Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Στις 11 Ιουλίου 1987 ο παγκόσμιος πληθυσμός εκτιμάται ότι έφθασε τα 5 δισεκατομμύρια. Η ημερομηνία έμεινε γνωστή ως η «Ημέρα των Πέντε Δισεκατομμυρίων» και, με αφορμή αυτή την πληθυσμιακή κορύφωση, δύο χρόνια αργότερα καθιερώθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως Παγκόσμια Ημέρα Πληθυσμού.
Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά, στη Γη ζουν περίπου 8,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Σε λίγα χρόνια ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε κατά πολύ. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μονοδιάστατο καθώς η πορεία του πληθυσμού δεν είναι γραμμική για όλες τις χώρες του κόσμου.
Αφενός, χώρες με νεανικούς και ταχύτατα αυξανόμενους πληθυσμούς και αφετέρου κοινωνίες που γερνούν, γεννούν λιγότερο και βλέπουν το ανθρώπινο δυναμικό τους να συρρικνώνεται.
Το δημογραφικό ζήτημα του 21ου αιώνα δεν αφορά, επομένως, μόνο το πόσοι άνθρωποι υπάρχουν στον πλανήτη. Ειδικότερα, έχει να κάνει με το πώς εν τέλει μετασχηματίζεται ο κόσμος πληθυσμιακά και κατ’ επέκταση κοινωνικά και οικονομικά.
Ενώ ο Παγκόσμιος Νότος βιώνει μια άνευ προηγουμένου πληθυσμιακή έκρηξη, ο Παγκόσμιος Βορράς αντιμετωπίζει την πρόκληση της διαρκούς μείωσης του πληθυσμού, ενώ η Γηραιά Ήπειρος γίνεται γηραιότερη.
Πόσο θα αυξηθεί ο παγκόσμιος πληθυσμός
Ο παγκόσμιος πληθυσμός ξεπέρασε τα 8 δισεκατομμύρια τον Νοέμβριο του 2022, ενώ το 2024 υπολογιζόταν σε περίπου 8,2 δισεκατομμύρια. Σύμφωνα με την τελευταία δημογραφική αναθεώρηση των Ηνωμένων Εθνών, αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται για περίπου έξι ακόμη δεκαετίες, φθάνοντας πληθυσμό περίπου 10,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στα μέσα της δεκαετίας του 2080. Στη συνέχεια προβλέπεται μια μικρή υποχώρηση, στα 10,2 δισεκατομμύρια έως το τέλος του αιώνα.
Η εκτίμηση αυτή είναι χαμηλότερη από εκείνες προηγούμενων ετών. Ο προβλεπόμενος πληθυσμός του 2100 είναι περίπου 700 εκατομμύρια μικρότερος σε σχέση με την αντίστοιχη πρόβλεψη που είχε γίνει μία δεκαετία νωρίτερα. Αυτή η επανεκτίμηση της πρόβλεψης οφείλεται κυρίως στη μεγαλύτερη από την αναμενόμενη πτώση της γονιμότητας, ακόμη και σε ορισμένες από τις πολυπληθέστερες χώρες του κόσμου.
Περισσότερες από τις μισές χώρες και περιοχές του πλανήτη έχουν πλέον δείκτη γονιμότητας χαμηλότερο από τα περίπου 2,1 παιδιά. Σε περίπου μία στις πέντε χώρες η γονιμότητα βρίσκεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, κάτω από 1,4 παιδιά ανά γυναίκα.
Η επιβράδυνση δε σημαίνει ότι η παγκόσμια αύξηση σταματά άμεσα. Απλά γίνεται με βραδύτερους ρυθμούς.
Ένας κόσμος διαφορετικών ταχυτήτων
Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού εντοπίζεται σε λίγες χώρες μεταξύ των οποίων η Ινδία, η Νιγηρία, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Αιθιοπία και η Τανζανία.
Η Ασία παραμένει το πολυπληθέστερο μέρος του πλανήτη, εμφανίζοντας, ωστόσο, τάσεις μείωσης. Αντιθέτως, μεγάλο μέρος της μελλοντικής αύξησης θα συγκεντρωθεί στην υποσαχάρια Αφρική, όπου οι πληθυσμοί είναι νεότεροι και η γονιμότητα παραμένει υψηλότερη.
