Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή «Νομίζω ότι κάθε αρχιτέκτονας αισθάνεται μεγάλη ψυχική συντριβή όταν ακούει ότι πρόκειται να κατεδαφιστεί ένα έργο του, πολύ δε περισσότερο όταν πρόκειται για ένα τόσο σημαντικό έργο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα».
Ο Βασίλης Γιαννάκης, 93 ετών σήμερα, ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή αρχιτέκτονες του ελληνικού μεταπολεμικού μοντερνισμού, μιλώντας στο Βήμα ζητά τη ματαίωση της απόφασης για την κατεδάφιση ενός πρωτοποριακού κτιριακού σχολικού συγκροτήματος στο δήμο Λαγκαδά, το οποίο εμπνεύστηκε και σχεδίασε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 μαζί με τον εμβληματικό αρχιτέκτονα, καθηγητή και πρώην πρύτανη του ΑΠΘ Μίμη Φατούρο.
Η δημοσιοποίηση της απόφασης του δήμου Λαγκαδά να κατεδαφίσει το ιστορικό κτίριο του Γυμνασίου – Λυκείου Λαγκαδά και στη θέση του να κατασκευάσει μία νέα σχολική μονάδα έχει κινητοποιήσει την πανεπιστημιακή κοινότητα της Θεσσαλονίκης και άλλους φορείς που ζητούν να χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο αυτό το συγκρότημα με τις οκταγωνικές τάξεις και να μετατραπεί σε μια σύγχρονη εκπαιδευτική εγκατάσταση μετά τις αναγκαίες τεχνικές παρεμβάσεις.
«Θεωρούμε αδιανόητο να προωθείται η κατεδάφιση ενός ιδιαίτερα αξιόλογου και εμβληματικού εκπαιδευτικού κτιρίου, όπως το Γυμνάσιο και Λύκειο Λαγκαδά, το οποίο εάν ήταν χωροθετημένο σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα συμπεριλαμβανομένης και της Αθήνας θα θεωρείτο αυτονόητα διατηρητέο. Η θέση του σε μια επαρχιακή πόλη της Βόρειας Ελλάδας δεν έχει βοηθήσει ώστε να γίνει επαρκώς γνωστό και εκτιμητέο», αναφέρεται μεταξύ άλλων στην επιστολή – αίτημα που κοινοποιήθηκε στις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού από τον πρόεδρο του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ, Αναστάσιο Τέλλιο.
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
Σχολική τάξη σε σχήμα οκταγώνου
Ο αρχιτέκτονας Βασίλης Γιαννάκης περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε το συγκεκριμένο κτίριο και εξηγεί τον λόγο για τον οποίο επιλέχθηκε ως βασική συνθετική μονάδα η τάξη σε σχήμα οκταγώνου.
«Το κτίριο του 1ου και 2ου Γυμνασίου (αρχικά Γυμνάσιο-Λύκειο) Λαγκαδά είναι ένα πρωτοποριακό έργο τόσο από αρχιτεκτονικής όσο και από εκπαιδευτικής πλευράς. Το πρόγραμμα του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων προέβλεπε την κατασκευή του σχολείου σε δύο φάσεις. Ακολουθώντας την προσθετική αρχή (non finito) μελετήσαμε ένα κτίριο που και στην πρώτη και στη δεύτερη-τελική φάση να φαίνεται τελειωμένο. Βασική συνθετική μονάδα που καθορίζει την οργάνωση του σχολικού συγκροτήματος είναι η Τάξη. Η μονάδα αυτή διπλασιαζόμενη ή τριπλασιαζόμενη παράγει τις Ειδικές Αίθουσες (Γυμναστήριο, Εργαστήριο κ.λπ.). Ως σχήμα για τη μονάδα-τάξη επιλέχτηκε το οκτάγωνο. Το όλο συγκρότημα αναπτύχθηκε με βάση ένα σύνθετο κάνναβο που προκύπτει από τις πλευρές και τις διαγώνιες του οκταγώνου.
Το οκτάγωνο ως σχήμα έχει τις χρήσιμες ιδιότητες του τετραγώνου και του κύκλου (συγκεντρωτική τάση, σαφήνεια και ένταση των ορίων κ.λπ. καθώς και σχηματισμός ορθής γωνίας) και συνάμα δίνει τη δυνατότητα της δημιουργίας πολλαπλών διατάξεων των θρανίων, συμβάλλοντας έτσι στις απαιτήσεις των σύγχρονων εκπαιδευτικών συστημάτων που θέλουν τον καθηγητή να φεύγει από την έδρα και τον πίνακα και να έρχεται σε μεγαλύτερη και άμεση επαφή -εκπαιδευτική, κοινωνική κ.λπ .με τους μαθητές», αναφέρει ο κ. Γιαννάκης.
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
«Αρχικά μας είπαν όχι…»
Μάλιστα όπως αποκαλύπτει ο αρχιτέκτονας, κατά τη διάρκεια της προμελέτης ο ίδιος και ο Μίμης Φατούρος «εισέπραξαν» αρνητική απάντηση από τον τότε διευθυντή της Τεχνικής Υπηρεσίας του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων, επειδή είχε θεωρηθεί πολύ… πρωτοποριακή.
