Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου μπαίνει σε εφαρμογή σήμερα (12 Ιουνίου), ύστερα από χρόνια διαπραγματεύσεων ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Αλλά όπως είπε ο ευρωπαίος Επίτροπος Εσωτερικών και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ, η σημερινή μέρα είναι «απλώς η αρχή» μιας διαδικασίας εφαρμογής του Συμφώνου.
Το Σύμφωνο αρχίζει να εφαρμόζεται, ενώ οι παράτυπες αφίξεις στην ΕΕ είναι μειωμένες. Μια διαφορά από τότε που η Ευρώπη δεχόταν αυξημένες ροές είναι ότι σήμερα οι κυβερνήσεις απασχολούνται περισσότερο με το πώς να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους όσους δε δικαιούνται να παραμείνουν στην ΕΕ (λιγότερες από το 30% των αποφάσεων απέλασης υλοποιούνται).
Μια άλλη διαφορά είναι ότι υπάρχει μεγαλύτερη σύμπνοια μεταξύ των κρατών-μελών σήμερα, σε σχέση με όταν ξέσπασε το Προσφυγικό, το 2015. Ενώ πλέον κάθε κράτος-μέλος (ακόμα και η Ουγγαρία επί Βίκτορ Όρμπαν) συνάπτει διμερείς συμφωνίες με τρίτες χώρες για νόμιμη μετανάστευση, λόγω έλλειψης εργατικών χεριών, το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου ενοποιεί πανευρωπαϊκά τους κανόνες για την αντιμετώπιση όσων φθάνουν παράνομα στα σύνορα της ΕΕ.
Τι είναι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου;
Είναι ένα σύνολο κανόνων για τη διαχείριση των μεταναστών και την καθιέρωση ενός κοινού συστήματος ασύλου στα 27 κράτη-μέλη. Το Σύμφωνο αντικαθιστά τους Κανονισμούς του Δουβλίνου Ι, ΙΙ και ΙΙΙ. Κάθε χρόνο, ως τις 15 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υιοθετεί μια ετήσια έκθεση για την κατάσταση της μετανάστευσης στην ΕΕ συνολικά και σε κάθε κράτος-μέλος.
Τι νέο περιλαμβάνει;
Μικρότερα χρονικά περιθώρια σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, ώστε αυτή να ολοκληρώνεται συντομότερα. Υποχρέωση για κατάθεση αιτήματος ασύλου στη χώρα πρώτης εισόδου – οι παραβάτες τιμωρούνται με μείωση των παροχών υποδοχής στις απολύτως βασικές. Ευκολότερες επιστροφές δευτερογενών ροών ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Ενίσχυση της βάσης δεδομένων Eurodac, ώστε να ελέγχονται και να καταγράφονται όλοι οι παράτυποι μετανάστες και αιτούντες άσυλο. Έναν μόνιμο μηχανισμό αλληλεγγύης ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Και άλλα.
Είναι πιο αλληλέγγυο προς τις χώρες πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα;
Όταν ένας κράτος-μέλος δέχεται μη διαχειρίσιμες ροές, τα υπόλοιπα είναι υποχρεωμένα να βοηθήσουν. Όμως θα μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις τρόπους αλληλεγγύης: πρώτον, μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο ή αναγνωρισμένων προσφύγων, δεύτερον, χρηματική βοήθεια που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει ανάγκες εντός του κράτους-μέλους ή σε τρίτη χώρα και τρίτον, εναλλακτικά μέτρα αλληλεγγύης (όπως αποστολή ανθρώπινου δυναμικού ή αναγκαίων ειδών).
Οι υποχρεώσεις της πρώτης χώρας εισόδου στην ΕΕ έχουν γίνει πιο ευνοϊκές για την Ελλάδα;
Η πρώτη χώρα εισόδου (κυρίως Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Κύπρος και Μάλτα) είναι υποχρεωμένη να εξετάζει τις αιτήσεις ασύλου όσων καταφθάνουν και όσοι καταφθάνουν είναι υποχρεωμένοι να καταθέτουν αίτημα για άσυλο στη χώρα από την οποία μπήκαν στην ΕΕ. Το Σύμφωνο επικρίνεται, διότι βάζει δυσανάλογα μεγάλο βάρος στις χώρες εισόδου και μπορεί να τις οδηγήσει σε επαναπροωθήσεις και στο να αγνοήσουν βάρκες με μετανάστες σε κίνδυνο.