Μέχρι τα μέσα του αιώνα, χώρες όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Αιθιοπία, η Νιγηρία και η Τανζανία αναμένεται να συμβάλλουν σημαντικά στην παγκόσμια πληθυσμιακή αύξηση.
Παράλληλα, ο πλανήτης γερνά. Η υποχώρηση της γονιμότητας συνδυάζεται με τη σημαντική άνοδο του προσδόκιμου ζωής. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, προς το τέλος της δεκαετίας του 2070 τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να είναι περισσότερα από τα παιδιά κάτω των 18 ετών.
Στις περισσότερες χώρες του δυτικού κόσμου, η δημογραφική αυτή μεταβολή επηρεάζει την αγορά εργασίας, τα συνταξιοδοτικά συστήματα, την υγειονομική περίθαλψη και τη ζήτηση για υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας. Αντίθετα, σε χώρες με νεότερους πληθυσμούς, η δημιουργία θέσεων εργασίας, σχολείων, κατοικιών και υποδομών αποτελεί την σημαντικότερη επερχόμενη πρόκληση.
Η Ευρώπη μεγαλώνει χάρη στη μετανάστευση
Το 2025 στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζούσαν περίπου 451 εκατομμύρια άνθρωποι, ένα εκατομμύριο περισσότεροι από το προηγούμενο έτος. Παράλληλα, το 6% του πληθυσμού ήταν ηλικίας τουλάχιστον 80 ετών, ενώ η μέση ηλικία αυξήθηκε από 39,6 έτη το 2005 σε 44,9 έτη το 2025.
Η Eurostat καταγράφει ότι από το 2012 και μετά οι θάνατοι στην ΕΕ είναι σταθερά περισσότεροι από τις γεννήσεις, αλλά ο πληθυσμός εμφανίζει αύξηση. Πώς εξηγείται αυτό το παράδοξο;
Η μετανάστευση είναι εκείνη που αντισταθμίζει το πληθυσμιακό ισοζύγιο.
Χώρες όπως η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα εμφανίζουν μεγαλύτερη πληθυσμιακή ανάπτυξη, σε μεγάλο βαθμό λόγω των μεταναστευτικών ροών. Αντίθετα, αρκετές χώρες της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης αντιμετωπίζουν χαμηλή γονιμότητα, γήρανση και μετακίνηση των νεότερων εργαζομένων σε άλλες χώρες.
Στην Ελλάδα μόλις 65.594 γεννήσεις το 2025
Στην Ελλάδα, το δημογραφικό περιγράφεται συχνά ως «παρούσα κρίση». Ο πληθυσμός στην Ελλάδα βαίνει διαρκώς μειούμενος. Το 2005 καταγράφηκαν 107.545 γεννήσεις, το 2015 μειώθηκαν σε 91.847 και το 2025 έπεσαν στις 65.594, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.
Έναν χρόνο νωρίτερα είχαν καταγραφεί 68.467 γεννήσεις. Μέσα σε ένα έτος η μείωση έφτασε το 4,2%.
Η ετήσια υποχώρηση εντάσσεται σε μια πολύ μεγαλύτερη τάση. Σε μόλις τέσσερα χρόνια, από το 2021 μέχρι το 2025, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά σχεδόν 23% καθώς καταγράφηκαν 19.170 λιγότερες.
Το τεράστιο μέγεθος της μείωσης των γεννήσεων γίνεται πιο ξεκάθαρο αν εξετάσουμε τα δεδομένα σε μεγαλύτερο διάστημα χρόνου. Το 2005 είχαν καταγραφεί 107.545 γεννήσεις. Το 2025 ήταν κατά 41.951 λιγότερες, δηλαδή μειωμένες σχεδόν κατά 39%.
Πρόκειται, πρακτικά, για απώλεια ενός αριθμού γεννήσεων αντίστοιχου με τον πληθυσμό μιας μεσαίας ελληνικής πόλης.
Η μητρότητα μετακινείται σε μεγαλύτερες ηλικίες
Τα δεδομένα δεν καταγράφουν μόνο λιγότερες γεννήσεις, αλλά και μια σαφή μετατόπιση της τεκνοποίησης προς μεγαλύτερες ηλικίες.
