχει ένας ψαράς που έγραψε ποίημα για τη γυναίκα του που έφυγε από τη ζωή και στη συνέχεια αυτό μελοποιήθηκε και το τραγουδούν 35 συμπολίτες του. Εχει κάπως γιατρευτεί αυτός ο άνθρωπος, αισθάνεται ότι άλλαξε η ζωή του» μας είπαν ο Μιχάλης και ο Παντελής Καλογεράκης. «Στην αρχή ήταν διστακτικός, αμυντικός, είχε αντιστάσεις και στη συνέχεια ήταν σαν να αφέθηκε στη διαδικασία και να έλιωσε» συμπλήρωσαν.
Οι πυρκαγιές του 2021
Το «Μέλισμα» ξεκίνησε το 2022 στους Δήμους Λίμνης – Μαντουδίου – Αγίας Αννας και Ιστιαίας – Αιδηψού, με τη στήριξη του υπουργείου Πολιτισμού, και έχει αφήσει το αποτύπωμά του στην περιοχή. Η Βόρεια Εύβοια δεν έχει ξεπεράσει ακόμη τις επιπτώσεις από τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2021 και το «Μέλισμα» γεννήθηκε ακριβώς μέσα σε αυτό το κενό – ως τρόπος να βρεθεί χώρος για να ειπωθεί το τραύμα, όχι μόνο το υλικό αλλά και αυτό που συχνά ξεχνάμε, το ψυχικό, γι’ αυτό και επιχειρεί να συμβάλει στην πολιτιστική ανασυγκρότηση, προσφέροντας χώρο για έκφραση και συλλογική δημιουργία.
Από την επεξεργασία του τραύματος στο «Μέλισμα Ι» μέχρι τη διερεύνηση της παράδοσης και της τοπικής ταυτότητας στο «Μέλισμα ΙΙ», το πρόγραμμα εξελίσσεται με οργανικό τρόπο, αντανακλώντας τις ανάγκες και τη δυναμική της ίδιας της κοινότητας με την πεποίθηση ότι η τέχνη μπορεί να είναι τόπος συνάντησης και αναγέννησης.
Την πρωτοβουλία τη σχεδίασαν οι Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με μια ιδέα απλή: να μιλήσει σε ανθρώπους κάθε ηλικίας, μέσα από εργαλεία που αντλούνται από τη μουσική, το θέατρο, τον χορό, τις εικαστικές τέχνες. Η πρώτη φάση έκλεισε με την παράσταση «Τόπος Ατελείωτος» και η ανταπόκριση ήταν τέτοια που η κοινότητα ζήτησε η ιστορία να συνεχιστεί. Ετσι ήρθε η δεύτερη χρονιά, με τη θεματική να μετατοπίζεται από τη φωτιά στις ζωντανές μνήμες και παραδόσεις του τόπου, καταλήγοντας στην περιπατητική παράσταση «Η Γη των Κρίνων».
Η γ’ φάση για το «Μέλισμα» υλοποιείται στον Δήμο Ιστιαίας – Αιδηψού με αφετηρία αυτή τη φορά την ποίηση και με στόχο τη μετατροπή του λόγου των κατοίκων σε μουσική. Το πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο. Χάρη σε αυτό βλέπουμε ότι τα ποιήματα καμιά φορά προκύπτουν αθόρυβα και πηγαία έτσι όπως αναδύονται από το έδαφος οι ατμοί των ζεστών, ιαματικών νερών που αναβλύζουν από τα βράχια και γίνονται ένα με τη θάλασσα.
