Google Button Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Σε μια κίνηση-σταθμό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα προχώρησε η Γαλλία, καθώς υπερψηφίστηκε με ευρεία πλειοψηφία και από τα δύο σώματα του Κοινοβουλίου, ο νόμος που απαγορεύει την πρόσβαση στα social media σε όσους είναι κάτω των 15 ετών. Πρόκειται για την πρώτη χώρα στην Ευρώπη που λαμβάνει ένα τόσο αυστηρό μέτρο, την ώρα που διογκώνεται το κύμα ανησυχίας παγκοσμίως, για τις αρνητικές επιπτώσεις των πλατφορμών στους ανηλίκους.

Ο νέος νόμος, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από την 1η Σεπτεμβρίου, επεκτείνει επίσης την απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων και στα λύκεια, ένα μέτρο που ίσχυε ήδη για τα δημοτικά και τα γυμνάσια της χώρας.

Προσωπικό στοίχημα του Μακρόν

Η νομοθεσία αποτελούσε προσωπική προτεραιότητα του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και θεωρείται «πυξίδα» για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, που ετοιμάζουν αντίστοιχες ρυθμίσεις. Η αυστηροποίηση του πλαισίου έρχεται ως απάντηση στον διαδικτυακό εκφοβισμό (cyberbullying), τον καταναγκασμό, την έκθεση σε ακραίο περιεχόμενο, την απειλή παιδεραστών, αλλά και τις βλάβες που προκαλούνται στην ψυχική υγεία των νέων.

Παράδοξο παραμένει το γεγονός ότι ο ίδιος ο Μακρόν επέλεξε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να ανακοινώσει την επιτυχία του. «Το είχα υποσχεθεί και τώρα ψηφίστηκε: Τα social media θα απαγορεύονται για τους κάτω των 15 ετών από τη νέα σχολική χρονιά», έγραψε στην πλατφόρμα X αμέσως μετά την ψηφοφορία.

Για τον γάλλο πρόεδρο, η θητεία του οποίου ολοκληρώνεται το 2027, ο νόμος αυτός αποτελεί ένα από τα τελευταία σημαντικά νομοθετικά του επιτεύγματα. «Πριν από την ηλικία των 15 ή 16 ετών, τα social media δεν κάνουν καλό, διότι σε αυτή την ηλικία δεν έχει εδραιωθεί ακόμα η συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη», είχε δηλώσει πέρυσι, παρομοιάζοντας το μέτρο με την απαγόρευση κατανάλωσης αλκοόλ από ανηλίκους.

Ντόμινο εξελίξεων σε Ευρώπη και κόσμο

Η Γαλλία δεν είναι η μόνη που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Τον περασμένο Δεκέμβριο, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που απαγόρευσε τη χρήση πολλών εφαρμογών social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Η Βρετανία και ο Καναδάς έκαναν βήματα προς παρόμοια μέτρα, τον περασμένο μήνα, ενώ η Ιταλία, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Ισπανία έχουν ήδη ετοιμάσει σχετικό νομοθετικό πλαίσιο.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να παρουσιάσει πανευρωπαϊκά μέτρα τον Σεπτέμβριο, καθώς πρόσφατη έκθεση εμπειρογνωμόνων συνιστά την πλήρη απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 13 ετών (και μηδενικό χρόνο σε οθόνες για παιδιά κάτω των 3 ετών), ενώ για τις ηλικίες 13-18 προτείνονται αυστηρά φίλτρα ασφαλείας.

Πώς θα εφαρμοστεί το μέτρο – Οι προκλήσεις

Παρά τον ενθουσιασμό, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης. Τα πρώτα στοιχεία από την Αυστραλία δείχνουν ότι το μέτρο απέτυχε σε μεγάλο βαθμό να κρατήσει τους εφήβους μακριά από τις πλατφόρμες.

Επιπλέον, η ευθύνη για την εφαρμογή του νόμου στη Γαλλία θα πέσει πιθανότατα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όχι στη γαλλική κυβέρνηση, η οποία διαθέτει περιορισμένα νομικά εργαλεία απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς.