Τι είναι ο Κανονισμός για τη Διαδικασία Ασύλου και τι ο Κανονισμός για τη Διαδικασία Επιστροφής στα Σύνορα;
Ο πρώτος θεσπίζει ένα κοινό σύστημα για να αποφασίζουν τα κράτη-μέλη, αν κάποιος δικαιούται να λάβει καθεστώς πρόσφυγα ή όχι, ενώ παράλληλα περιλαμβάνει μέτρα για τον περιορισμό της κατάχρησης του συστήματος απ’ όσους δε δικαιούνται άσυλο και τον περιορισμό των δευτερογενών ροών εντός ΕΕ. Ο Κανονισμός για τη Διαδικασία Επιστροφής στα Σύνορα θεσπίζει μια κοινή διαδικασία, με διάρκεια ως 12 εβδομάδες, για τις επιστροφές όσων δεν αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες. Οι δύο διαδικασίες (ασύλου και επιστροφής) είναι πλέον πιο στενά συνδεδεμένες, ώστε, όταν εκδίδεται μια απορριπτική απόφαση ασύλου, να εκδίδεται ταυτόχρονα και απόφαση για επιστροφή, ενώ η έφεση κατά των δύο αποφάσεων θα εξετάζεται εντός του ίδιου χρονικού περιθωρίου.
Ποιοι θα υπόκεινται στη Διαδικασία Επιστροφής στα Σύνορα;
Όσοι παραπλανούν εσκεμμένα τις αρχές ή καταστρέφουν εσκεμμένα τα ταξιδιωτικά τους έγγραφα, όσοι αποτελούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη και, τέλος, όσοι κατάγονται από χώρα της οποίας οι πολίτες αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες, σε ποσοστό μικρότερο του 20% (είναι, δηλαδή, οικονομικοί μετανάστες) – η τελευταία κατηγορία έχει ξεσηκώσει πολλές αντιδράσεις. Επίσης, όσοι περνούν από τη Διαδικασία Ασύλου και η αίτηση τους απορρίπτεται, θα μεταφέρονται στη Διαδικασία Επιστροφής.
Ποιες είναι οι κυριότερες επικρίσεις για το Σύμφωνο;
Ότι υπονομεύει το δικαίωμα στο άσυλο, επειδή επισπεύδει τη διαδικασία εξέτασης των αιτημάτων, ότι περιορίζει τις διασφαλίσεις των αιτούντων, καθώς και ότι αυξάνει τις αιτίες για τις οποίες μπορούν να κρατηθούν οι αιτούντες και τη διάρκεια κράτησής τους.
Ποια είναι τα κυριότερα θετικά του Συμφώνου;
Περιέχει περισσότερες προβλέψεις για τους ανήλικους, όπως ότι επιβάλει διεπιστημονική διαδικασία για τη διαπίστωση της ανηλικότητας, και κάνει υποχρεωτική την παροχή εκπαίδευσης στους ανήλικους, εντός δύο μηνών. Επίσης, επεκτείνει τον ορισμό της οικογένειας, για να συμπεριλάβει οικογένειες που σχηματίστηκαν σε χώρες τράνζιτ (και όχι μόνο στη χώρα καταγωγής). Ακόμα, περιέχει προβλέψεις για τον εντοπισμό και την υποστήριξη ευάλωτων ανθρώπων.
Κάποιος που φθάνει από σήμερα και μετά, στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, τι διαφορετικό θα αντιμετωπίζει;
Η κυριότερη αλλαγή είναι ότι όσοι καταφθάνουν χωρίς βίζα εισόδου ή διασώζονται στη θάλασσα, θα περνούν από μια διαδικασία διαλογής, με διάρκεια ως επτά ημέρες, που θα καθορίζει αν θα διοχετευτούν στην κανονική διαδικασία ασύλου ή σε μια συντομευμένη διαδικασία στα σύνορα, που συνδέεται άμεσα με την απέλαση (και η οποία επιτρέπει κράτηση διάρκειας ως 12 εβδομάδων, για να εξεταστεί το αίτημα και άλλων 12 για την απέλαση). Οι επικριτές του Συμφώνου θεωρούν ότι οι περισσότεροι αιτούντες θα παραπέμπονται στη συντομευμένη διαδικασία και θα κρατούνται.
