Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Με μισές αλήθειες, γενικόλογες αναφορές και ασάφειες στήθηκε το σκηνικό, ώστε να επαναληφθούν σήμερα οι διαβουλεύσεις στο Κατάρ, σε εφαρμογή του μνημονίου ΗΠΑ-Ιράν και ενώ μυρίζει ακόμα μπαρούτι στην περιοχή του Κόλπου από την τετραήμερη ανταλλαγή πυρών.
Και οι δύο πλευρές απέφυγαν χθες να αναφερθούν στο φλέγον ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, το οποίο αποτέλεσε την αφορμή για τους βομβαρδισμούς στα τέλη της περασμένης εβδομάδας και αποτελεί διαρκή πηγή αναταραχής στην παγκόσμια οικονομία. Χρησιμοποιώντας ως μοχλό πίεσης τα Στενά —έναν μοχλό που δεν υπήρχε πριν από τον πόλεμο— το Ιράν επιχειρεί να πετύχει κέρδη στα υπόλοιπα ζητήματα και να παρατείνει όσο το δυνατόν τη διαπραγμάτευση για το πυρηνικό πρόγραμμά του.
Διπλωματικό θρίλερ μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε χθες ότι αξιωματούχοι των δύο χωρών θα συναντηθούν στην Ντόχα μετά από ιρανικό αίτημα, χωρίς να αναφερθούν στο αντικείμενο των συνομιλιών. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη επέμενε μέχρι αργά χθες το βράδυ πως μια «τεχνική αντιπροσωπεία» θα μεταβεί στο Κατάρ με αποκλειστικό θέμα το ξεπάγωμα ιρανικών κεφαλαίων βάσει του μνημονίου. Δεν έχει προγραμματιστεί συνάντηση με αμερικανική αντιπροσωπεία τις προσεχείς ημέρες, ανέφερε το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών, δίχως να την αποκλείει όμως, χρησιμοποιώντας διπλωματική γλώσσα.
Ακολούθως, ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε πως στο Κατάρ θα μεταβούν εντός της εβδομάδας οι προεδρικοί σύμβουλοι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, ανεβάζοντας τον πήχη των προσδοκιών. Η διπλωματική κινητικότητα γέννησε ελπίδες ότι θα αυξηθούν μέσα στις επόμενες ώρες οι διελεύσεις πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, που είχαν περιοριστεί δραστικά τις τελευταίες ημέρες.
Ο «ασφαλής διάδρομος» και η ιρανική αμφισβήτηση
Στα μέσα της περασμένης εβδομάδας, δεκάδες πλοία έκαναν χρήση του «ασφαλούς διαδρόμου» που όρισε ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός σε συνεργασία με το Ομάν. Προκειμένου να βγουν από τον Κόλπο, τα πλοία έπλεαν μόνο στα χωρικά ύδατα του σουλτανάτου με την κάλυψη των ΗΠΑ, παρακάμπτοντας τα χωρικά ύδατα και τις αξιώσεις των Ιρανών.
Το Ιράν έπληξε δύο πλοία, καθιστώντας σαφές πως δεν θα αποδεχτεί τετελεσμένα, ενώ κατηγόρησε τους Αμερικανούς για παραβίαση των όρων της δίμηνης ανακωχής που υπέγραψαν στις 17 Ιουνίου. Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι μόνο εκείνη μπορεί να δίνει άδειες διέλευσης τουλάχιστον μέχρι τις 17 Ιουλίου, ενώ προειδοποίησε ότι κάθε διαδρομή πέραν των δικών της χωρικών υδάτων είναι «απαράδεκτη και επικίνδυνη».
Τι προβλέπει το 5ο άρθρο του Μνημονίου
Το 5ο άρθρο του Μνημονίου αναφέρει ότι: «Με την υπογραφή του μνημονίου, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει τις μέγιστες προσπάθειές της για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων χωρίς κόστος για 60 ημέρες, μόνο από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντιστρόφως.
