Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η Ισπανία δεν κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο επειδή είχε τον καλύτερο ποδοσφαιριστή. Το κατέκτησε επειδή είχε την καλύτερη ομάδα. Όλοι μίλησαν για τον Ρόδρι, τον Γιαμάλ και τον προπονητή. Όμως η πραγματική δύναμη της Ισπανίας βρισκόταν αλλού. Κάθε παίκτης είχε έναν σαφή ρόλο. Κάθε θέση ήταν κρίσιμη για τη λειτουργία του συνόλου. Και, ίσως το σημαντικότερο, κανείς δεν ήταν μεγαλύτερος από την ομάδα και κανείς δεν έμενε εκτός παιχνιδιού.
Αναρωτιέμαι αν αυτό δεν είναι και το μεγαλύτερο δίδαγμα για την Ευρώπη στην εποχή της ΤΝ. Η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τους «σταρ» της ψηφιακής εποχής: τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, τα AI Factories, τους υπερυπολογιστές, τις εταιρείες-πρωταθλητές, τα ερευνητικά κέντρα και τις πρωτεύουσες της καινοτομίας. Όλα αυτά είναι απαραίτητα. Αλλά δεν αρκούν.
Στο ποδόσφαιρο, ακόμη και ο καλύτερος επιθετικός δεν μπορεί να κατακτήσει ένα Παγκόσμιο Κύπελλο χωρίς μια ομάδα που λειτουργεί αρμονικά. Το ίδιο ισχύει και για την ψηφιακή διακυβέρνηση. Ένας υπερυπολογιστής, όσο ισχυρός κι αν είναι, δεν παράγει μόνος του καινοτομία. Μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης δε μετασχηματίζει από μόνη της μια οικονομία. Οι μεγάλες τεχνολογικές υποδομές είναι απαραίτητες, αλλά η αξία τους εξαρτάται από το οικοσύστημα που τις περιβάλλει.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα αποκτήσουμε τις υποδομές, αλλά είναι αν θα δημιουργήσουμε την ομάδα.
Η Ελλάδα επενδύει σήμερα σε δύο εμβληματικές υποδομές: τον υπερυπολογιστή «Δαίδαλο» και το AI Factory «Φάρος». Πρόκειται για στρατηγικές επενδύσεις που ενισχύουν την εθνική και ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη εφαρμογών ΤΝ. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι αν θα αποκτήσουμε τις υποδομές. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα δημιουργήσουμε την ομάδα.
Θα μπορούν να αξιοποιήσουν αυτές τις δυνατότητες οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις; Οι νεοφυείς επιχειρήσεις της περιφέρειας; Τα πανεπιστήμια εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης; Οι δήμοι που δεν διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό; Οι δημόσιες υπηρεσίες που καλούνται να μετασχηματίσουν τις λειτουργίες τους; Οι νέοι επιστήμονες που θέλουν να καινοτομήσουν χωρίς να εγκαταλείψουν τον τόπο τους;
Ή μήπως θα δημιουργήσουμε ένα ακόμη ψηφιακό οικοσύστημα στο οποίο λίγοι παράγουν την καινοτομία και οι πολλοί παραμένουν απλοί καταναλωτές της; Αυτό είναι πρωτίστως ζήτημα ψηφιακής διακυβέρνησης. Η ψηφιακή διακυβέρνηση δεν αφορά μόνο την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τη συνεργασία μεταξύ κράτους, πανεπιστημίων, επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και κοινωνίας. Αφορά τη δημιουργία κοινών κανόνων, κοινών υποδομών, διαλειτουργικότητας, ανταλλαγής γνώσης και, κυρίως, ίσων ευκαιριών συμμετοχής.
Στην τεχνητή νοημοσύνη η επιτυχία δε θα εξαρτηθεί από τους «αστέρες», αλλά από την ποιότητα της ομάδας.
Η ίδια πρόκληση αφορά και την Ευρώπη. Η επιτυχία της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ΤΝ δε θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των AI Factories ή των υπερυπολογιστών που θα χρηματοδοτηθούν. Θα κριθεί από το κατά πόσο αυτά τα εργαλεία θα μετατραπούν σε κοινό ευρωπαϊκό πλεονέκτημα. Από το αν κάθε περιφέρεια, κάθε πανεπιστήμιο, κάθε επιχείρηση και κάθε δημόσιος οργανισμός θα μπορεί να συμμετέχει ισότιμα στο νέο οικοσύστημα.
Με άλλα λόγια, η επιτυχία δε θα εξαρτηθεί από τους «αστέρες», αλλά από την ποιότητα της ομάδας. Η Ευρώπη δε χρειάζεται μόνο περισσότερες υποδομές. Χρειάζεται μια ψηφιακή διακυβέρνηση που να λειτουργεί όπως η παγκόσμια πρωταθλήτρια Ισπανία: με σαφείς ρόλους, εμπιστοσύνη, συνεργασία και διαρκή «κυκλοφορία της μπάλας» ή αλλιώς «διάχυση» της γνώσης, των δεδομένων, των δεξιοτήτων και της καινοτομίας. Γιατί στην τεχνολογία, όπως και στο ποδόσφαιρο, οι μεγάλες νίκες δεν ανήκουν σε εκείνον που διαθέτει τον μεγαλύτερο αστέρα. Ανήκουν σε εκείνον που καταφέρνει να κάνει ολόκληρη την ομάδα να παίζει μαζί.
***O Δρ. Μιχάλης Kρητικός είναι Κύριος Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ, Επίκουρος Καθηγητής σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών και συγγραφέας του βιβλίου Ethical AI Surveillance in the Workplace.
