Με τη συμμετοχή του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ολοκληρώθηκε το διήμερο Athens Alitheia Forum, που διοργάνωσε η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης στο ξενοδοχείο Intercontinental, με αντικείμενο την αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων και του τοξικού λόγου στο δημόσιο διάλογο.

Ο πρωθυπουργός συμμετείχε σε συζήτηση με τον εκδότη της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ, Γιάννη Πρετεντέρη, και τον καθηγητή Ψηφιακής Διακυβέρνησης στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου, Γιάννη Θεοχάρη, με θέμα «Ανακτώντας την εμπιστοσύνη στην πληροφορία».

Ο κ. Θεοχάρης παρουσίασε στοιχεία ερευνών για την παραπληροφόρηση, επισημαίνοντας ότι η αντίληψη του κοινού για την έκταση των ψευδών ειδήσεων είναι συχνά υπερβολική. Όπως ανέφερε, αν ρωτούσε κανείς τους πολίτες, οι περισσότεροι θα εκτιμούσαν ότι το 30% έως 40% των ειδήσεων είναι ψευδείς. Ωστόσο, μεγάλες εμπειρικές μελέτες, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, δείχνουν ότι η παραπληροφόρηση αποτελεί περίπου το 1% της συνολικής διαδικτυακής πληροφόρησης.

Το πρόβλημα, όπως τόνισε, είναι ανομοιόμορφα κατανεμημένο. Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα, το 1% των χρηστών ευθύνεται για περίπου το 70% της παραπληροφόρησης που διακινείται στο διαδίκτυο. Μάλιστα, το προφίλ αυτών των χρηστών δεν αντιστοιχεί απαραίτητα σε νεαρά «τρολ», αλλά συχνά σε μεγαλύτερης ηλικίας χρήστες που είναι ιδιαίτερα ενεργοί και κινητοποιημένοι στα άκρα της δημόσιας συζήτησης.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι ο μέσος χρήστης των κοινωνικών δικτύων δεν λειτουργεί απλώς ως παθητικός δέκτης πληροφορίας, αλλά συχνά φιλτράρει και απορρίπτει περιεχόμενο. Σημείωσε επίσης ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν είναι απλώς μεσάζοντες της πληροφορίας, αλλά «αρχιτέκτονες» της δημόσιας σφαίρας, καθώς λειτουργούν με αλγορίθμους που καθορίζουν τι βλέπουν οι χρήστες.

«Τα fake news υπήρχαν πάντα – τώρα αλλάζει η ταχύτητα διάδοσης»

Ο Γιάννης Πρετεντέρης αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στην πρωτοβουλία της Alter Ego Media σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ «News Challenge: Αλήθεια ή Ψέμα;» για την καλλιέργεια κριτικής κατανάλωσης των ειδήσεων, επισημαίνοντας ότι σχετικά προγράμματα δείχνουν ήδη να αποδίδουν.

Απαντώντας σε ερώτηση για τη βούληση της κυβέρνησης να ρυθμίσει το τοπίο της παραπληροφόρησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι βασικός στόχος είναι η εκπαίδευση των πολιτών, ιδίως των νεότερων γενεών.

«Αν δεν εκπαιδεύσουμε μια νέα γενιά ενεργών πολιτών στον τρόπο που λειτουργεί το σύνθετο περιβάλλον των ειδήσεων, θα έχουμε αμελήσει το καθήκον μας απέναντι στη νέα γενιά», σημείωσε.

Ο πρωθυπουργός επεσήμανε ότι τα fake news δεν αποτελούν νέο φαινόμενο, κάνοντας αναφορά ακόμη και στον Θουκυδίδη, όμως σήμερα έχει αλλάξει ριζικά ο μηχανισμός ταχύτατης αναπαραγωγής τους. Όπως είπε, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν συχνά συνθήκες εθισμού μέσω της λογικής του engagement, επηρεάζοντας όχι μόνο τα παιδιά αλλά και τους ενήλικες.

Τόνισε ωστόσο ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν ταυτόχρονα φωνή σε πολλούς ανθρώπους που στο παρελθόν δεν είχαν τη δυνατότητα να ακουστούν.

Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε επίσης ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να θωρακίσει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των μέσων ενημέρωσης, επισημαίνοντας την ανάγκη ύπαρξης αξιόπιστων μέσων που μπορούν να ελέγχουν την πληροφορία.

«Υπάρχει ψευδής είδηση, όχι όμως ψευδής άποψη. Η άποψη δεν ποινικοποιείται», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνοντας ότι οι δυνατότητές της, σε συνδυασμό με τη δυναμική των κοινωνικών δικτύων, δημιουργούν ένα «εκρηκτικό κοκτέιλ» για τη δημόσια σφαίρα.

