Αρνητική ήταν η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ για την συνταγματικότητα των ακραίων δασμών του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, τους οποίους αποφάσισε να επιβάλλει κατά των ανταγωνιστών, αλλά και των συμμάχων των ΗΠΑ με βάση έναν νόμο που προορίζεται να ενεργοποιείται σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Η απόρριψη από το Δικαστήριο μίας εκ τις πιο αμφιλεγόμενες κινήσεις του σε σχέση με τα όρια της εξουσίας του, εκ των πραγμάτων είναι μια απόφαση με σημαντικές συνέπειες συνολικά για την παγκόσμια οικονομία.

Την απόφαση σχολίασε ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος, χαρακτηρίζοντας την «ντροπή». Αναμένεται προφανώς μια πιο ισχυρή αντίδραση από τον ίδιο.

Ο Τραμπ μέχρι τώρα χρησιμοποιούσε τους δασμούς — φόρους σε εισαγόμενα προϊόντα — ως βασικό εργαλείο οικονομικής και εξωτερικής πολιτικής.

Οι δασμοί αποτέλεσαν κεντρικό στοιχείο στον παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο που ξεκίνησε μετά την ανάληψη της δεύτερης θητείας του, αποξενώνοντας τις ΗΠΑ με παραδοσιακούς εμπορικούς εταίρους τους, επηρεάζοντας τις χρηματοπιστωτικές αγορές και δημιουργώντας παγκόσμια οικονομική αβεβαιότητα. Ο Τραμπ ευαγγελιζόταν ότι οι δασμοί του θα αποφέρουν δεκάδες τρισεκατομμύρια δολάρια τα επόμενα δέκα χρόνια για τις ΗΠΑ, την μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, όμως μετά από την απόφαση αυτή είναι πιθανόν οι ΗΠΑ να αναγκαστούν να πληρώσουν πολλά δισεκατομμύρια ευρώ προς όσους επλήγησαν από τους δασμούς.

Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει δημοσιεύσει στοιχεία για τη συλλογή δασμών από τις 14 Δεκεμβρίου. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι του Penn-Wharton Budget Model εκτίμησαν την Παρασκευή ότι τα έσοδα από τους δασμούς που επιβλήθηκαν βάσει του Νόμου για ανάληψη Έκτακτων Οικονομικών Εξουσιών εξαιτίας Διεθνούς Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) υπερέβαιναν τα 175 δισεκατομμύρια δολάρια. Με την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου κατά των δασμών, αυτό το ποσό πιθανόν θα πρέπει να επιστραφεί.

Σημαντικό μέρος της δασμολογικής πολιτικής οι δασμοί με τον IEEPA

Σύμφωνα με το Σύνταγμα των ΗΠΑ, μόνο το Κογκρέσο έχει την εξουσία να επιβάλει φόρους και δασμούς. Ωστόσο, ο Τραμπ προσέφυγε σε μια στατιστική εξουσία, επικαλούμενος τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς σε σχεδόν όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ χωρίς έγκριση από το Κογκρέσο. Υπάρχουν και πρόσθετοι δασμοί που επέβαλε ο Τραμπ με βάση άλλους νόμους, οι οποίοι δεν εμπίπτουν στην παρούσα υπόθεση. Σύμφωνα με στοιχεία της κυβέρνησης από τον Οκτώβριο έως τα μέσα Δεκεμβρίου, οι δασμοί υπό τον IEEPA αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των εσόδων από τους δασμούς που επέβαλε ο Τραμπ.

Ο IEEPA δίνει στον πρόεδρο την εξουσία να ρυθμίζει το εμπόριο σε εθνική έκτακτη ανάγκη. Ο Τραμπ έγινε ο πρώτος πρόεδρος που χρησιμοποίησε τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς — ένα από τα πολλά παραδείγματα με τα οποία έχει επεκτείνει επιθετικά τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας από την επιστροφή του στην προεδρία, σε τομείς όπως η καταπολέμηση της μετανάστευσης, η απόλυση αξιωματούχων ομοσπονδιακών υπηρεσιών, οι εγχώριες στρατιωτικές αναπτύξεις και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό.

Ο Τραμπ έχει και σχέδιο Β

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τους δασμούς ζωτικής σημασίας για την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, προβλέποντας ότι η χώρα θα ήταν ανυπεράσπιστη και καταστραμμένη χωρίς αυτούς. Τον Νοέμβριο είχε δηλώσει ότι χωρίς τους δασμούς «ο υπόλοιπος κόσμος θα μας κορόιδευε, γιατί μας έχουν χρησιμοποιήσει δασμούς για χρόνια και μας εκμεταλλεύτηκαν». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ΗΠΑ είχαν υποστεί εκμετάλλευση από άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Κίνα, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Μετά τις ακροάσεις της υπόθεσης στο Ανώτατο Δικαστήριο τον Νοέμβριο, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα εξετάσει εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση που η απόφαση είναι αρνητική, λέγοντας στους δημοσιογράφους ότι «θα πρέπει να αναπτύξουμε ένα σχέδιο «game two»».

Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ και άλλοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ θα επικαλεστούν άλλους νόμους για να διατηρήσουν όσο το δυνατόν περισσότερους από τους δασμούς του Τραμπ. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μια διάταξη που επιτρέπει δασμούς σε εισαγόμενα προϊόντα που απειλούν την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και μια άλλη που επιτρέπει ανταποδοτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων δασμών, κατά εταίρων που το Γραφείο του Εκπροσώπου Εμπορίου των ΗΠΑ θεωρεί ότι έχουν χρησιμοποιήσει άδικες εμπορικές πρακτικές.

Κανένα από αυτά τα εναλλακτικά μέτρα δεν προσφέρει την ευελιξία και τη δύναμη δράσης που παρείχε ο IEEPA στον Τραμπ, και ίσως δεν μπορέσουν να αναπαράγουν πλήρως την έκταση των δασμών του σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Μπαίνει ένα τέλος στις χωρίς όριο απειλές από τον Τραμπ

Η δυνατότητα που είχε ο Τραμπ -με βάση τον IEEPA- να επιβάλλει ακαριαία δασμούς σε οποιαδήποτε εισαγόμενα προϊόντα μέσω μιας διακηρυγμένης εθνικής έκτακτης ανάγκης αύξησε τη διαπραγματευτική του ισχύ έναντι άλλων χωρών, αναγκάζοντας ηγέτες του κόσμου να επισκεφθούν την Ουάσινγκτον για συμφωνίες που συχνά περιλάμβαναν δισεκατομμύρια επενδύσεων ή αυξημένη πρόσβαση στην αγορά για αμερικανικές εταιρείες.

Ωστόσο, η χρήση των δασμών ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής προκάλεσε ένταση με πολλές χώρες, ακόμη και με παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ.

Ιστορικά, ο IEEPA είχε χρησιμοποιηθεί για επιβολή κυρώσεων σε εχθρικές χώρες ή κατάσχεση περιουσιακών τους στοιχείων, όχι για επιβολή δασμών. Ο νόμος δεν αναφέρει ρητά τη λέξη «δασμός». Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ είχε υποστηρίξει ότι ο IEEPA επιτρέπει την επιβολή δασμών, εξουσιοδοτώντας τον πρόεδρο να «ρυθμίζει» τις εισαγωγές για την αντιμετώπιση εκτάκτων καταστάσεων.

Εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια τα έσοδα από τους δασμούς

Το Κογκρέσο είχε εκτιμήσει ότι αν όλοι οι τρέχοντες δασμοί παραμείνουν σε ισχύ, συμπεριλαμβανομένων των δασμών βάσει IEEPA, θα αποφέρουν περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως την επόμενη δεκαετία.

Τα καθαρά έσοδα από τελωνειακούς δασμούς των ΗΠΑ έφτασαν σε ρεκόρ 195 δισεκατομμυρίων δολαρίων το οικονομικό έτος 2025, που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ.

Στις 2 Απριλίου, σε ημερομηνία που ο Τραμπ χαρακτήρισε «Ημέρα Απελευθέρωσης», ανακοίνωσε «ανταποδοτικούς» δασμούς σε προϊόντα εισαγόμενα από τους περισσότερους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, επικαλούμενος τον IEEPA για να αντιμετωπίσει αυτό που χαρακτήρισε εθνική έκτακτη ανάγκη λόγω των εμπορικών ελλειμμάτων, παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ήδη διατηρούσαν ελλείμματα για δεκαετίες.

Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2025, ο Τραμπ επικαλέστηκε τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς σε Κίνα, Καναδά και Μεξικό, επικαλούμενος τη διακίνηση του συχνά κακοποιούμενου παυσίπονου φεντανύλης και άλλων παράνομων ναρκωτικών ως εθνική έκτακτη ανάγκη.

Ο Τραμπ χρησιμοποίησε τους δασμούς για να εξασφαλίσει παραχωρήσεις και να επαναδιαπραγματευτεί εμπορικές συμφωνίες, καθώς και ως μέσο πίεσης για μη εμπορικά θέματα πολιτικής, όπως η δίωξη του πρώην προέδρου της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρου, οι αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία που χρηματοδοτούν τον πόλεμο στην Ουκρανία, και μια διαφήμιση κατά των δασμών στην επαρχία Οντάριο του Καναδά.

Ο IEEPA ψηφίστηκε από το Κογκρέσο και υπογράφηκε από τον Δημοκρατικό πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ, με περιορισμούς στην προεδρική εξουσία σε σχέση με τον προηγούμενο νόμο.

Νίκη για τις μικρές επιχειρήσεις και για πολιτείες

Οι υποθέσεις των δασμών ενώπιον των δικαστών περιλάμβαναν τρεις αγωγές.

Το Εφετείο της Ουάσινγκτον τάχθηκε υπέρ πέντε μικρών επιχειρήσεων που εισάγουν προϊόντα σε μια από τις υποθέσεις και υπέρ των πολιτειών Αριζόνα, Κολοράντο, Κονέκτικατ, Ντελαγουέρ, Ιλινόι, Μέιν, Μινεσότα, Νεβάδα, Νέο Μεξικό, Νέα Υόρκη, Όρεγκον και Βερμόντ σε άλλη.

Παράλληλα, ομοσπονδιακό δικαστήριο της Ουάσινγκτον τάχθηκε υπέρ της οικογενειακής εταιρείας παιχνιδιών Learning Resources.