Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ανταπόκριση Λονδίνο
Σε ολόκληρη τη βρετανική πρωτεύουσα, τα ασθενοφόρα μεταβαίνουν ασταμάτητα από το ένα περιστατικό που σχετίζεται με τη ζέστη στο επόμενο. Ηλικιωμένοι καταρρέουν μέσα σε υπερθερμασμένα διαμερίσματα, επιβάτες δυσκολεύονται να αντέξουν τις αποπνικτικές αποβάθρες του Μετρό και εξαντλημένοι εργαζόμενοι αναζητούν ιατρική βοήθεια.
Τα νοσοκομεία ενεργοποιούν τα σχέδια έκτακτης ανάγκης, καθώς τα συστήματα κλιματισμού αδυνατούν να ανταποκριθούν. Μαγνητικοί τομογράφοι τίθενται εκτός λειτουργίας. Χειρουργικές επεμβάσεις καθυστερούν. Σιδηροδρομικά δρομολόγια αναστέλλονται επειδή οι σιδηροτροχιές φτάνουν σε επικίνδυνα υψηλές θερμοκρασίες. Στα σχολεία, οι εκπαιδευτικοί διακόπτουν τα μαθήματα, καθώς οι αίθουσες έχουν γίνει αφόρητες.
Την ίδια στιγμή, τα σιντριβάνια και οι δημόσιες πλατείες του Λονδίνου γεμίζουν από οικογένειες που αναζητούν λίγη δροσιά. Τα θερμόμετρα καταγράφουν θερμοκρασίες αέρα γύρω στους 35 βαθμούς Κελσίου, όμως οι θερμικές κάμερες αποκαλύπτουν μια πολύ πιο ανησυχητική πραγματικότητα: πεζοδρόμια που αγγίζουν σχεδόν τους 60°C, αποβάθρες σιδηροδρομικών σταθμών που ξεπερνούν επίσης τους 60°C, ενώ πολυσύχναστοι δρόμοι συνεχίζουν να εκπέμπουν έντονη θερμότητα ακόμη και μετά τη δύση του ηλίου.
Αυτή δεν είναι η νότια Ευρώπη.Είναι η Βρετανία. Και, σύμφωνα με πολλούς από τους κορυφαίους επιστήμονες της χώρας που μελετούν το κλίμα, αυτό δεν αποτελεί πλέον ένα έκτακτο ή ασυνήθιστο φαινόμενο. Γίνεται σταδιακά η νέα κανονικότητα.
Το ένα ρεκόρ διαδέχεται το άλλο
Ο τελευταίος καύσωνας αναδιαμόρφωσε τα μετεωρολογικά χρονικά της Βρετανίας.
Η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 37°C, καταρρίπτοντας το εθνικό ρεκόρ για τον μήνα Ιούνιο επί τρεις συνεχόμενες ημέρες – κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ στο παρελθόν.
Η Αγγλία κατέγραψε τον θερμότερο Ιούνιο από τότε που τηρούνται μετεωρολογικά αρχεία, ενώ συνολικά το Ηνωμένο Βασίλειο βίωσε έναν από τους θερμότερους Ιουνίους των τελευταίων 140 και πλέον ετών.
Είχε προηγηθεί η θερμότερη και πιο ηλιόλουστη άνοιξη που έχει ποτέ καταγραφεί, αφήνοντας τα εδάφη εξαιρετικά ξηρά και επιτρέποντας στις θερμοκρασίες να αυξηθούν ακόμη περισσότερο.
REUTERS/Jack Taylor
Η έκταση των προβλημάτων αποκάλυψε αυτό για το οποίο οι ειδικοί προειδοποιούν εδώ και χρόνια: η Βρετανία εξακολουθεί να είναι σχεδιασμένη, σε μεγάλο βαθμό, για το κλίμα του 20ού αιώνα.
Η Υπηρεσία Ασθενοφόρων του Λονδίνου δέχθηκε σχεδόν 9.000 επείγουσες κλήσεις μέσα σε μία μόνο ημέρα – τον υψηλότερο αριθμό στην ιστορία της. Η ζήτηση ξεπέρασε ακόμη και εκείνη που είχε καταγραφεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας της Covid-19, αλλά και εκείνη του προηγούμενου κύματος καύσωνα νωρίτερα μέσα στη χρονιά. Εκατοντάδες από τα πιο σοβαρά περιστατικά αφορούσαν ασθενείς που υπέστησαν καρδιακή ανακοπή ή σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια.
