Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Γύρω στις δύο το μεσημέρι, στην τελευταία συνεδρίαση, μόλις είχαμε επιστρέψει από το διάλειμμα όταν η Πρόεδρος κοίταξε έναν από τους κατηγορούμενους στο εδώλιο – τον μοναδικό που δεν φοράει ποτέ κοστούμι – και τον ρώτησε:
-Έχετε δικηγόρο;
Ο κατηγορούμενος, ένας άντρας γύρω στα πενήντα, με κοντό γκρι μαλλί, σηκώθηκε όρθιος και απάντησε: «Κυρία Πρόεδρε, δεν μπορώ να αντεπεξέλθω. Δεν έχω την οικονομική δυνατότητα.»
Η αίθουσα ησύχασε απότομα. Για δύο-τρία δευτερόλεπτα δεν αντέδρασε κανείς. Ύστερα ακούστηκαν ψίθυροι από την πλευρά των δικηγόρων υπεράσπισης, που κάθονται ακριβώς δίπλα στους δημοσιογράφους. Δεν μπορούσα να καταλάβω τι έλεγαν. Τι να συνέβαινε;
-Τότε θα πρέπει να διακόψουμε, είπε η Πρόεδρος.
Και εκεί ξέσπασαν όλοι. Δικηγόροι και από τις δύο πλευρές άρχισαν να φωνάζουν.
-Αυτό δεν έχει ξαναγίνει!
-Τι θα γίνει τώρα;
Από τις 23 Μαρτίου που ξεκίνησε αυτή η δίκη, ο συγκεκριμένος κατηγορούμενος είναι παρών σχεδόν σε κάθε συνεδρίαση. Είναι ένα από τα δεκαέξι στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ που κατηγορούνται για διατάραξη της ασφάλειας της σιδηροδρομικής συγκοινωνίας – με πρόθεση. Στο κλητήριο θέσπισμα καταλαμβάνει τη θέση «23» και με αυτόν τον αριθμό τον έχω ήδη αναφέρει.
Πριν από δύο εβδομάδες, έγραψα ότι ο δικηγόρος του δεν εμφανίζεται ποτέ στο δικαστήριο και ότι οι λόγοι είναι οικονομικοί. Δεν είμαι από τους δημοσιογράφους που θεωρούν ότι όλοι τους διαβάζουν – το αντίθετο – αλλά κανείς από τους παράγοντες της δίκης δεν το είχε προσέξει;
Τώρα, όλα τα μάτια ήταν στραμμένα πάνω του. Η φωνή του ακούστηκε περίεργα σταθερή και σίγουρη:
-Έχω δικηγόρο κυρία Πρόεδρε απλώς δεν μπορώ να τον πληρώνω.
-Και γιατί μας το λέτε τώρα;
-Ντρεπόμουν να το πω δημόσια… Το είπα στο διάλειμμα σε έναν κύριο της φρουράς με τον οποίο μιλούσαμε.
-Ανακαλείτε δηλαδή; τον ρώτησε η Πρόεδρος
-Να μου πείτε τη διαδικασία. Δεν την ξέρω. Δεν θέλω να είμαι εγώ τροχοπέδη.
Η αμηχανία της στιγμής ήταν σχεδόν κωμική. Σε οποιαδήποτε άλλη αίθουσα – όχι στη δίκη των Τεμπών – ίσως να προκαλούσε χαμόγελα. Εδώ προκάλεσε κομφούζιο.
Στα επόμενα πέντε λεπτά η Πρόεδρος ρωτούσε το νούμερο «23» ξανά και ξανά εάν ανακαλεί την εντολή στον δικηγόρο του – χωρίς να λαμβάνει σαφή απάντηση – η εισαγγελέας προσπαθούσε, νομίζω, να βοηθήσει την κατάσταση απευθυνόμενη και εκείνη στον κατηγορούμενο και λέγοντας του «μόνο εάν εσείς αυτό θέλετε» και δικηγόροι μάλωναν μεταξύ τους για το ποια θα ήταν η ενδεδειγμένη λύση. Να κάνει ανάκληση τώρα το νούμερο «23» ή στην επόμενη συνεδρίαση;
Πριν από περίπου έναν μήνα, η Πρόεδρος είχε ρωτήσει το νούμερο «23» αν είχε δικηγόρο και εκείνος είχε απαντήσει καταφατικά. Το θέμα τότε δεν συνεχίστηκε. Τώρα είχε γίνει το σημαντικότερο δικονομικό ζήτημα της ημέρας: Εάν έστω και ένας κατηγορούμενος δεν εκπροσωπείται από δικηγόρο, το δικαστήριο είναι υποχρεωμένο να διακόψει και να του διορίσει δικηγόρο. Εάν δεν το κάνει, η όλη η διαδικασία μπορεί να θεωρηθεί άκυρη.
