Μεξικό: Ο χάρτης των καρτέλ – Πού δραστηριοποιείται κάθε εγκληματική οργάνωση

Ο θάνατος του αρχηγού του πανίσχυρου καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά (CJNG) Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Σερβάντες -γνωστότερου με το προσωνύμιο «Ελ Μέντσο»- σηματοδοτεί την αποστράτευση μιας γενιάς συνδεδεμένης με τη δημιουργία των συμμοριών που έφτασαν να ελέγχουν μεγάλο μέρος της επικράτειας του Μεξικού. Ταυτόχρονα, αποδεικνύει ότι η δύναμή τους εξακολουθεί να υφίσταται, αμφισβητώντας εν πολλοίς την κεντρική εξουσία.

Ανεξάρτητα κράτη

H επιχείρηση κατά του Ελ Μέντσο περιλάμβανε συντονισμένη δράση των μεξικανικών ενόπλων δυνάμεων και αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, με τη νεοσύστατη Κοινή Διυπηρεσιακή Μονάδα Κατά των Καρτέλ να πραγματοποιεί «ντεμπούτο».

Η απάντηση του καρτέλ ποίκιλε σε μεθοδολογία (πυρπολήσεις ομοσπονδιακών τραπεζών, αποκλεισμοί οδικών αρτηριών, εμπρησμοί οχημάτων) και έκταση (καταγράφηκαν εκατοντάδες επιθέσεις σε δεκαπέντε πολιτείες και εξήντα δήμους). Με λίγα λόγια, η εικόνα παραπέμπει περισσότερο σε εμφύλιο πόλεμο, παρά σε ομάδα παρανόμων που λειτουργεί στο περιθώριο μιας νομοταγούς πολιτείας.

Δεν πρόκειται ασφαλώς για την πρώτη φορά που το Μεξικό τίθεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής για τέτοιους λόγους.

Ο θόρυβος που δημιούργησαν οι συλλήψεις του Χοακίν «Ελ Τσάπο» Γκουσμάν, ηγετικής μορφής του Καρτέλ Σιναλόα, τον Ιανουάριο του 2016, και του συνιδρυτή της ίδιας οργάνωσης Ισμαέλ «Ελ Μάγιο» Σαμπάδα, τον Ιούλιο του 2024, ο πλούτος των οποίων υπολογίζεται σε δισεκατομμύρια δολάρια, συνέβαλε στην εικόνα μιας χώρας με πολλά παράλληλα κι ανταγωνιστικά προς την κυβέρνηση κέντρα.

Έρευνα που διεξήγαγε το ακαδημαϊκό περιοδικό Sciense εκτιμά ότι ο αριθμός των μελών όλων των εγκληματικών οργανώσεων της χώρας ανέρχεται σε 175.000, στοιχείο που καθιστά τα παντός είδους καρτέλ τον πέμπτο μεγαλύτερο εργοδότη στο Μεξικό. Εξ αυτών το 18% εκτιμάται ότι «απασχολούνται» στο καρτέλ του Χαλίσκο, ενώ έπεται εκείνο της Σιναλόα, που απασχολεί περίπου το 9%.

Πρόκειται για μια εκτίμηση που προσμετρά ως μέλη μόνο τα μόνιμα, ενεργά στελέχη, αφού όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα της έκθεσης, είναι αδύνατον να υπολογιστούν με ακρίβεια περιστασιακοί συνεργάτες ή διεφθαρμένοι κρατικοί λειτουργοί που συνεργάζονται με τις εγκληματικές οργανώσεις.

Αξίζει να σημειωθεί πως η δεξαμενή σκέψης International Crisis Group, με βάση το έτος 2023, υπολογίζει τον αριθμό των εγκληματικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στο Μεξικό -σε τοπική ή εθνική κλίμακα- σε 196.

Χάρτες κι επικράτεια

Η δράση των καρτέλ δεν είναι η ίδια, καθώς τα ισχυρότερα ναι μεν έχουν συνδεθεί με συγκεκριμένες περιοχές και πολιτείες, αλλά έχουν κατορθώσει να «εθνικοποιήσουν» τη δράση τους, στην προσπάθειά τους να βρουν διέξοδο προς τις ΗΠΑ (κύριο προορισμό πάσης φύσεως ναρκωτικών ουσιών που παράγονται ή διακινούνται στο Μεξικό).