Αποκλειστικά στο ΒΗΜΑ – David Shukman: «Ζούμε πλέον στο κλίμα που είχαν προβλέψει οι επιστήμονες»
Για πολλούς επιστήμονες, οι ίδιοι οι αριθμοί αφηγούνται μια αδιαμφισβήτητη ιστορία.
Για τον David Shukman, επί σειρά ετών Επιστημονικό Συντάκτη του BBC και έναν από τους πλέον καταξιωμένους δημοσιογράφους για θέματα περιβάλλοντος στη Βρετανία, ο πρόσφατος καύσωνας σημαίνει πολύ περισσότερα από ακόμη ένα μετεωρολογικό ρεκόρ.
Μιλώντας αποκλειστικά στο ΒΗΜΑ, ο Shukman υποστηρίζει ότι η Βρετανία έχει πλέον εισέλθει ακριβώς στο μέλλον που οι επιστήμονες προέβλεπαν εδώ και δεκαετίες.
«Εδώ και δεκαετίες οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι όσο συνεχίζουμε να προσθέτουμε διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, τόσο περισσότερο θα αυξάνεται η θερμοκρασία», λέει.
«Η άνοδος αυτή θα εκδηλωνόταν με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, κάτι που δε γίνεται ιδιαίτερα αντιληπτό στην καθημερινότητά μας. Ο δεύτερος είναι η εμφάνιση νέων ακραίων επεισοδίων ζέστης – και αυτά τα αντιλαμβανόμαστε πολύ έντονα.»
Όπως εξηγεί, «καθώς αυξάνεται η βασική θερμοκρασία του πλανήτη, τόσο εντονότερα γίνονται και τα ακραία φαινόμενα. Οι καύσωνες δεν είναι μόνο θερμότεροι από ό,τι στο παρελθόν• διαρκούν περισσότερο και εμφανίζονται νωρίτερα μέσα στο έτος.»
Ο τελευταίος καύσωνας είναι ήδη ο δεύτερος που πλήττει τη Βρετανία μέσα στο 2026, πριν ακόμη φτάσουμε στην παραδοσιακή κορύφωση του καλοκαιριού.
«Στην πραγματικότητα», λέει, «ζούμε πλέον μέσα σε αυτό το νέο, πιο εχθρικό κλίμα που οι επιστήμονες είχαν προβλέψει εδώ και δεκαετίες. Το είχαν προβλέψει ξανά και ξανά. Και οι προειδοποιήσεις τους αγνοήθηκαν ξανά και ξανά.»
Η διαπίστωση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα του νέου του βιβλίου, The Response, το οποίο εξετάζει την ευαλωτότητα της Βρετανίας απέναντι στα ολοένα συχνότερα ακραία κλιματικά φαινόμενα.
Αντί να αναρωτιέται αν υπάρχει κλιματική αλλαγή, το βιβλίο θέτει ένα πολύ πιο πιεστικό ερώτημα: γιατί η Βρετανία εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχει.
Η Βρετανία χτίστηκε για τον καιρό του χθες
«Η χώρα μας», λέει στο ΒΗΜΑ, «απλώς δεν είναι προετοιμασμένη για τα ακραία φαινόμενα που βιώνουμε πλέον.» Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα, υποστηρίζει, είναι αυτό που συμβαίνει στα βρετανικά σχολεία.
«Περισσότερα από χίλια σχολεία αναγκάστηκαν να κλείσουν επειδή οι αίθουσες διδασκαλίας έγιναν υπερβολικά ζεστές», αναφέρει.
«Δάσκαλοι και καθηγητές μου είπαν ότι τα παιδιά δεν μπορούν πλέον να συγκεντρωθούν. Κάποια ζητούν να μεταφερθούν στα γραφεία της διεύθυνσης, επειδή εκεί υπάρχει κλιματισμός.»
Το πρόβλημα, εξηγεί, είναι αποτέλεσμα δεκαετιών αρχιτεκτονικού σχεδιασμού που βασίστηκε στο παραδοσιακά ψυχρό βρετανικό κλίμα.
«Τα βρετανικά κτίρια σχεδιάστηκαν ώστε να εκμεταλλεύονται όσο το δυνατόν περισσότερο τον χειμερινό ήλιο. Τα μεγάλα παράθυρα είναι ιδανικά τον Ιανουάριο. Σε έναν ακραίο καύσωνα όμως μετατρέπονται σε σοβαρό μειονέκτημα.»