Ξαφνικά, η κατάσταση θύμιζε λίγο το χάος της πρώτης μέρας. Δικηγόροι είχαν σηκωθεί όρθιοι και ζητούσαν τον λόγο· άλλοι κινούνταν ήδη προς τις πόρτες εξόδου διαμαρτυρόμενοι.
Μόνο μία μικρή ομάδα συγγενών, που παρακολουθεί τη δίκη κάθε εβδομάδα, παρέμεναν στις θέσεις τους. Σιωπηλοί.
Αυτή τη φορά σηκώθηκε ο Παύλος Ασλανίδης, πατέρας του Δημήτρη που σκοτώθηκε στην έκρηξη που ακολούθησε τη σύγκρουση των δύο τρένων.
-Είμαστε άνεργοι, ματώνουμε για να είμαστε εδώ και θα διακόψετε πάλι; Μας κοροϊδεύετε;
Όσο ακριβή και εάν είναι αυτή η δίκη για τους κατηγορούμενους, στους συγγενείς θα κοστίζει πάντα περισσότερο.
Σας ζητάω συγγνώμη, είπε η Πρόεδρος, η οποία, παρά τη διακοπή, δεν είχε κουνηθεί από τη θέση της. Είχε παραμείνει στην έδρα καθώς το δικαστήριο της άδειαζε.
Σε είδα, με είδες
Μέχρι πριν από δύο εβδομάδες, ο «23» ήταν για μένα ένας αριθμός στον κατάλογο. Από τότε όμως που έγραψα για εκείνον, μου χαμογελάει και του χαμογελάω. Σαν να έχουμε μεταξύ μας μια σιωπηλή αναγνώριση που δεν δηλώνει όμως τίποτα παραπάνω από το «ξέρω ότι έγραψες για μένα» – από τη δική του πλευρά – και «ξέρω ότι ξέρεις ότι έγραψα για σένα» – από τη δική μου.
Δεν του έχω όμως ξαναμιλήσει. Κρατάω τις αποστάσεις μου. Η απόφαση να παρακολουθήσω τη δίκη ως αυτόπτης μάρτυρας, μού υπαγορεύει να μην είμαι κοντά σε κανέναν.
Στην πράξη αυτό δεν είναι τόσο απλό. Και γίνεται όλο και πιο δύσκολο όσο περνάνε οι μέρες και γνωριζόμαστε μεταξύ μας. Στα διαλείμματα της δίκης, όλοι περπατάμε για να ξεμουδιάσουμε τα πόδια μας από τα άβολα καθίσματα μέχρι το μοναδικό κυλικείο του campus. (Η δίκη γίνεται στις εγκαταστάσεις του πανεπιστημίου της Θεσσαλίας.) Εκεί, σε ένα κτίριο βαμμένο σε έντονο κόκκινο και πράσινο, σαν τα Θερινά Ανάκτορα του Πεκίνου, στεκόμαστε όλοι στην ίδια ουρά για καφέ. Την περασμένη εβδομάδα βρέθηκα δίπλα σε έναν άλλον κατηγορούμενο και τον δικηγόρο του, ενώ η μητέρα ενός από τα θύματα παρήγγελνε εσπρέσο φρέντο χωρίς να τους κοιτάει.
Απέφυγα και τους δύο και πήγα και κάθισα σε ένα παγκάκι με συναδέλφους δημοσιογράφους από τη Λάρισα. Έτσι και αλλιώς, από την Αθήνα έχουμε μείνει πια μόνο δύο. Οι έμπειροι δικαστικοί συντάκτες είχαν από την αρχή κάνει τους υπολογισμούς τους και γνώριζαν ότι η αποδεικτική διαδικασία δεν θα άρχιζε μέσα στο καλοκαίρι. «Θα έχει τόσες ενστάσεις και αιτήματα», με είχε προειδοποιήσει προσωπικά η Ιωάννα Μάνδρου, «που ο πρώτος μάρτυρας δεν θα καταθέσει πριν από το φθινόπωρο».
Τώρα την πιστεύω.
Η λογική των καθυστερήσεων
Γιατί καθυστερεί τόσο αυτή η δίκη; με ρωτούσαν πολλοί, ακόμα και πριν προκύψει το ζήτημα με τον «23».