Όπως εξήγησε, η δημιουργία εκστρατειών αναπαραγωγής ψευδών ειδήσεων μέσω ψεύτικων λογαριασμών και bots είναι πλέον σχετικά απλή διαδικασία, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παράγει ιδιαίτερα πειστικό ψευδές περιεχόμενο που είναι δύσκολο να αποδομηθεί.

Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε ότι η διάκριση μεταξύ αλήθειας και ψεύδους καθίσταται κομβικής σημασίας, ιδίως ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Ο πρωθυπουργός έφερε μάλιστα ως παράδειγμα ιστορικής παραπληροφόρησης δημοσίευμα της δεκαετίας του 1980 με φωτογραφία του πατέρα του, Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, στην εφημερίδα Αυριανή, στο οποίο παρουσιαζόταν ως συνεργάτης των ναζί. Όπως ανέφερε, χρειάστηκε πολύς χρόνος για να αποδομηθεί η ψευδής αυτή πληροφορία, η οποία επηρέασε την πολιτική αντιπαράθεση της εποχής.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί τρεις βασικές προτεραιότητες: την ενίσχυση των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης που λογοδοτούν στο κοινό, την αξιοποίηση της τεχνολογίας –όπως η σήμανση περιεχομένου που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη– και την εκπαίδευση των πολιτών, ιδίως των νέων, ώστε να μπορούν να ξεχωρίζουν το αξιόπιστο από το ψευδές περιεχόμενο.

Ανωνυμία στο διαδίκτυο και ευθύνη των πλατφορμών

Αναφερόμενος στο ζήτημα της ανωνυμίας στο διαδίκτυο, σημείωσε ότι πρόκειται για ένα σύνθετο θέμα που απασχολεί πολλές χώρες. Όπως είπε, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο ένα πρόσωπο που συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο με ψευδώνυμο αλλά διαθέτει μεγάλο κοινό λειτουργεί ουσιαστικά ως διαμορφωτής της κοινής γνώμης.

Παράλληλα, επεσήμανε ότι υπάρχει και μια βαθύτερη φιλοσοφική διαφορά μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών ως προς τα όρια της ελευθερίας της έκφρασης και τη ρύθμιση των ψηφιακών πλατφορμών.

Στη συζήτηση αναφέρθηκε και η υπόθεση των Τεμπών, με τον πρωθυπουργό να επισημαίνει ότι μεγάλος αριθμός ψεύτικων λογαριασμών από το εξωτερικό αναπαρήγαγε ψευδές περιεχόμενο γύρω από το ζήτημα.

«Ένα κράτος δεν μπορεί να μένει αδιάφορο όταν οργανώνονται τέτοιες εκστρατείες. Είναι ζήτημα αυτοπροστασίας, όχι λογοκρισίας ή φίμωσης», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει δείξει μεγάλη ανοχή στον δημόσιο διάλογο.

Από την πλευρά του, ο Γιάννης Πρετεντέρης υπογράμμισε ότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν πληρώσει βαρύ τίμημα σε επίπεδο αξιοπιστίας τα τελευταία χρόνια, γεγονός που έχει ενισχύσει τη δυσπιστία του κοινού.

Όπως είπε, ο κόσμος συχνά εμπιστεύεται περισσότερο «το πληκτρολόγιό του», ενώ ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα παραμένει η ανωνυμία στο διαδίκτυο, η οποία καθιστά δύσκολη τη νομική αντιμετώπιση επιθέσεων ή συκοφαντιών.

Ο Γιάννης Θεοχάρης από την πλευρά του κάλεσε σε ενίσχυση της εφαρμογής του ευρωπαϊκού κανονισμού Digital Services Act, επισημαίνοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια στους αλγορίθμους των πλατφορμών, πρόσβαση των ερευνητών σε δεδομένα και υποχρεωτική αξιολόγηση πιθανών κινδύνων.

Σημείωσε πάντως ότι η επιστημονική έρευνα δείχνει πως η κατάργηση της ανωνυμίας στα κοινωνικά δίκτυα δεν οδηγεί απαραίτητα σε λιγότερο τοξικό περιεχόμενο.

Μέτρα για παιδιά κάτω των 15 ετών

Κλείνοντας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, σημειώνοντας ότι η κυβέρνηση εξετάζει συνεργασίες με εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης για την υποστήριξη των εκπαιδευτικών και τη μείωση της γραφειοκρατίας.

Παράλληλα, μίλησε για την προοπτική ενός «ψηφιακού φροντιστηρίου» που θα προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε μαθητή.

Τέλος, προανήγγειλε ότι η κυβέρνηση επεξεργάζεται παρεμβάσεις για τη ρύθμιση του τοπίου των μέσων ενημέρωσης, καθώς και μέτρα για τον περιορισμό της πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών σε ορισμένες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, με σχετικές αποφάσεις να αναμένονται πιθανότατα εντός του μήνα.