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, την Ισπανία ή την Ιταλία, τα περισσότερα βρετανικά σπίτια δε διαθέτουν παντζούρια, εξωτερικές περσίδες ή αποτελεσματικά συστήματα σκίασης.
«Είναι πραγματικά εντυπωσιακό», λέει. «Απλά μέτρα θα μπορούσαν να κάνουν τεράστια διαφορά.»
Όταν η πόλη μετατρέπεται σε φούρνο
Οι συνέπειες της ακραίας ζέστης δεν περιορίζονται στην εκπαίδευση. Οι εισαγωγές ασθενών με προβλήματα που σχετίζονται με τον καύσωνα ασκούν ολοένα μεγαλύτερη πίεση στα νοσοκομεία, πολλά από τα οποία υπερθερμαίνονται και τα ίδια.
Ο Shukman θυμάται τη μαρτυρία της κόρης ενός ηλικιωμένου ασθενούς, ο οποίος υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση και στη συνέχεια αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει επικίνδυνα υψηλές θερμοκρασίες μέσα στο νοσοκομείο.
«Δεν υπήρχαν ούτε ανεμιστήρες», λέει. «Πόσο μάλλον κλιματισμός.»
Για τον ίδιο, αυτά δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένες αστοχίες.
«Είναι σκάνδαλο», τονίζει. «Οι προειδοποιήσεις υπήρξαν. Ξέρουμε τι έρχεται. Κι όμως, εξακολουθεί να μην υπάρχει επαρκής καθοδήγηση από την κυβέρνηση ή τις δημόσιες αρχές ώστε να προετοιμαστούμε σωστά.»
Εξίσου ευάλωτο αποδείχθηκε και το βρετανικό δίκτυο μεταφορών. Σιδηροδρομικά δρομολόγια διακόπηκαν σε μεγάλο μέρος της χώρας, καθώς οι σιδηροτροχιές και τα εναέρια ηλεκτροφόρα καλώδια έφτασαν στα όρια λειτουργίας τους.
«Μου προκαλεί πραγματικά έκπληξη το γεγονός ότι φαίνεται να μη μαθαίνουμε ποτέ», λέει ο Shukman.
«Το 2022 φτάσαμε για πρώτη φορά τους 40 βαθμούς Κελσίου και τότε κατέρρευσαν πολλές από τις ίδιες υπηρεσίες. Τέσσερα χρόνια αργότερα βλέπουμε σχεδόν ακριβώς τα ίδια προβλήματα.»
Οι σιδηροτροχιές διαστέλλονται. Τα εναέρια καλώδια ηλεκτροδότησης χαλαρώνουν.
Οι επιβάτες εγκλωβίζονται μέσα σε υπερθερμασμένους συρμούς. «Ολόκληρο το σιδηροδρομικό μας σύστημα», λέει, «σχεδιάστηκε για ένα κλίμα που πλέον δεν υπάρχει.»
Το ίδιο, υποστηρίζει, ισχύει για τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τα γραφεία και τις κατοικίες. «Εξακολουθούμε να σχεδιάζουμε για το κλίμα του χθες.»
Η προειδοποίηση της Οξφόρδης: Τα χειρότερα ίσως δεν έχουν ακόμη έρθει
Για τον καθηγητή Tim Woollings, καθηγητή Φυσικής του Κλίματος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο πρόσφατος καύσωνας δείχνει με ποιον τρόπο η κλιματική αλλαγή ενισχύει μετεωρολογικά φαινόμενα που υπήρχαν πάντοτε.
Μια θερμή αέρια μάζα μετακινήθηκε βόρεια από την ηπειρωτική Ευρώπη, καθώς ο αεροχείμαρρος (jet stream) μετατοπίστηκε επίσης βορειότερα.
«Όμως η κλιματική αλλαγή, που προκαλείται από την καύση ορυκτών καυσίμων, αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα», εξηγεί.
«Χωρίς αυτήν, ο συγκεκριμένος καύσωνας θα ήταν αισθητά ηπιότερος.»
Αυτό που τον ανησυχεί ακόμη περισσότερο είναι ότι τα σημερινά ρεκόρ ίσως να μην αποτελούν το ανώτατο όριο για τη Βρετανία. «Το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να βιώσει ακόμη πιο ακραίους καύσωνες στις σημερινές κλιματικές συνθήκες», λέει.
