Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ανάμεσα στο πλήθος των ειδήσεων που μας κατακλύζουν καθημερινά, μία από αυτές δείχνει να ξεχωρίζει γιατί συνδυάζει ταυτόχρονα το σοβαρό με το γκροτέσκο. Πρόκειται για την επέλαση του λαγοκέφαλου, που – ας με συγχωρήσουν οι τακτικοί αναγνώστες και οι άτακτες αναγνώστριες για την ελαφρότητα – μου θύμισε στο πρωτάκουσμά της την καλτ ταινία του Πάνου Κούτρα «Η επίθεση του γιγαντιαίου μουσακά» (1999), με την οποία μοιράζεται τον συνδυασμό απειλής και κωμικής αποτύπωσής της· ίσως και το όνομα «λαγοκέφαλος» να συντελεί σε αυτό.
Τα στοιχεία
Ας το δούμε όμως πιο σοβαρά. Ο λαγοκέφαλος προέρχεται από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό – Ειρηνικό Ωκεανό. Μετά τη διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ, πέρασε στη Μεσόγειο μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται λεσεψιανή μετανάστευση (πρόκειται για τη μετακίνηση διαφόρων ειδών που πήρε το όνομά της από τον μηχανικό που σχεδίασε τη διώρυγα, τον Φερντινάν ντε Λεσέψ). Από το 2000 που καταγράφηκε για πρώτη φορά η παρουσία του ψαριού στην περιοχή της Μεσογείου ο πληθυσμός του έχει πολλαπλασιαστεί, καθώς δεν έχει πολλούς θηρευτές (βοηθά την περίπτωσή του και ότι δεν είναι βρώσιμος).
Ταυτόχρονα, όντας ο ίδιος ισχυρός θηρευτής, προκαλεί τη μείωση του πληθυσμού των άλλων ψαριών, προξενώντας και τις αντίστοιχες επιπτώσεις στις ανθρώπινες δραστηριότητες που σχετίζονται με την αλιεία. Η καταγραφή κρουσμάτων επίθεσης σε ανθρώπους είναι το κερασάκι στην τούρτα των ρεπορτάζ ιχθυολογικού πανικού.
Αν το δούμε υπό άλλη οπτική γωνία, αυτή η διαρκής στη φυσική ιστορία επίδραση μιας μεταναστευτικής ροής ενός είδους σε ολόκληρο το νέο οικοσύστημα μοιάζει να ειρωνεύεται μεταφορικά τις αντίστοιχες εξελίξεις στο επίπεδο του ανθρώπινου πολιτισμού.
Γιατί την ίδια στιγμή που ο δημόσιος λόγος κατακλύζεται από την περιγραφή του φοβερού και τρομερού λαγοκέφαλου, υπάρχει μια άλλη μεταναστευτική ροή που περνάει απαρατήρητη, ή έστω βρίσκεται πολύ χαμηλά στην ατζέντα: αυτή των προσφύγων που με χίλιους μύριους κινδύνους δοκιμάζουν μέσω της Μεσογείου να βρουν ένα νέο σπίτι. Και όταν κάπου βρεθεί να συζητιέται αυτή η ροή, συχνά γίνεται με φοβικούς όρους αλλοίωσης και απειλής.
Φυσικά, υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στους πρόσφυγες και τους μετανάστες από τη μια και τους λαγοκέφαλους από την άλλη: οι πρώτοι έχουν πολλούς θηρευτές, αν κρίνουμε από τις εκατόμβες νεκρών μεταναστών, τις επαναπροωθήσεις κ.λπ. κ.λπ. Και επιπρόσθετα, όπως δείχνουν τα δημογραφικά στοιχεία, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ευεργετικά στο «οικοσύστημά» μας, προσφέροντας την ανανέωση του έμψυχου δυναμικού της κοινωνίας που θα επιτρέψει την ομαλή αναπαραγωγή του κοινωνικού συστήματος.
Μοιράζονται ωστόσο και ένα κοινό: ότι αμφισβητούν έμπρακτα τη συντηρητική τάση του ανθρώπινου είδους να τεμαχίζει την επιφάνεια της γης και να χαράσσει πάνω της αυθαίρετα σύνορα, θεωρώντας δήθεν ότι αυτά είναι αδιαπέραστα. Ο άνθρωπος που επιμένει στη διατήρηση μιας κατάστασης αντιδρά με άρνηση και πανικό μπροστά στην αλλαγή, όσο και αν αυτή χαρακτηρίζει ανέκαθεν τη φυσική και ανθρώπινη ιστορία στον πλανήτη. Οι φυσικές ισορροπίες μεταβάλλονται, είδη εμφανίζονται και (συχνότερα στις μέρες μας) εξαφανίζονται. Με τον ίδιο τρόπο αλλάζουν και οι κοινωνίες, προσαρμοζόμενες στο νέο και αντλώντας από την ώσμωση μαζί του.
Απενοχοποίηση
Ο πανικός απέναντι στον λαγοκέφαλο αποτελεί έτσι τη συμπύκνωση μιας ολόκληρης στάσης, που ενώ αλλού προσπαθεί τουλάχιστον να κρατήσει κάποια προσχήματα, εδώ – στην περίπτωση ενός εξωτικού ψαριού – μπορεί να προβάλλει πλήρης και απενεχοποιημένη, ζητώντας ευθέως την αντιμετώπισή του, δηλαδή την εξόντωση.
Σε έναν πιο ανάλαφρο τόνο (όχι το ψάρι), η «επικήρυξη» του λαγοκέφαλου έγινε δεκτή στη διαδικτυακή σφαίρα με προβλέψεις για εκατομμύρια ψάρια που θα δηλωθούν σε ορεινές περιοχές, ενώ οι πιο τολμηροί περιμένουν ήδη το σκάνδαλο του ΛΑΓΟΚΕΠΕ. Δεν το λες και παράλογο…