Διαδικασίες που σε άλλες δίκες παίρνουν 3 λεπτά ή 3 ώρες ή 3 μέρες – οι νομιμοποιήσεις των διαδίκων ή τα αιτήματα των συνηγόρων – εδώ έχουν ήδη διαρκέσει τρεις μήνες. Κάθε αίτημα είναι, φυσικά, σημαντικό· ξοδεύτηκαν έξι δικάσιμοι μέχρι το δικαστήριο να εκδώσει θετική απόφαση και να επιτρέψει στο ελληνικό Δημόσιο να δηλώσει παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας εναντίον των τριών σταθμαρχών και του επιθεωρητή διοίκησης στη Λάρισα. Κάθε ένσταση, κάθε εισήγηση, αφορά προσωπικά καθέναν από τους 36 κατηγορούμενους και κάθε έναν από τους περίπου 250 συγγενείς των νεκρών και τραυματίες που έχουν δηλώσει υποστήριξη της κατηγορίας. Πριν από κάθε απόφαση αγορεύουν, δυνητικά, 120 δικηγόροι. Αυτός είναι ο αριθμός που έχει νομιμοποιηθεί.
Όσοι είμαστε μέσα στην αίθουσα αυτές τις πρώτες εβδομάδες, έχουμε ζήσει εντάσεις, καυγάδες, πολιτικά επεισόδια, ακόμα και ξεκατινιάσματα ανάμεσα σε δικηγόρους – αλλά, κάπως, η διαδικασία προχωρούσε και πλησίαζε όλο και περισσότερο η ώρα που θα άρχιζε να εξετάζεται η ουσία: Το τι έγινε τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023.
Τώρα, μια εντελώς διαφορετική, σχεδόν αόρατη δικονομική λεπτομέρεια μπορεί να είναι αρκετή για να σταματήσει τα πάντα. Εάν ο «23» τελικά ανακαλέσει και το δικαστήριο τού διορίσει συνήγορο – δωρεάν – από τον κατάλογο του Δικηγορικού Συλλόγου Λάρισας, όπως προβλέπει ο νόμος, ο νέος συνήγορος μπορεί να ζητήσει χρόνο να ενημερωθεί για την πάνω από 60.000 σελίδες δικογραφία.
Εκτός εάν ο δικηγόρος του «23» επανεμφανιστεί. Έχει ήδη έρθει μία φορά στο δικαστήριο, πριν από περίπου ένα μήνα, στη συνεδρίαση της 9ης Ιουνίου. Το θυμάμαι γιατί τότε είχα σημειώσει, για πρώτη φορά, ότι ο «23» δεν ήταν τελικά μόνος.
Στο τέλος της ημέρας
Ενώ αποχωρούσαμε από το δικαστήριο, το κλίμα ήταν πιο πένθιμο από άλλες φορές.
«Εσύ είσαι συνηθισμένη στις ανατροπές», είπα σε μία συνάδελφο μου που βρέθηκε ακριβώς μπροστά μου και έχει παρακολουθήσει την υπόθεση των Τεμπών από την αρχή. «Όχι», μου απάντησε. «Δεν συνηθίζεται. Γίνεται όλο και πιο χάλια.»
Ξαφνικά ένιωσα απέραντη λύπη. Για όλα. Για τους συγγενείς που περιμένουν να ξεκινήσει επιτέλους η δίκη. Για τους πολιτικούς καυγάδες που εξανεμίζουν την ουσία. Για τους κατηγορούμενους, που τρεις μήνες μετά δεν έχουν ακόμη την ευκαιρία να απαντήσουν στις κατηγορίες που αντιμετωπίζουν.
Αυτή η δίκη κοστίζει σε όλους. Και ακόμα δεν έχει εξεταστεί ούτε ένας μάρτυρας.
Η εξέλιξη της δίκης
15η δικάσιμος – 30 Ιουνίου 2026
Η εισαγγελέας της έδρας πρότεινε την απόρριψη, στο παρόν στάδιο της διαδικασίας, των αιτημάτων για μεταβολή των κατηγοριών. Επιφυλάχθηκε να επανεξετάσει τα ζητήματα αυτά στο στάδιο της αποδεικτικής διαδικασίας, εφόσον προκύψουν νέα στοιχεία. Αντίστοιχα, επιφυλάχθηκε να εισηγηθεί αργότερα και επί των αιτημάτων για την κλήτευση πρόσθετων μαρτύρων.
16η δικάσιμος -1 Ιουλίου 2026
Η διαδικασία διακόπηκε αρχικά προκειμένου να αναμείνει την άφιξη της συνηγόρου υποστήριξης της κατηγορίας Ζωή Κωνσταντοπούλου. Στη συνέχεια, κατηγορούμενος δήλωσε ότι αδυνατεί πλέον να πληρώνει τον συνήγορό του, θέτοντας ζήτημα αυτεπάγγελτου διορισμού νέου δικηγόρου, γεγονός που οδήγησε σε νέα διακοπή της διαδικασίας.