«Αν αυτή η θερμή αέρια μάζα είχε παραμείνει περισσότερο πάνω από τη Βρετανία ή αν είχε φτάσει αργότερα μέσα στο καλοκαίρι, τόσο οι θερμοκρασίες όσο και οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να ήταν ακόμη σοβαρότερες.»
Οι συνέπειες της υπερθέρμανσης, ωστόσο, εκτείνονται πολύ πέρα από τα νοσοκομεία και τους σιδηροδρόμους. Γίνονται αισθητές στους δρόμους των βρετανικών πόλεων, όπου οι επιφάνειες αποκτούν θερμοκρασίες πολύ υψηλότερες από εκείνες που καταγράφουν τα θερμόμετρα.
Η Greenpeace UK ανέθεσε σε ειδικούς της θερμικής απεικόνισης να καταγράψουν τις συνθήκες που επικρατούσαν στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια της κορύφωσης του καύσωνα, αποτυπώνοντας εντυπωσιακές εικόνες που αποκαλύπτουν την κρυφή ένταση της αστικής θερμότητας.
Ενώ η επίσημη θερμοκρασία αέρα κυμαινόταν γύρω στους 35°C, οι θερμικές κάμερες κατέγραψαν θερμοκρασία 62°C στην αποβάθρα του σταθμού Highbury & Islington. Στην Gray’s Inn Road τα πεζοδρόμια άγγιξαν σχεδόν τους 60°C, ενώ στην Piccadilly Circus, την Oxford Circus και τη Regent Street οι επιφάνειες κατέγραψαν θερμοκρασίες από 56°C έως 57°C. Ακόμη και το δάπεδο ενός κατάμεστου συρμού της γραμμής Victoria πλησίασε τους 40°C.
Για τον Stefano Gelmini, επικεφαλής Ειδήσεων και Άμεσης Ανταπόκρισης της Greenpeace UK, οι εικόνες αυτές αποτυπώνουν αυτό που πραγματικά βιώνουν οι Λονδρέζοι και όχι απλώς αυτό που καταγράφουν οι μετεωρολογικοί σταθμοί.
«Γνωρίζουμε ότι οι επιφάνειες θερμαίνονται πολύ περισσότερο από την επίσημη θερμοκρασία του αέρα», δηλώνει στο ΒΗΜΑ.
«Οι πόλεις δημιουργούν αυτό που ονομάζουμε φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Το τσιμέντο, η άσφαλτος, τα γυάλινα κτίρια, η κυκλοφορία των οχημάτων και η έλλειψη δέντρων παγιδεύουν τη θερμότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.»
«Όταν βρίσκεσαι στο κέντρο του Λονδίνου», προσθέτει, «οι 36 βαθμοί δε μοιάζουν με 36 βαθμούς.
Η αίσθηση είναι πολύ πιο έντονη, επειδή περιβάλλεσαι από καυτούς δρόμους, υπερθερμασμένα κτίρια, οχήματα που εκπέμπουν θερμότητα και ελάχιστη σκιά.»
Για την Greenpeace, ο καύσωνας αποτελεί ακόμη μία επιβεβαίωση όσων οι επιστήμονες προειδοποιούν εδώ και χρόνια.
«Δεν πρόκειται απλώς για τη δική μας άποψη», λέει ο Gelmini.
«Η επιστήμη δείχνει ξεκάθαρα ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έκανε αυτό το ακραίο επεισόδιο πολύ πιθανότερο.»
Η οργάνωση θεωρεί ότι η Βρετανία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με δύο εξίσου επείγουσες προκλήσεις: να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και ταυτόχρονα να προσαρμόσει υποδομές που δε σχεδιάστηκαν ποτέ για παρατεταμένα κύματα ακραίας ζέστης.
«Τα σπίτια μας, τα δίκτυα μεταφορών και τα δημόσια κτίρια σχεδιάστηκαν για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια», λέει.
«Πρέπει να σταματήσουμε να επιδεινώνουμε το πρόβλημα εγκαταλείποντας τα ορυκτά καύσιμα, αλλά ταυτόχρονα οφείλουμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες που πλέον είναι αναπόφευκτες.»
Τα κτίρια θερμαίνονται πιο γρήγορα από το κλίμα
Η ανάγκη προσαρμογής είναι ίσως πιο εμφανής από οπουδήποτε αλλού στο εσωτερικό των βρετανικών κτιρίων.