«Εμείς επειδή θεωρούσαμε ότι όχι μόνο η πρότασή μας ήταν πρωτοποριακή, αλλά και επειδή πιστεύαμε βαθιά ότι επιτελούσαμε ένα σπουδαίο και σημαντικό έργο για την σύγχρονη αρχιτεκτονική στη Ελλάδα, ζητήσαμε να λυθεί η σύμβαση εκπόνησης της μελέτης και τότε μόνο ο ΟΣΚ κατανοώντας τη σοβαρότητα του αιτήματός μας έδωσε εντολή για τη συνέχιση της εκπόνησης της μελέτης και της κατασκευής του έργου. Το Γυμνάσιο-Λύκειο Λαγκαδά είναι το πρώτο σχολικό κτίριο με οκταγωνικές τάξεις που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα (ίσως και παγκόσμια). Να λοιπόν γιατί είναι σημαντικό να κηρυχθεί σύγχρονο διατηρητέο μνημείο το κτίριο του 1ου και 2ου Γυμνάσιου Λαγκαδά», λέει ο Βασίλης Γιαννάκης.
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
«Ενθαρρύνει μια εκπαιδευτική μαθητοκεντρική…»
Τον πρωτοποριακό χαρακτήρα του συγκεκριμένου σχολικού συγκροτήματος περιγράφει ο πρόεδρος του τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ Αναστάσιος Τέλλιος, στην επιστολή του με την οποία ζητείται να κηρυχθεί διατηρητέο το κτίριο.
«Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό εκπαιδευτικό συγκρότημα που απηχεί τις πιο προωθημένες απόψεις της εποχής για την ανοιχτή εκπαίδευση. Η αρχιτεκτονική του είναι επηρεασμένη από τον ολλανδικό στρουκτουραλισμό και ειδικότερα από το εκτεταμένο έργο του Aldo van Eyck, η τυπολογία των αιθουσών διδασκαλίας ακολουθεί μια οκταγωνική διάταξη, που απομακρύνεται από τους συμβολικούς ορθογωνικούς καννάβους. Η κυψελωτή άρθρωση των οκταγώνων προσφέρει ένα μοναδικό περιβάλλον διδασκαλίας που ενθαρρύνει μια εκπαιδευτική μαθητοκεντρική και όχι καθ’ έδρας διαδικασία. Η προσθετική επανάληψη των μονάδων, σε συνδυασμό με τους διαδρόμους διασύνδεσης, προσφέρει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην ογκοπλασία και δίνει τη δυνατότητα φωτισμού από πολλές διευθύνσεις», αναφέρει μεταξύ άλλων στην επιστολή του ο κ. Τελλιος.
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
«Η τοπική κοινωνία δεν κατάλαβε τι έχει στα χέρια της»
Η Μαρία Δούση, καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων με γνωστικό αντικείμενο τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και την αποκατάσταση και επανάχρηση ιστορικών κτιρίων και συνόλων χαρακτηρίζει το σχολικό κτιριακό συγκρότημα στον Λαγκαδά ως «αρχιτεκτονικό αριστούργημα».
«Δεν αποδίδουμε κακές προθέσεις στους τοπικούς φορείς για την απόφαση κατεδάφισης αλλά ούτε παρεμβαίνουμε με διάθεση αντιδικίας. Προφανώς η τοπική κοινωνία δεν είχε συναίσθηση της αξίας του κτιρίου που έχει στα χέρια της. Εμείς είμαστε εδώ για να συνδράμουμε με τις επιστημονικές γνώσεις μας και το προσωπικό προς την κατεύθυνση της αποκατάστασης και της επανάχρησης αυτού του αρχιτεκτονικού αριστουργήματος που σχεδιάστηκε από τον Βασίλη Γιαννάκη και τον Μίμη Φατούρο, τον οποίο θεωρούμε πατέρα μας εδώ στο ΑΠΘ», επισημαίνει στο Βήμα η κ. Δούση διευθύντρια του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο «Προστασία Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων Πολιτισμού», το οποίο με ανακοίνωσή του αναφέρει ότι «είμαστε στη διάθεση των τοπικών αρχών του Λαγκαδά να στηρίξουμε οποιαδήποτε πρωτοβουλία για την αποκατάσταση του κτιρίου, με όλο το επιστημονικό προσωπικό».
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
«Τεκμήριο για την ιστορία της εκπαίδευσης στην Ελλάδα»
Ως «πολύτιμο τεκμήριο της ιστορίας της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και υλικό αποτύπωμα αντιλήψεων για το παιδί, τη μάθηση και το σχολείο» χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο κτιριακό σχολικό συγκρότημα η Ευαγγελία Τρέσσου, σύζυγος του Μίμη Φατούρου, ομότιμη καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ.