Πολιτικές αντιδράσεις

Στη Γαλλία, η αριστερά και η «Ανυπότακτη Γαλλία» καταψήφισαν το νομοσχέδιο, υποστηρίζοντας ότι δε διαχωρίζει επαρκώς τις υπηρεσίες και ότι απειλεί την ανωνυμία στο διαδίκτυο.

Τι προβλέπει ο νόμος

Την ευθύνη ταυτοποίησης της ηλικίας των χρηστών φέρουν οι ίδιες οι πλατφόρμες. Εξαιρούνται υπηρεσίες με εκπαιδευτικό σκοπό (όπως διαδικτυακές εγκυκλοπαίδειες), ενώ δεν προβλέπονται κυρώσεις για τα παιδιά ή τους γονείς.

Τεχνολογική κυριαρχία και το βλέμμα στις Βρυξέλλες

Η κίνηση αυτή εντάσσεται και στο ευρύτερο σχέδιο της Γαλλίας για την ανάκτηση της «τεχνολογικής κυριαρχίας» από τις ΗΠΑ και την Κίνα, καθώς οι περισσότερες δημοφιλείς πλατφόρμες παραμένουν αμερικανικών ή κινεζικών συμφερόντων.

Όπως αναφέρει η Τζέσικα Γκαλισέρ, αναλύτρια του think tank Interface στο Βερολίνο, «η Γαλλία θέλει να πιέσει την ΕΕ να αναλάβει γρήγορα δράση». Αν και η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ετοιμάζει προτάσεις για τον Σεπτέμβριο, η πλήρης εφαρμογή τους στην Ευρώπη μπορεί να καθυστερήσει, έως και δύο χρόνια, γεγονός που εξηγεί τη βιασύνη του Παρισιού να νομοθετήσει αυτόνομα.

Πώς ρυθμίζει τα social media ο υπόλοιπος κόσμος

Η Αυστραλία έγινε τον Δεκέμβριο η πρώτη χώρα στον κόσμο που απαγόρευσε εντελώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, αποκλείοντάς τα από δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το TikTok, το YouTube, το Instagram και το Facebook.

Εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για τις επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια των ανηλίκων, χώρες και τεχνολογικοί κολοσσοί ανά τον κόσμο, λαμβάνουν σειρά μέτρων.

Ευρώπη

  • Βρετανία: Σχεδιάζεται απαγόρευση για τους κάτω των 16 ετών, με στόχο την εφαρμογή της έως την άνοιξη του 2027. Παράλληλα, οι εταιρείες τεχνολογίας καλούνται να ενσωματώσουν τεχνικές λύσεις στις συσκευές, για τον εντοπισμό και το μπλοκάρισμα διακίνησης γυμνού περιεχομένου από ανηλίκους.
  • Δανία: Ανακοίνωσε απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών, με δυνατότητα γονικής συναίνεσης για ηλικίες 13-15, σε συγκεκριμένες πλατφόρμες.
  • Γερμανία: Επιτρέπεται η χρήση από ανηλίκους 13-16 ετών, μόνο με γονική συγκατάθεση, μέτρο που ημιεπίσημα θεωρείται ανεπαρκές από οργανώσεις προστασίας παιδιών.
  • Ελλάδα: Η χώρα βρίσκεται «πολύ κοντά» στην ανακοίνωση απαγόρευσης των social media για παιδιά κάτω των 15 ετών.
  • Ιταλία: Απαιτείται γονική συναίνεση για εγγραφή παιδιών κάτω των 14 ετών.
  • Νορβηγία: Προωθείται η αύξηση του ορίου ηλικίας για συγκατάθεση, από τα 13 στα 15 έτη, ενώ ετοιμάζεται νομοθεσία για θεσμοθέτηση ακατάστατου κατώτατου ορίου τα 15 έτη.
  • Πολωνία: Ετοιμάζεται νομοσχέδιο για απαγόρευση σε παιδιά κάτω των 15 ετών, μεταφέροντας την ευθύνη ταυτοποίησης στις πλατφόρμες.
  • Σλοβενία: Συντάσσεται νόμος που απαγορεύει την πρόσβαση σε παιδιά κάτω των 15 ετών.
  • Ισπανία: Σχεδιάζεται απαγόρευση πρόσβασης για ανηλίκους κάτω των 16 ετών, με υποχρεωτικά συστήματα επαλήθευσης ηλικίας, παρά τις πιέσεις από τη βιομηχανία της τεχνολογίας.
  • Σουηδία: Κυβερνητική επιτροπή συνέστησε την εισαγωγή ελάχιστου ορίου ηλικίας τα 15 έτη, με την ευθύνη ελέγχου να βαρύνει τις πλατφόρμες.

