Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Αποστολή, Κωνσταντινούπολη
Στις 7 και 8 Ιουλίου, η Άγκυρα μετατρέπεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας, καθώς φιλοξενεί τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, ίσως την πιο κρίσιμη στην ιστορία της Συμμαχίας. Με τις ΗΠΑ να απομακρύνονται από την αμυντική ασπίδα της Ευρώπης, το ΝΑΤΟ έχει ήδη μπει σε νέα εποχή. Το μεγάλο ερώτημα είναι με ποιον τρόπο θα γίνει αυτή η μετάβαση και ποια μορφή θα πάρει εν τέλει.
Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν με ταχείς ρυθμούς να απογαλακτιστούν από τη στρατιωτική εξάρτηση από τις ΗΠΑ αλλά γνωρίζουν πολύ καλά, ειδικά με το μέτωπο της Ουκρανίας ανοικτό, ότι ο χειρισμός αυτής της μεταβατικής περιόδου είναι κρίσιμος. Μέσα σε αυτή τη νέα παγκόσμια τάξη, η Τουρκία – η οποία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό και είναι το ανατολικότερο μέλος της Συμμαχίας – έχει αποκτήσει κομβική βαρύτητα.
Το «χαρτί» του ΝΑΤΟ για τον Ερντογάν
Ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προσπαθεί να παίξει αυτό το χαρτί όσο καλύτερα μπορεί για τη χώρα του, καθώς και για να διασφαλίσει την εσαεί παραμονή του στην εξουσία. Ιστορικά, άλλωστε, το ΝΑΤΟ έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για την Τουρκία σε σχέση με οποιαδήποτε άλλο κράτος-μέλος του.
Από την πρώτη στιγμή της εισόδου της στη Συμμαχία, το 1952, η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ αποτέλεσε τη βασική επιβεβαίωση του δυτικού προσανατολισμού της Τουρκίας και της πρόσδεσής της στη Δύση. Όσο δε αργεί ή ματαιώνεται η είσοδός της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΝΑΤΟ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία.
Διπλωματία στο Βόσπορο
Αυτό φάνηκε καθαρά και στην 3η Συνέλευση του ΝΑΤΟ, που διεξήχθη στην Κωνσταντινούπολη πριν λίγες μέρες, και αποτελεί προπομπό της συνάντησης στην Άγκυρα. Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ απαιτούν την αύξηση των αμυντικών δαπανών, τα εθνικά κοινοβούλια διαδραματίζουν πλέον βαρύνοντα ρόλο για να διασφαλίσουν τους απαιτούμενους πόρους στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Το Βήμα είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει από κοντά τις εργασίες, επιβεβαιώνοντας από πρώτο χέρι πόσο μεγάλη σημασία δίνει η Τουρκία στη Συμμαχία.
Η περιποίηση και η φιλοξενία των Τούρκων ήταν πραγματικά εξαιρετική. Οι εκπρόσωποι των αποστολών ξεναγήθηκαν με καραβάκι στα νερά του Βοσπόρου την ώρα του ηλιοβασιλέματος. Ήταν μαγικά. Εκεί, στα «πηγαδάκια», οι καλεσμένοι άφηναν για λίγο τις χαλαρές κουβέντες και μοιράζονταν τους έντονους προβληματισμούς τους για την επόμενη μέρα: τους αμυντικούς στόχους, τις προτεραιότητες και για το μέλλον των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη… Το επόμενο πρωί οι αντιπροσωπείες συναντήθηκαν επισήμως, υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, στο Ανάκτορο Ντολμά Μπαχτσέ στα παράλια του Βοσπόρου. Τη Σύνοδο τίμησαν με την παρουσία τους 19 πρόεδροι κοινοβουλίων ευρωπαϊκών χωρών, πολλοί αντιπρόεδροι και αρχηγοί των αντιπροσωπειών. Μόνο οι ΗΠΑ δεν έστειλαν εκπροσώπους.
Κυρίαρχο θέμα στην ατζέντα ήταν η δέσμευση για τις αμυντικές δαπάνες. Ο Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, Μάρκος Περεστρέλλο, κάλεσε τους συμμάχους να παρουσιάσουν στην Άγκυρα συγκεκριμένα σχέδια για τη διάθεση του 5% του ΑΕΠ στην άμυνα έως το 2035. Οι περισσότερες αντιπροσωπείες αναφέρθηκαν στη στήριξή τους προς την Ουκρανία και στη δέσμευσή τους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, κάποιες στην ανάγκη ενδυνάμωσης της συλλογικής ευρωπαϊκής άμυνας και στη σημασία της ενότητας ενώ λίγες, όπως η Σουηδία και η Ισπανία, αναφέρθηκαν μάλλον χλιαρά στην ανάγκη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη δημοκρατία και το διεθνές δίκαιο, χωρίς εξαιρέσεις. Σχεδόν όλοι μίλησαν με κολακευτικά λόγια για την οικοδέσποινα Τουρκία και πολλοί τόνισαν τη στρατηγική σημασία της ως μέλος του ΝΑΤΟ.
