Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Στη δημοφιλή ισπανική κωμική σειρά του Netflix, «Machos Alpha» «Κυρίαρχα Αρσενικά», τέσσερις φίλοι στη Μαδρίτη, παρακολουθούν ένα ειδικό σεμινάριο με σκοπό να «αποδομήσουν» τα στοιχεία «τοξικής αρρενωπότητας» από τον χαρακτήρα τους, ώστε να γίνουν καλύτεροι σύντροφοι, πατέρες, συνάδελφοι.
Η «αποδόμηση» της τοξικής αρρενωπότητας δεν αποδεικνύεται εύκολη για όλους. Η μεγάλη επιτυχία της τηλεοπτικής σειράς έγινε αφορμή να γυριστεί και σε γαλλική και ιταλική εκδοχή.
Η Γαλλία, η πρώτη χώρα που εξετάζει σε θεσμικό επίπεδο την τοξική αρρενωπότητα
Από χθες, η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα που εξετάζει, σε επίπεδο κοινοβουλίου, τις ανησυχητικές διαστάσεις της τοξικής αρρενωπότητας: Σε έκθεση της επιτροπής της γαλλικής Γερουσίας, για τα Δικαιώματα των Γυναικών, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα, επισημαίνεται ότι πέραν των σοβαρών κινδύνων που εγκυμονεί, η τοξική αρρενωπότητα μπορεί να ενισχύσει την απειλή τρομοκρατικών επιθέσεων: το 2024 και το 2025 απετράπησαν στη Γαλλία δύο βίαιες επιθέσεις, εμπνευσμένες από τέτοιες αντιλήψεις.
Στην 260 σελίδων έκθεση, αποτυπώνεται η ανησυχία που προκαλεί η συγκεκριμένη ιδεολογία, η οποία εξαπλώνεται διαρκώς, με μεγαλύτερη επιθετικότητα και επηρεάζει νεότερα και πολυπληθέστερα στρώματα του πληθυσμού, άνδρες και γυναίκες.
Η τοξική αρρενωπότητα (όπως συνήθως αποδίδεται στα ελληνικά, ο όρος «masculinisme») εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο τέλος του 19ου αιώνα: είναι ιδέες με βαθιές ιστορικές ρίζες, που εξυμνούν την πατριαρχία, την ανδρική ισχύ και τις παραδοσιακές αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων. Η συγκεκριμένη ιδεολογία επανήλθε στο προσκήνιο ως αντίδραση στις πρόσφατες κατακτήσεις των δικαιωμάτων των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ, μέσω και των κοινωνικών αλλαγών που έφερε το κίνημα #MeToo.
Η τοξική αρρενωπότητα τον 21ο αιώνα
Τον 21ο αιώνα, η τοξική αρρενωπότητα υιοθετείται από νεαρούς άνδρες που αισθάνονται ανασφαλείς και δυσκολεύονται να βρουν τη θέση τους στην κοινωνία. Προωθείται επίσης από ινφλουένσερς που εχθρεύονται τις γυναίκες.
Σύμφωνα με το γαλλικό βαρόμετρο για την ισότητα των φύλων, το 17% του γαλλικού πληθυσμού, -εκ των οποίων τα δύο τρίτα, είναι άνδρες – προσυπογράφουν σεξιστικές πρακτικές. Η τοξική αρρενωπότητα συνδέεται συχνά με τους χώρους της συνωμοσιολογίας -που άνθισαν κατά την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού – και της άκρας Δεξιάς.
Τα ψηφιακά μέσα καθοριστικά για τη διάδοση της σεξιστικής ιδεολογίας
Ο ρόλος των ψηφιακών μέσων στη διασύνδεση διαφορετικών κοινοτήτων που προωθούν την τοξική αρρενωπότητα είναι καθοριστικός. Οι κοινότητες αυτές «λειτουργούν ως ομάδες αλληλοϋποστήριξης, μετατρέποντας τις ατομικές απογοητεύσεις και ματαιώσεις σε συλλογική πικρία και εχθρότητα απέναντι στις γυναίκες και τις μειονότητες», αναφέρει η γαλλική εφημερίδα Le Monde. Η ταχύτητα εξάπλωσης αυτών των αντιλήψεων χάρη στο Διαδίκτυο, είναι εντυπωσιακή.
Σύμφωνα με έρευνα του πανεπιστημίου του Δουβλίνου, (2024), αρκούν μόλις είκοσι έξι λεπτά χρήσης για να αρχίσει ένας χρήστης να δέχεται προτάσεις περιεχομένου που σχετίζεται με την τοξική αρρενωπότητα στο TikTok και στο YouTube. Το περιεχόμενο αυτό διαδίδεται ακόμη ευκολότερα, ιδιαίτερα μεταξύ των εφήβων, επειδή αξιοποιεί στοιχεία της σύγχρονης ποπ κουλτούρας: μιμίδια (memes), χιούμορ και αναφορές σε δημοφιλείς ταινίες και σειρές.
Οι ινφλουένσερς που προωθούν την τοξική αρρενωπότητα εκμεταλλεύονται την ψυχολογική δυσφορία των χρηστών, προσφέροντας συμβουλές αποπλάνησης, μεθόδους γρήγορου πλουτισμού και κοινωνικής καταξίωσης, και δήθεν ψυχολογική καθοδήγηση.