Αλλάζει η έννοια της «ασφαλούς χώρας καταγωγής»;
Γίνεται υποχρεωτική (ενώ πριν ήταν στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους-μέλους). Οι αιτούντες από τις χώρες αυτές θα διοχετεύονται στη συντομευμένη διαδικασία. Οι επικριτές του Συμφώνου τονίζουν ότι κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται χωριστά και ότι μπορεί κάποιος να κατάγεται από χώρα προέλευσης οικονομικών μεταναστών, αλλά να απειλείται η ζωή του ή η ελευθερία του στη χώρα καταγωγής του – άλλωστε, προσθέτουν, διαπράττονται σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις «ασφαλείς χώρες καταγωγής».
Ποιες χώρες περιλαμβάνει η λίστα της ΕΕ με τις «ασφαλείς χώρες καταγωγής»;
Μπανγκλαντές, Κολομβία, Αίγυπτο, Ινδία, Μαρόκο, Τυνησία και Κόσοβο. Επίσης, χώρες που είναι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ (Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Σερβία, Τουρκία και Γεωργία).
Τι αλλάζει στην έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας»;
Η «ασφαλής τρίτη χώρα» ενσαρκώνει την άποψη ότι ένας αιτών άσυλο πρέπει να παραμείνει σε μια από τις χώρες απ’ όπου πέρασε ή έζησε, προτού φθάσει στην ΕΕ και όχι να διασχίζει πολλά σύνορα, μέχρι να έρθει στην Ευρώπη. Το νέο Σύμφωνο επεκτείνει την έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας», για να συμπεριλάβει χώρες εκτός ΕΕ, στις οποίες τα κράτη-μέλη θα μπορούν να στέλνουν αιτούντες άσυλο ακόμα κι αν αυτοί δεν έχουν κανένα δεσμό με την τρίτη χώρα.
Πού βρισκόμαστε με τους «κόμβους επιστροφής» (return hubs);
Για να συμπληρωθεί το Σύμφωνο – ιδίως ο τομέας των επιστροφών – αποφασίστηκε την 1η Ιουνίου η δημιουργία κόμβων επιστροφής από τα κράτη-μέλη, εκτός των συνόρων της ΕΕ, για να στέλνονται εκεί μετανάστες που δεν έχουν δικαίωμα να παραμείνουν στην Ευρώπη. Οι κόμβοι αυτοί μπορούν να είναι είτε χώροι τράνζιτ, εν αναμονή της επιστροφής στη χώρα καταγωγής, είτε χώροι όπου οι μετανάστες θα παραμένουν όσο χρειαστεί, χωρίς όριο και χωρίς καμία εγγύηση επιστροφής στη χώρα τους.
Οι κόμβοι επιστροφής αποτελούν εντελώς καινούργια έννοια στην ΕΕ, διότι μέχρι σήμερα, ένας μετανάστης μπορούσε να σταλεί είτε πίσω στη χώρα προέλευσής του, είτε σε άλλη χώρα, με την οποία είχε αποδεδειγμένα δεσμούς. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι τα κέντρα επιστροφής θα καταλήξουν «de facto κέντρα κράτησης». Η Ελλάδα συνεταιρίστηκε με τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ολλανδία και τη Δανία, για κοινούς κόμβους επιστροφής, μακριά από την ΕΕ, σε χώρες της Αφρικής (έχει ακουστεί η Ουγκάντα) και της Ασίας.
Τι συμβαίνει με τις δευτερογενείς ροές (από Ελλάδα προς Γερμανία), που το Βερολίνο ήθελε να επιστρέψει στην Αθήνα;
Οι πρόσφυγες που έλαβαν άσυλο στην Ελλάδα και στη συνέχεια πήγαν στη Γερμανία και κατέθεσαν κι εκεί αίτηση, αριθμούν αρκετές δεκάδες χιλιάδες. Με τον Κανονισμό του Δουβλίνου, έπρεπε να επιστραφούν στην Ελλάδα, ενώ με το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, το κοντέρ μηδενίζεται για όλες τις δευτερογενείς ροές μέχρι σήμερα. Ένα άλλο νέο στοιχείο που εισάγει, είναι ότι, αν από σήμερα και μετά δημιουργηθούν και άλλες δευτερογενείς ροές και επιστραφούν στην Ελλάδα, η Αθήνα θα μπορεί να τους στείλει απευθείας στα return hubs.