Ο κραταιός Ερντογάν
Μοναδική «παραφωνία» αποτέλεσε η παρέμβαση του έλληνα εκπροσώπου, του βουλευτή της ΝΔ Δημήτρη Καιρίδη, ο οποίος ζήτησε από τον Πρόεδρο της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, Νουμάν Κουρτουλμούς, και όλους τους παρευρισκόμενους τούρκους βουλευτές, μεταξύ των οποίων και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, την άρση του casus belli σε βάρος της Ελλάδας καθώς είναι απαράδεκτο σύμμαχος να απειλεί σύμμαχο με πόλεμο.
Την Κοινοβουλευτική Σύνοδο έκλεισε ο ίδιος ο πρόεδρος Ερντογάν, με ομιλία του στο μεγαλοπρεπές επίσημο γεύμα που ακολούθησε. Κραταιός, παρά τις φήμες για την υγεία του, και με σουλτανική αυτοπεποίθηση, ο Ερντογάν ζήτησε από τους συνέδρους – βουλευτές από όλη την Ευρώπη – να μην αποκλειστεί η Τουρκία από την αναδυόμενη ευρωπαϊκή άμυνα και απαίτησε τη συμμετοχή της «για το καλό όλων», όπως με νόημα τόνισε.
Φεύγοντας από τη συνάντηση, το Βήμα περπάτησε στην Πόλη παρατηρώντας τις τεράστιες αλλαγές των τελευταίων 15 ετών. Ουρανοξύστες, πολυτελή διαμερίσματα, υπόγεια τούνελ και αμέτρητα τζαμιά, δίπλα σε πολυκατοικίες αμφιβόλου ποιότητας. Η Τουρκία δυνάμωσε, πλούτισε, ακρίβυνε και παράλληλα έγινε πιο αυταρχική. Αστυνομία παντού και σε πολλά σημεία στοιβαγμένα κιγκλιδώματα, έτοιμα να απλωθούν, να κλείσουν τους δρόμους. Η ιστορική πλατεία Ταξίμ ήταν έρημη. «Πορείες γίνονται υποτίθεται, αλλά δεν μπορούν πραγματικά να εξελιχθούν, λόγω του τόσο μεγάλου ελέγχου της αστυνομίας», είπε στο Βήμα ένας τούρκος δημοσιογράφος.
Πλέον κανείς δεν μιλάει για τους ασθενείς δημοκρατικούς θεσμούς της Τουρκίας. Αντιμέτωποι με το γεωπολιτικό χάος, οι Ευρωπαίοι σιωπηλά έχουν προτάξει τη συνεργασία με την Τουρκία, εις βάρος των αξιών της Γηραιάς Ηπείρου. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας, η οποία επισκέφτηκε τον Ερντογάν στην Άγκυρα πριν από λίγες μέρες, στάθηκε μόνο στη σημαντικότητα της εταιρικής σχέσης Ευρώπης – Τουρκίας. Πριν μερικά χρόνια, κάτι τέτοιο θα φάνταζε αδιανόητο.
Σε άρθρο του στους Financial Times, ο Οζγκούρ Οζέλ – τον οποίο πριν λίγες εβδομάδες τα τουρκικά δικαστήρια καθαίρεσαν από αρχηγό της αντιπολίτευσης – προειδοποιεί ότι η δημοκρατική οπισθοδρόμηση της Τουρκίας υπό τον Ερντογάν αποτελεί άμεση απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα και τη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Τα βλέμματα στην Άγκυρα – Η έλευση Τραμπ
Τα μάτια όλων όμως είναι στραμμένα στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Η επίσκεψη και η αναμενόμενη παρουσία του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ «από σεβασμό στον πρόεδρο Ερντογάν», όπως δήλωσε, αποτελεί μια ψήφο εμπιστοσύνης προς τον τούρκο πρόεδρο, την οποία η Άγκυρα διαφημίζει και αξιοποιεί δεόντως.
Οι δηλώσεις του Τραμπ ότι μάλλον θα κάνει και κάποιο «μεγάλο δώρο» στον Ερντογάν έχουν πυροδοτήσει, ειδικά στην Ελλάδα, ατέρμονες συζητήσεις για το ποιο θα είναι αυτό. Στις 7 Ιουλίου, θα ξέρουμε. Και για το δώρο και για τις ισορροπίες στη Συμμαχία.