«Η αρχιτεκτονική κληρονομιά χρειάζεται να διασώζεται, να προστατεύεται και να αξιοποιείται δημιουργικά, όχι να κατεδαφίζεται. Δεν είμαι αρχιτεκτόνισσα και δεν θα επιχειρήσω να αξιολογήσω την αρχιτεκτονική αξία του σχολικού συγκροτήματος Λαγκαδά. Για το θέμα αυτό έχουν ήδη τοποθετηθεί η ακαδημαϊκή κοινότητα, διακεκριμένοι αρχιτέκτονες και επιστημονικοί φορείς, των οποίων την κρίση εμπιστεύομαι. Ως παιδαγωγός, όμως, θα ήθελα να αναδείξω μια άλλη, εξίσου σημαντική διάσταση του έργου. Το συγκρότημα δεν αποτελεί μόνο μια πρωτοποριακή αρχιτεκτονική πρόταση, αλλά εκφράζει μια ευρύτερη αντίληψη για τη διδασκαλία, τη μάθηση και τον ρόλο του σχολικού χώρου στην εκπαιδευτική διαδικασία. Σχεδιάστηκε την περίοδο 1966–1969, όταν αναπτύσσονταν παιδαγωγικές προσεγγίσεις που έδιναν έμφαση στη συνεργασία, τη συμμετοχή και την ενεργό εμπλοκή των μαθητών και μαθητριών στη μαθησιακή διαδικασία. Η διάταξη των χώρων και ιδιαίτερα το οκτάπλευρο σχήμα των αιθουσών δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν τη συνεργατική μάθηση, τον διάλογο και την ευελιξία στη διδασκαλία, μετατρέποντας την τάξη σε ένα δυναμικό μαθησιακό περιβάλλον. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές από τις αρχές αυτές παραμένουν σήμερα επίκαιρες και αποτελούν βασικές κατευθύνσεις της σύγχρονης παιδαγωγικής.
Πιστεύω ότι πριν από οποιαδήποτε απόφαση κατεδάφισης, θα έπρεπε να είχε προηγηθεί ουσιαστικός διάλογος για τις δυνατότητες διατήρησης, αποκατάστασης και επανάχρησης του συγκροτήματος» επισήμανε στο Βήμα η κ. Τρέσσου.
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
«Όψιμο το ενδιαφέρον» λέει η δήμαρχος
Από την πλευρά της η δήμαρχος Λαγκαδά Νίκη Ανδρεάδου κάνει λόγο για «όψιμο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για το συγκεκριμένο κτίριο» και προειδοποιεί ότι σε περίπτωση που χαθεί η χρηματοδότηση που έχει εξασφαλιστεί για την ανέγερση νέου σχολικού συγκροτήματος στη θέση του εμβληματικού κτιρίου «δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για νέο σχολείο εντός της πόλης του Λαγκαδά». «Στην περιοχή μας υπάρχει απίστευτη ανάγκη για σχολική στέγη. Εδώ και χρόνια οι μαθητές μετακινούνται καθημερινά εφτά χιλιόμετρα για να παρακολουθήσουν μαθήματα σε προκατασκευασμένες αίθουσες (kibo) που έχουν τοποθετηθεί σε ένα διπλανό χωριό. Από το 2021 είναι γνωστά τα τεχνικά προβλήματα στο συγκεκριμένο σχολικό κτιριακό συγκρότημα, το οποίο είχε κακοτεχνίες εξ αρχής αλλά πέντε χρόνια τώρα κανείς δεν το επισκέφθηκε, κανείς δεν ανησύχησε, κανείς δεν ενδιαφέρθηκε», υπογράμμισε στο Βήμα η κ. Ανδρεάδου.
Πηγή φωτογραφίας: www.doma.archi
Όπως αναφέρει η ίδια, οι ενέργειες του δήμου εκπορεύτηκαν από την επιτακτική ανάγκη για την επίλυση του προβλήματος σχολικής στέγης που αντιμετωπίζει η περιοχή. Μάλιστα υποστηρίζει ότι οι όποιες παρεμβάσεις στο υφιστάμενο σχολικό κτίριο θα αλλοιώσουν τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του, σύμφωνα με τις εισηγήσεις της τεχνικής υπηρεσίας του δήμου. «Οι όποιες παρεμβάσεις όχι μόνο θα αλλοιώσουν τα χαρακτηριστικά του κτιρίου, αλλά θα είναι μία χρονοβόρα και δαπανηρή εργασία. Επιπλέον η συγκεκριμένη σχολική κτιριακή μονάδα δεν πληρεί τις προϋποθέσεις που θέτει το κτιριολογικό πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας. Συνεπώς σε περίπτωση που χαρακτηριστεί διατηρητέο θα είναι ένα μνημείο που θα στέκεται εκεί όχι ως σχολείο αλλά ενδεχομένως για κάποια άλλη χρήση», επισημαίνει η δήμαρχος Λαγκαδά.
Όπως σημειώνει, ο δήμος θα σεβαστεί όποια απόφαση ληφθεί αλλά η τοπική κοινωνία ζητά «η ευαισθητοποίηση να μην είναι μονοδιάστατη και να λαμβάνει υπόψιν της την κοινωνική πραγματικότητα, τις ανάγκες και την ασφάλεια των μαθητών της περιοχής».