Το 2005, η ηλικιακή ομάδα 25-29 ετών συγκέντρωνε 33.532 γεννήσεις. Το 2025 ο αριθμός είχε περιοριστεί στις 12.757. Στις γυναίκες 30-34 ετών οι γεννήσεις μειώθηκαν από 35.891 σε 21.908, ενώ στην ομάδα 20-24 ετών από 14.969 σε μόλις 4.792.
Η μητρότητα σε μεγαλύτερες ηλικίες αυξήθηκε. Οι γεννήσεις από μητέρες 40-44 ετών αυξήθηκαν από 2.825 το 2005 σε 5.780 το 2025. Στην ηλικιακή ομάδα 45-49 ετών υπερτετραπλασιάστηκαν, από 263 σε 1.115, ενώ στις ηλικίες άνω των 50 ετών αυξήθηκαν από 34 σε 290.
Η μετατόπιση αυτή συνδέεται και με τις ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών, βραδύτερη οικονομική ανεξαρτητοποίηση, καθυστερημένη αποχώρηση από την οικογενειακή κατοικία, στεγαστική ανασφάλεια και δυσκολία συνδυασμού εργασίας και οικογένειας.
Δώδεκα από τις δεκατρείς Περιφέρειες σε πτώση
Η μείωση των γεννήσεων δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας. Το 2025 καταγράφηκε πληθυσμιακή υποχώρηση στις 12 από τις 13 Περιφέρειες.
Σε ποσοστιαία βάση, η μεγαλύτερη μείωση καταγράφηκε στην Ηπειρο, κατά 10,8%, και ακολούθησαν η Πελοπόννησος με 8,2% και το Βόρειο Αιγαίο με 6,4%. Η μόνη Περιφέρεια που κινήθηκε αυξητικά ήταν η Κρήτη, όπου οι γεννήσεις αυξήθηκαν κατά 2,5%.
Οι γεννήσεις πρώτου παιδιού υποχώρησαν από 39.207 το 2020 σε 31.861 το 2025. Οι γεννήσεις δεύτερου παιδιού από 32.493 σε 23.881 και οι γεννήσεις τρίτου ή επόμενου παιδιού από 13.064 σε 9.852.
Η «πραγματική κρίση γονιμότητας»
Η δημογραφική συζήτηση συχνά περιορίζεται στην ανάγκη αύξησης των γεννήσεων. Ωστόσο, η έκθεση του Ταμείου Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών επιχειρεί να μετατοπίσει το ερώτημα: όχι μόνο «γιατί οι άνθρωποι δεν κάνουν παιδιά», αλλά «γιατί δεν μπορούν να δημιουργήσουν την οικογένεια που επιθυμούν».
Σε 14 χώρες, σχεδόν το 20% των ενηλίκων ηλικίας δήλωσε ότι πιθανότατα δεν θα μπορέσει να αποκτήσει τον αριθμό παιδιών που επιθυμεί. Το 39% ανέφερε ότι οι οικονομικοί περιορισμοί επηρεάζουν το μέγεθος της οικογένειάς του, περίπου ένας στους τέσσερις ότι δεν μπόρεσε να αποκτήσει παιδί στον χρόνο που ήθελε και σχεδόν ένας στους πέντε ότι ο φόβος για το μέλλον, από την κλιματική αλλαγή μέχρι τις πολεμικές συγκρούσεις, τον οδήγησε σε λιγότερα παιδιά.
Η «πραγματική κρίση γονιμότητας», σύμφωνα με τον οργανισμό, είναι επομένως κρίση δυνατότητας επιλογής. Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο σε επιδόματα γέννησης ή αποσπασματικά κίνητρα, αλλά στην οικονομική ασφάλεια, την προσιτή κατοικία, τις ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας, την ισότιμη κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων και την πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη.
Για την Ελλάδα, οι 65.594 γεννήσεις του 2025 δεν αποτελούν απλώς ακόμη ένα αρνητικό ρεκόρ. Αποτυπώνουν το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών και οικονομικών περιορισμών που συσσωρεύονται επί χρόνια στο κοινωνικό σώμα.