Η κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων θα αρχίσει άμεσα και, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για απομάκρυνση των τακτικών και στρατιωτικών εμποδίων και την απομάκρυνση των ναρκών από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, θα αποκατασταθεί εντός 30 ημερών.
Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα κάνει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για τον καθορισμό του μελλοντικού καθεστώτος διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, σε συζήτηση με άλλες παράκτιες χώρες του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το εφαρμοσμένο διεθνές δίκαιο και τα δικαιώματα των κρατών που έχουν ακτές στα Στενά του Ορμούζ».
Τα «καρφιά» της Τεχεράνης προς το Παρίσι
Κάθε απόπειρα επιβολής νέων ή χωριστών διευθετήσεων χωρίς το Ιράν θα οδηγήσει σε περαιτέρω επιπλοκές και θα καθυστερήσει το άνοιγμα των Στενών, προειδοποίησε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί.
Η Τεχεράνη αποδοκίμασε επίσης τα σχέδια για συμμετοχή της Γαλλίας και άλλων χωρών σε επιχείρηση καθαρισμού των Στενών από νάρκες, αναφέροντας ότι αρμόδιοι για το έργο αυτό είναι μόνο οι Ιρανοί. Σχολιάζοντας τη σχετική δήλωση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν (κατά τη συνάντησή του με τον σουλτάνο του Ομάν, Χάιθαμ Μπιν Ταρίκ, χθες στο Παρίσι), ο Ιρανός αναπληρωτής ΥΠΕΞ, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, συνέστησε στη Γαλλία να μην περιπλέκει την κατάσταση με «προβοκάτσιες».
Το Ιράν ρισκάρει ολόκληρη τη διαπραγμάτευση προκειμένου να διατηρήσει τον μοχλό του Ορμούζ, έγραψαν οι New York Times. «Στο καλύτερο ή στο χειρότερο σενάριο, οι Ιρανοί χρειάζονται αυτή τη μόχλευση» δήλωσε ο Αλί Βαέζ, αναλυτής στην αμερικανική δεξαμενή σκέψης International Crisis Group, εκτιμώντας ότι η Τεχεράνη δεν θα κάνει πίσω στο ζήτημα των Στενών αν δεν υπάρξει τελική συμφωνία.
Ο «ασκός του Αιόλου» στο Διεθνές Δίκαιο
Με την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν άνοιξε ο ασκός του Αιόλου στα Στενά του Ορμούζ. Πριν από τον πόλεμο, τα πλοία περνούσαν από τα Στενά δίχως τέλη ή άλλους περιορισμούς, με βάση το καθεστώς το οποίο προβλέπει την ελεύθερη, συνεχή και ταχεία διέλευση. Το καθεστώς αυτό είναι πιο ευνοϊκό για τα πλοία από το απλό δικαίωμα «αβλαβούς διέλευσης», καθώς δεν μπορεί να ανασταλεί μονομερώς από το παράκτιο κράτος (όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με τις ειδικές προϋποθέσεις που διαχειρίζεται η Τουρκία στα Δαρδανέλια, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μοντρέ).
Η Ουάσιγκτον αξιώνει επιστροφή στο προπολεμικό καθεστώς ελεύθερης διέλευσης. Η Τεχεράνη, που επέβαλε διά των όπλων το κλείσιμο των Στενών, επιμένει στην καθιέρωση κανόνων με βάση τη νέα πραγματικότητα. Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω, καθώς τόσο το Ιράν όσο και το Ομάν διεκδικούν στα Στενά ζώνες 12 ναυτικών μιλίων που επικαλύπτονται.
Επιπλέον, αν και η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη έχουν υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), δεν την έχουν επικυρώσει. Μια τυχόν καθιέρωση νέου καθεστώτος διέλευσης στο Ορμούζ και η επιβολή «ναυτιλιακών υπηρεσιών» πιθανώς θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο και για άλλα στρατηγικής σημασίας θαλάσσια περάσματα στον πλανήτη.