Αυστραλία – Ασία – Μέση Ανατολή

  • Αυστραλία: Ο αυστηρός νόμος που τέθηκε σε ισχύ, επιβάλλει στις πλατφόρμες τον αποκλεισμό ανηλίκων κάτω των 16 ετών, με τσουχτερά πρόστιμα που αγγίζουν τα 49,5 εκατ. δολάρια Αυστραλίας (περίπου 35 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) για τους παραβάτες.
  • Κίνα: Εφαρμόζεται το πρόγραμμα «minor mode», σε επίπεδο συσκευής και εφαρμογών, περιορίζοντας τον χρόνο οθόνης ανάλογα με την ηλικία.
  • Ινδία: Ορισμένες πολιτείες (όπως η Γκόα) εξετάζουν μέτρα τύπου Αυστραλίας, ενώ οικονομικοί σύμβουλοι της κυβέρνησης χαρακτήρισαν τις πλατφόρμες «θηρευτικές», ως προς τον τρόπο που καθηλώνουν τους χρήστες.
  • Μαλαισία: Ξεκίνησε ήδη την απαγόρευση εγγραφής σε άτομα κάτω των 16 ετών.
  • Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Γίνονται η πρώτη αραβική χώρα που ορίζει ως ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη, απαγορεύοντας τη δημιουργία λογαριασμών και την πλήρη πρόσβαση σε λειτουργίες.
  • Τουρκία: Ψηφίστηκε νομοθεσία που απαγορεύει τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών και θέτει νέους κανόνες για ψηφιακές πλατφόρμες και εταιρείες λογισμικού παιχνιδιών.

ΗΠΑ – Ευρωπαϊκή Ένωση

Ηνωμένες Πολιτείες: Προωθείται το νομοσχέδιο Kids Online Safety Act (KOSA), το οποίο υποχρεώνει τις εταιρείες να επιδεικνύουν τη «δέουσα επιμέλεια» στον σχεδιασμό λειτουργιών, ώστε να μη βλάπτονται οι ανήλικοι. Παράλληλα, διάφορες πολιτείες έχουν ψηφίσει δικούς τους νόμους για γονική συναίνεση, οι οποίοι όμως αντιμετωπίζουν δικαστικές προσφυγές με επίκληση την ελευθερία του λόγου.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Η Κομισιόν προετοιμάζει την πράξη Digital Fairness Act, με στόχο την καταπολέμηση των «εθιστικών και βλαβερών πρακτικών σχεδιασμού». Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη ζητήσει πανευρωπαϊκή απαγόρευση πρόσβασης χωρίς γονική συναίνεση, για παιδιά κάτω των 16 ετών και πλήρη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 13 ετών.

Η στάση των Big Tech

Οι εταιρείες τεχνολογίας επικρίνουν τις απαγορεύσεις λόγω ηλικίας, ισχυριζόμενες ότι διαθέτουν ήδη δικλείδες ασφαλείας.

Ο Ίλον Μασκ χαρακτήρισε τέτοιους νόμους «κερκόπορτα» για τον έλεγχο της πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Οι περισσότερες πλατφόρμες (TikTok, Facebook, Snapchat) ορίζουν επίσημα ως ελάχιστο όριο εγγραφής τα 13 έτη.

Ωστόσο, οι οργανώσεις προστασίας ανηλίκων τονίζουν ότι αυτοί οι έλεγχοι είναι εντελώς ανεπαρκείς, καθώς τα επίσημα στοιχεία σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν ότι τεράστιος αριθμός παιδιών, κάτω των 13 ετών, διατηρεί και λειτουργεί κανονικά λογαριασμούς στα social media.

Με πληροφορίες από Reuters, The New York Times