Η τηλεοπτική προαναγγελία ίδρυσης κόμματος από τη Μαρία Καρυστιανού δεν προστίθεται απλώς στο πολιτικό σκηνικό. Το αναδιατάσσει. Και μαζί του μεταβάλλει, με τρόπους που ακόμη δεν αποτυπώνονται πλήρως στις δημοσκοπήσεις και στις επίσημες τοποθετήσεις, τους εκλογικούς σχεδιασμούς όλων των κομμάτων. Ο γρίφος της επόμενης κάλπης γίνεται αισθητά πιο δύσκολος αν στην εξίσωση μπει και το υπό διαμόρφωση εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον πολιτικής ρευστότητας που θυμίζει περισσότερο μεταβατική περίοδο παρά σταθερό πολιτικό σύστημα.

Η είσοδος της Μαρίας Καρυστιανού στο πολιτικό παιχνίδι διαταράσσει ισορροπίες, ξαναμοιράζει ρόλους και κυρίως υποχρεώνει τα κόμματα να ξανακάνουν τους λογαριασμούς τους. Και αν κάτι δείχνουν οι πρώτες μετρήσεις και οι εσωτερικές αναλύσεις, είναι ότι το νέο αυτό εγχείρημα δεν θα κινηθεί, εφόσον υλοποιηθεί, στα γνώριμα μονοπάτια του πολιτικού ανταγωνισμού.

Για τη Νέα Δημοκρατία, το εγχείρημα Καρυστιανού συνιστά μια «ασύμμετρη απειλή». Οχι με την κλασική έννοια του πολιτικού αντιπάλου, αλλά ως παράγοντας αποσταθεροποίησης. Δεν διαθέτει, ακόμη, κομματική δομή, σαφές ιδεολογικό στίγμα ή κυβερνητικό πρόγραμμα.

Διαθέτει όμως κάτι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί: ένα ισχυρό ηθικό αφήγημα, το οποίο συνομιλεί με ένα υπαρκτό κοινωνικό αίσθημα αδικίας και δυσπιστίας προς το πολιτικό σύστημα. Από αυτά ελκύεται ένα σημαντικό ποσοστό ψηφοφόρων που τους αρέσουν όροι όπως «αντιπολιτική» και «αντισύστημα». Εξάλλου και η ίδια η Καρυστιανού στην προ ημερών συνέντευξή της είπε «ούτε δεξιά ούτε αριστερά», μια διατύπωση που χρησιμοποιείται κατ’ εξοχήν στην αντιπολιτική ορολογία, στη λογική του «όλοι ίδιοι είναι», αλλά «εμείς είμαστε πάνω από όλα αυτά».

Ο διπλός φόβος της ΝΔ

Παρά την επιφανειακή ψυχραιμία, ο φόβος της κυβέρνησης είναι διπλός. Από τη μία, η τιμωρητική ψήφος. Υπάρχει μια σημαντική μάζα ψηφοφόρων της ΝΔ που, ενώ συμφωνεί γενικά με την οικονομική πολιτική, αλλά όχι με το κόστος ζωής και τον αντίκτυπο στην καθημερινότητά της, νιώθει άβολα με τους χειρισμούς στο κράτος δικαίου.

Από την άλλη, είναι η διάβρωση της «δεξιάς πολυκατοικίας». Αντίθετα με τις αρχικές εκτιμήσεις, στελέχη της ΝΔ παρατηρούν ότι η ρητορική της Καρυστιανού αγγίζει και τη λαϊκή Δεξιά, η οποία παραδοσιακά είναι ευαίσθητη σε θέματα εθνικής αξιοπρέπειας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Υπάρχει όμως και η άλλη ανάγνωση. Σύμφωνα με αυτή, το κόμμα Καρυστιανού θα κάνει μεγαλύτερη ζημιά στην αντιπολίτευση παρά στη ΝΔ. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι η Καρυστιανού αντλεί ψηφοφόρους από την ίδια δεξαμενή της αντικυβερνητικής δυσαρέσκειας και του λαϊκισμού, στην οποία ψαρεύουν ο ΣΥΡΙΖΑ, η Ζωή Κωνσταντοπούλου, ο Κυριάκος Βελόπουλος και η Αφροδίτη Λατινοπούλου.

Από εκεί και πέρα, αρχίζουν και τα μαθηματικά: Οσο περισσότερα κόμματα εισέλθουν στη Βουλή (π.χ. οκτώ κόμματα) τόσο ανεβαίνει ο πήχης της αυτοδυναμίας. Αν η Καρυστιανού ή άλλα νέα σχήματα μπουν στη Βουλή, «κλέβουν» έδρες από τη δεξαμενή που θα μοιραζόταν το πρώτο κόμμα, αναγκάζοντας τη ΝΔ να κυνηγά ποσοστά άνω του 38% ή 39% για να κυβερνήσει μόνη της. Οπότε, μία σκέψη είναι πως αν η Καρυστιανού «καταπιεί» άλλους που οριακά δεν θα μπουν στη Βουλή, αυτό βολεύει σε έδρες το πρώτο κόμμα.

