Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Μετά από μία και πλέον δεκαετία όπου η Ελλάδα έβλεπε το πιο δυναμικό της κομμάτι –νέους επιστήμονες και εξειδικευμένους επαγγελματίες– να αναζητά ένα καλύτερο μέλλον στο εξωτερικό, τα δεδομένα αρχίζουν να αλλάζουν. Η τάση της μαζικής φυγής που σημάδεψε τη μεταπολεμική ιστορία της χώρας δείχνει σημάδια υποχώρησης.
Για πρώτη φορά από την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης, οι Έλληνες που επιστρέφουν στην πατρίδα είναι περισσότεροι από αυτούς που φεύγουν. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η μάχη του brain gain δεν έχει κερδηθεί οριστικά. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι απλώς ο επαναπατρισμός, αλλά η δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών που θα κρατήσουν αυτούς τους ανθρώπους στη χώρα.
Το σημείο καμπής: Η διετία 2023-2024
Σύμφωνα με κοινή έκθεση του ΟΟΣΑ και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ), το 2023 αποτέλεσε έτος-σταθμό, καθώς το μεταναστευτικό ισοζύγιο έγινε για πρώτη φορά θετικό μετά το 2009. Η τάση αυτή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο το 2024.
- Συνολική εικόνα 2023-2024: Περίπου 98.000 Έλληνες επαναπατρίστηκαν, ενώ 69.000 επέλεξαν να φύγουν.
- Το 2023: Καταγράφηκαν 46.091 επιστροφές έναντι 36.931 αναχωρήσεων.
- Το 2024: Οι επιστροφές σκαρφάλωσαν στις 51.993, ενώ οι αναχωρήσεις μειώθηκαν στις 32.141.
- Συνολικά, από τους 773.296 Έλληνες που μετανάστευσαν συνολικά την περίοδο 2010-2024, οι 473.044 έχουν ήδη επιστρέψει. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν 6 στους 10 (περίπου το 61%) έχουν γυρίσει πίσω.
Το προφίλ όσων επιστρέφουν
Οι Έλληνες που επαναπατρίζονται κάθε άλλο παρά τυχαίο δείγμα του πληθυσμού αποτελούν, καθώς συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ποιοτικό και δυναμικό εργατικό δυναμικό. Στην πλειονότητά τους πρόκειται για παραγωγικές ηλικίες, αφού πάνω από τους μισούς είναι μεταξύ 20 και 39 ετών. Παράλληλα, το μορφωτικό τους επίπεδο είναι εξαιρετικά υψηλό, με περίπου τρεις στους πέντε (ποσοστό που αγγίζει το 60%) να διαθέτουν πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ σχεδόν οι μισοί από αυτούς απασχολούνται ήδη σε επαγγέλματα υψηλής εξειδίκευσης.
Χάρη σε αυτές τις εντυπωσιακές επιδόσεις, η Ελλάδα έχει σκαρφαλώσει πλέον στην τέταρτη θέση μεταξύ των χωρών-μελών του ΟΟΣΑ όσον αφορά τους ρυθμούς επιστροφής των πολιτών της.
Πάντως, η γεωγραφική κατανομή της ελληνικής ομογένειας παραμένει σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένη, καθώς το 93% των Ελλήνων του εξωτερικού βρίσκεται σε μόλις δώδεκα χώρες, με κυριότερους προορισμούς τη Γερμανία, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά. Παρά ταύτα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σαφής στροφή προς πιο ευέλικτες μορφές μετακίνησης, με έντονο ενδοευρωπαϊκό χαρακτήρα.
Οι προκλήσεις της επανένταξης – Η επόμενη μέρα
Η επιστροφή στην πατρίδα δεν είναι πάντα μια εύκολη ή αυτόματη διαδικασία. Η μελέτη αποκαλύπτει μια σημαντική χρονική υστέρηση στην επαγγελματική αποκατάσταση:
- Το ποσοστό απασχόλησης όσων μόλις επέστρεψαν αγγίζει το 46%.
- Το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 72% αφού συμπληρώσουν πέντε χρόνια διαμονής στη χώρα.
Η κοινωνική και επαγγελματική ενσωμάτωση απαιτεί χρόνο, λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερη αναγνώριση πτυχίων και ουσιαστική στήριξη σε θέματα στέγασης και οικογένειας.
Από το Brain Gain στο Brain Circulation
Το πιο ουσιαστικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι πρέπει να ξεπεράσουμε το δίλημμα «μένω ή φεύγω». Ο ΟΟΣΑ εισάγει τον όρο brain circulation (κυκλοφορία του ταλέντου). Στόχος είναι ένα μοντέλο όπου οι Έλληνες του εξωτερικού δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιστρέψουν μόνιμα, αλλά μπορούν να λειτουργούν ως γέφυρες: μέσω επενδύσεων, μεταφοράς τεχνογνωσίας, επιχειρηματικών συνεργασιών και ερευνητικών δικτύων.
Για να επιτευχθεί αυτό, προτείνεται η δημιουργία ενός μόνιμου διακυβερνητικού μηχανισμού, καθώς και δράσεις όπως το mentoring και η ενίσχυση της δικτύωσης με τον ιδιωτικό τομέα.
Το θετικό πρόσημο της τελευταίας διετίας είναι μια εξαιρετικά ενθαρρυντική είδηση, αλλά δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Η μονιμοποίηση του brain gain θα κριθεί από την ικανότητα της ελληνικής οικονομίας να προσφέρει ποιοτικές θέσεις εργασίας και ουσιαστικές προοπτικές εξέλιξης για το μέλλον.