Τοξική αρρενωπότητα στην οικογενειακή ζωή
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνον στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η γαλλίδα γερουσιαστής Λοράνς Ροσινιόλ, εκ των συντακτών της έκθεσης ανέφερε ότι κατά τη διάρκεια της έρευνας, εντυπωσιάστηκε από τις μαρτυρίες κοριτσιών, μητέρων και αδελφών που βρίσκονται αντιμέτωπες με νέους άνδρες, οι οποίοι επιχειρούν να επιβληθούν και να ασκήσουν εξουσία πάνω τους, στο όνομα της συγκεκριμένης ιδεολογίας.
Η Ροσινιόλ, πρώην υπουργός Οικογένειας και Δικαιωμάτων των Γυναικών, (2016-2017), ζητεί μέτρα στήριξης για τις μονογονεϊκές οικογένειες και ιδιαίτερα για τις μητέρες που ανατρέφουν μόνες τους, αγόρια, καθώς βρίσκονται στην πρώτη γραμμή απέναντι στην επιρροή αυτών των διαδικτυακών ρευμάτων. Στην έκθεση, επισημαίνεται ότι το 35% των ανδρών που εκτίθενται συστηματικά σε τέτοιου είδους διαδικτυακό περιεχόμενο, δηλώνουν ότι αυτό, τους οδήγησε να επανεξετάσουν τη χρήση προφυλακτικού στις σεξουαλικές τους σχέσεις. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 45%, στην ηλικιακή ομάδα των 25 έως 34 ετών.
Βίαιες ενέργειες που απετράπησαν
Το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της έκθεσης αφορά στη ριζοσπαστικοποίηση και τη βιαιότερη διάσταση που αποκτά αυτή η ιδεολογία. Οι οργανωμένες εκστρατείες διαδικτυακού εκφοβισμού, στοχεύουν και συχνά καταφέρνουν, να εξαναγκάσουν γυναίκες και φεμινίστριες να αποσυρθούν από τον δημόσιο διάλογο.
Επιπροσθέτως, η δυσκολία περιορισμού των γυναικοκτονιών συνδέεται επίσης, με τη διάδοση αυτών των ιδεών. Το 2025 καταγράφηκαν στη Γαλλία, 164 γυναικοκτονίες σύμφωνα με την οργάνωση NousToutes. («Όλες Εμείς»). Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε ορισμένες κοινότητες χωρισμένων πατέρων, όπου τέτοιες αντιλήψεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος.
Τοξική αρρενωπότητα – τρομοκρατική απειλή
Η τοξική αρρενωπότητα αναγνωρίζεται πλέον από τις γαλλικές αρχές ασφαλείας ως δυνητική τρομοκρατική απειλή. Η επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικής Ασφάλειας της Γαλλίας (DGSI), Σελίν Μπερτόν , επισήμανε, στην έκθεση, ότι «στο εσωτερικό αυτού του ιδεολογικού χώρου, η DGSI διακρίνει δύο βασικές τάσεις: η πρώτη, αφορά τους φορείς μιας ακραίας ιδεολογικής βάσης, με έντονο αντιφεμινισμό και την πεποίθηση περί της κυρίαρχης θέσης των ανδρών στην κοινωνία. Φορέας τέτοιων μηνυμάτων είναι ο επιδραστικός διαδικτυακός ινφλουένσερ, Άντριου Τέιτ, στις ΗΠΑ.
Η δεύτερη τάση, αφορά το ρεύμα των incels (σύντμηση της έκφρασης, «involuntary celibates», «ακούσια άγαμοι»), που θεωρούνται οι πιο επιρρεπείς στη βία. Σύμφωνα με την DGSI, οι ομάδες αυτές προωθούν μια βαθιά υποτιμητική αντίληψη για τις γυναίκες και υποστηρίζουν την αποκατάσταση της κυριαρχίας των λευκών ανδρών, ακόμη και μέσω εγκληματικών πρακτικών, όπως ο βιασμός ή η ανθρωποκτονία. Η έκθεση αναφέρει ότι το 2024 και το 2025 απετράπησαν στη Γαλλία δύο βίαιες ενέργειες εμπνευσμένες από τέτοιες ιδέες. Η πιο πρόσφατη υπόθεση αφορούσε έναν ύποπτο από τη Σεντ-Ετιέν, ο οποίος αυτοπροσδιοριζόταν ως incel.
Πως ριζοσπαστικοποιούνται οι incels
Οι διαδρομές της ριζοσπαστικοποίησης των incels, συνδέονται συχνά με εμπειρίες σχολικού εκφοβισμού, κοινωνικής απομόνωσης, ψυχικών δυσκολιών ή τραυματικών βιωμάτων, τα οποία μπορεί να σχετίζονται με δυσλειτουργικό οικογενειακό περιβάλλον ή ακόμη και με σεξουαλική κακοποίηση.
Οι παράγοντες αυτοί γίνονται πρόσφορο έδαφος για την υιοθέτηση ακραίων ιδεολογικών αφηγημάτων όπου η προσωπική ματαίωση μετατρέπεται σε συλλογικό μίσος και επιθετικότητα. Η πολύ νεαρή ηλικία των incels -συχνά μεταξύ 13 και 21 ετών- αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους ανησυχίας. Ως χαρακτηριστικά στοιχεία επικίνδυνης ριζοσπαστικοποίησης, αναφέρεται η συχνή επίσκεψη τους σε ιστότοπους όπως το WatchPeopleDie, όπου προβάλλονται βίντεο φόνων, βασανιστηρίων και αυτοκτονιών, και όπου εξιδανικεύονται οι δράστες μαζικών δολοφονιών.