Αποστάσεις στο ΠαΣοΚ

Στο ΠαΣοΚ, πάντως, κρατούν αποστάσεις. Από τη Χαριλάου Τρικούπη ξεκαθαρίζουν ότι μοναδικός πολιτικός αντίπαλος είναι η κυβέρνηση Μητσοτάκη και ότι το κόμμα δεν παρεμβαίνει στα εσωτερικά άλλων σχηματισμών, είτε πρόκειται για κόμματα που αποδυναμώνονται, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά, είτε για εγχειρήματα που βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση. Ο εκπρόσωπος Τύπου Κώστας Τσουκαλάς έχει σημειώσει ότι είναι νωρίς για συμπεράσματα, τονίζοντας πως «δεν έχουμε ακούσει ακόμη τις απόψεις της κυρίας Καρυστιανού», αφήνοντας ωστόσο σαφείς αιχμές για το αφήγημα «ούτε δεξιά ούτε αριστερά», το οποίο – όπως υπενθύμισε – έχει δοκιμαστεί ξανά στο παρελθόν με γνωστά αποτελέσματα.

Στο εσωτερικό του ΠαΣοΚ επικρατεί η εκτίμηση ότι, ακόμη και στο σενάριο ταυτόχρονης δημιουργίας κόμματος από τη Μαρία Καρυστιανού και τον Αλέξη Τσίπρα, η συνολική απώλεια δεν θα ξεπεράσει το 1%. Μια απώλεια που θεωρείται διαχειρίσιμη και δεν αλλάζει τον βασικό στρατηγικό στόχο της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Οι προθέσεις Τσίπρα

Στην πολιτική εξίσωση υπάρχει και ο παράγοντας Αλέξης Τσίπρας. Σύμφωνα με τις μετρήσεις, ένα ενδεχόμενο κόμμα Τσίπρα θα αντλούσε δυνάμεις κυρίως από τον κατακερματισμένο χώρο της Κεντροαριστεράς, αλλά και από ψηφοφόρους που σήμερα δηλώνουν «αναποφάσιστοι». Σε αυτό το πλαίσιο, η δυναμική Καρυστιανού λειτουργεί και ως παράγοντας πίεσης προς τον πρώην πρωθυπουργό, όχι όμως ως λόγος βιασύνης.

Ο ίδιος παρακολουθεί τις εξελίξεις με ψυχραιμία και σύμφωνα με συνομιλητές του, αν και υπάρχει ευρύτερος προβληματισμός για τις επόμενες κινήσεις του, δεν αλλάζει το χρονοδιάγραμμα που έχει τεθεί. Η διευκρίνιση κρίνεται αναγκαία διότι τις τελευταίες ημέρες πολλά έχουν ειπωθεί και μεταδοθεί για τις πραγματικές διαθέσεις του πρώην πρωθυπουργού. Πάντως, ανεξάρτητα από τι μεταδίδεται από τους συνομιλητές του, η προαναγγελία ίδρυσης κόμματος από την Καρυστιανού λειτουργεί ως καταλύτης και για τις κινήσεις του. Οχι επειδή του στερεί άμεσα πολιτικό χώρο, αλλά επειδή αλλάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί. Το εγχείρημα Καρυστιανού εισάγει στο παιχνίδι έναν παράγοντα ηθικής νομιμοποίησης και συναισθηματικού φορτίου, ο οποίος πιέζει τον πρώην πρωθυπουργό να αποφύγει τις βιαστικές ανακοινώσεις.

«Ακραία συντηρητική»

Ο ίδιος στις συζητήσεις του επιμένει για την ανάγκη να υπάρξει μια σαφής εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης, με πολιτικό βάθος και προγραμματική συνοχή. Ο Τσίπρας γνωρίζει ότι όσο ο χώρος της κοινωνικής δυσαρέσκειας καταλαμβάνεται από άλλα πρόσωπα τόσο αυξάνεται η ανάγκη το δικό του εγχείρημα να διαφοροποιηθεί καθαρά: λιγότερο συναίσθημα, περισσότερη πολιτική, ξεκάθαρες θέσεις και νέα, άφθαρτα πρόσωπα που κάποια στιγμή πρέπει να εμφανιστούν. Σε αυτό το πλαίσιο, η κίνηση Καρυστιανού, που κατά συνομιλητές του θεωρείται ακραία συντηρητική, δεν τον μπλοκάρει διότι, εξηγούν, απευθύνεται σε άλλο κοινό, αλλά τον υποχρεώνει να είναι πιο προσεκτικός, πιο συγκεκριμένος και, κυρίως, πιο μεθοδικός.

Η ομιλία του τις επόμενες ημέρες στη Θεσσαλονίκη, με αφορμή το βιβλίο του «Ιθάκη», αναμένεται να είναι καθοριστική, καθώς υπάρχουν πληροφορίες πως θα τοποθετηθεί για όλα, και για την Καρυστιανού που του επιτέθηκε με σφοδρότητα για το τρίτο μνημόνιο και γιατί γκρέμισε τις προσδοκίες όσων τον είχαν πιστέψει, υιοθετώντας, όπως λένε συνομιλητές του, τη λογική της επιχειρηματολογίας της «Ομάδας Αλήθειας» της ΝΔ.

Το πολιτικό σκηνικό, πάντως, μοιάζει να έχει μπει σε διαδικασία αναδιάταξης. Νέα πρόσωπα, υπό διαμόρφωση κόμματα και παλιές βεβαιότητες που κλονίζονται συνθέτουν ένα τοπίο στο οποίο τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο. Και σε τέτοιες συνθήκες, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος κερδίζει μονάδες, αλλά ποιος αντέχει την αναπόφευκτη φθορά, αν και είναι νωρίς να προδικάσει κανείς τους κερδισμένους και τους χαμένους.

  • Στο ρεπορτάζ συνέβαλαν οι Γιάννης Χρηστάκος και Παναγιώτης Φωτεινός.