Υπάρχουν επίσης μικρότερες συμμορίες, που δραστηριοποιούνται στα γεωγραφικά όρια μιας πολιτείας αλλά διατηρούν συμμαχίες με ισχυρότερες οργανώσεις, λειτουργώντας έτσι υπό καθεστώς ομπρέλας.

Υπάρχουν επίσης πολιτείες σαν το Γιουκατάν, το Καμπέτσε ή την Τσιάπας, όπου η παρουσία εγκληματικών οργανώσεων καταγράφεται από ανεμική έως ανύπαρκτη. Η εγγύτητα με τις ΗΠΑ είναι ένας παράγοντας, που σε συνδυασμό με την ανά τόπο ικανότητα των εγκληματικών οργανώσεων να εξαγοράζουν, να εκβιάζουν ή να εξοντώνουν τμήματα των αστυνομικών και δικαστικών αρχών, εξηγεί την ισχύ τους.

Ζώνες επιρροής των καρτέλ

Στην κεντροδυτική πολιτεία του Χαλίσκο, το Καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά (CJNG), «παιδί» των Σερβάντες, Έρικ Βαλένσια Σαλαζάρ και Μαρτίν Ορτέγα ιδρύθηκε το 2009 και κατάφερε να επεκτείνει την κυριαρχία του πέρα από τη συγκεκριμένη πολιτεία, αποκτώντας τον έλεγχο κομβικών για τη διακίνηση ναρκωτικών λιμανιών στον Κόλπο του Μεξικού και στον Ειρηνικό Ωκεανό, γεγονός που επέτρεψε την σύνδεσή του με την αμερικανική αγορά. Παρότι το καρτέλ ασχολήθηκε με τη διακίνηση πλήθους ναρκωτικών ουσιών (μεθαμφεταμίνη, φεντανύλη, κοκαΐνη), τα τελευταία χρόνια εξειδικεύτηκε στην κοκαΐνη, με τις αρχές να το κατατάσσουν στους κορυφαίους προμηθευτές της.

Στο βορειοδυτικό Μεξικό δεσπόζει το Καρτέλ Σιναλόα, γέννημα των Ελ Τσάπο και Ελ Μάγιο, που δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και επένδυσε στην ποικιλία, διακινώντας μαριχουάνα, κοκαΐνη και φεντανύλη σε μεγάλες ποσότητες. Ο ανταγωνισμός του για πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ οδήγησε σε σύγκρουση με το CJNG για το ποια οργάνωση έχει την πρωτοκαθεδρία στις διαδρομές μεταφοράς των ναρκωτικών ουσιών. Αδελφή οργάνωση θεωρείται το καρτέλ La Familia Michoacana, που δραστηριοποιείται στην πολιτεία Μιτσοακάν στο κεντροδυτικό Μεξικό και στην Πόλη του Μεξικού.

Στο βορειοανατολικό Μεξικό, στην πολιτεία Ταμαουλίπας έχει την βάση του από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 το Καρτέλ του Κόλπου, τέκνο του Χουάν Γκαρσία Αμπρέγκο και του Χουάν Γκέρα Κάρδενας (θεωρούμενου ως «νονού των καρτέλ»). Αποδυναμωμένο σήμερα σε σχέση με το «ένδοξο» παρελθόν, έχει μετεξελιχθεί σε χαλαρή συνομοσπονδία επιμέρους πολυάριθμων συμμοριών (Los Metros, Los Mexicles) με αντικείμενο το εμπόριο όπλων, ναρκωτικών και ανθρώπων, με κύρια διέξοδο την αμερικανική πολιτεία του Τέξας. Τα τελευταία χρόνια το Καρτέλ του Κόλπου συνδέθηκε με την αύξηση των μεταναστευτικών ροών προς τις ΗΠΑ, οι οποίες αποτελούν βασική πηγή των εισοδημάτων του.