Η καθηγήτρια Lucelia Rodrigues, επικεφαλής της Έδρας Βιώσιμων και Ανθεκτικών Πόλεων στο Πανεπιστήμιο του Nottingham, υποστηρίζει ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα δε βρίσκεται απαραίτητα στους εξωτερικούς χώρους, αλλά μέσα στα ίδια τα κτίρια.
«Στο Ηνωμένο Βασίλειο περνάμε περίπου το 90% του χρόνου μας μέσα σε κτίρια», λέει. «Μια ζεστή καλοκαιρινή ημέρα μπορεί να είναι ευχάριστη. Όταν όμως η ζέστη σε ακολουθεί και μέσα στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας, τότε μετατρέπεται σε σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας.»
Η κακή ποιότητα ύπνου, η αφυδάτωση, η εξάντληση και η μειωμένη συγκέντρωση είναι από τις πρώτες συνέπειες της υπερθέρμανσης των εσωτερικών χώρων. Η παρατεταμένη έκθεση, όμως, μπορεί γρήγορα να γίνει επικίνδυνη, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους, τα μικρά παιδιά και όσους αντιμετωπίζουν υποκείμενα προβλήματα υγείας.
Η ίδια παραπέμπει στο καλοκαίρι του 2022, όταν στην Αγγλία καταγράφηκαν σχεδόν 3.000 θάνατοι που συνδέθηκαν με τη ζέστη, ύστερα από μια αλληλουχία καυσώνων που κορυφώθηκε με την πρώτη καταγεγραμμένη θερμοκρασία άνω των 40°C στη Βρετανία.
«Τα κτίριά μας σχεδιάστηκαν για να διατηρούν τη θερμότητα τον χειμώνα», εξηγεί η Rodrigues.
«Λειτουργούν ακριβώς όπως σχεδιάστηκαν. Όμως, στο σημερινό κλίμα, αυτό μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε μειονέκτημα.»
Η λύση, επισημαίνει, δεν είναι απαραίτητα η μαζική εξάρτηση από τα κλιματιστικά.
Αντίθετα, η Βρετανία θα πρέπει να διδαχθεί από χώρες όπως η Ελλάδα, όπου τα εξωτερικά παντζούρια, οι τέντες, ο φυσικός αερισμός και ο βιοκλιματικός σχεδιασμός αποτελούν εδώ και δεκαετίες μέρος της καθημερινής αρχιτεκτονικής.
«Ο σχεδιασμός κτιρίων που ανταποκρίνονται καλύτερα στο κλίμα δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερο κόστος», λέει. «Απλώς απαιτεί να σκεφτούμε διαφορετικά.»
Το ίδιο μήνυμα μεταφέρει και η Polly Turton, επικεφαλής Δράσης για το Κλίμα και τη Δημόσια Υγεία στη Shade the UK, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που προωθεί πρακτικές λύσεις για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης ζέστης.
«Το μεγαλύτερο δίδαγμα αυτού του καύσωνα είναι οδυνηρά προφανές», λέει.
«Απλώς δεν είμαστε έτοιμοι.»
Κατά την άποψή της, μία μόνο παρέμβαση θα μπορούσε να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της Βρετανίας ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη: η σκιά.
«Το πιο αποτελεσματικό μέτρο που μπορούμε να λάβουμε είναι να δημιουργήσουμε περισσότερους χώρους σκίασης», εξηγεί.
«Αυτό σημαίνει περισσότερα δέντρα, περισσότερο πράσινο, αλλά και σωστά σχεδιασμένες τέντες, στέγαστρα και κατασκευές σκίασης.»
Τέτοιες παρεμβάσεις θα μείωναν τη θερμοκρασία γύρω από κατοικίες, σχολεία, παιδικές χαρές, στάσεις λεωφορείων και νοσοκομεία, περιορίζοντας παράλληλα την πίεση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
«Αν μειώσουμε τη θερμοκρασία εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν και κινούνται καθημερινά», λέει, «θα προλάβουμε εξαρχής πολλές από τις κλήσεις στο 999.»
Η ίδια θεωρεί επίσης ότι οι υποδομές ψύξης πρέπει πλέον να αποτελέσουν βασικό στοιχείο της στρατηγικής για τις δημόσιες μεταφορές.
Πολλά λεωφορεία του Λονδίνου εξακολουθούν να κυκλοφορούν χωρίς αποτελεσματικό κλιματισμό, ενώ αρκετά νεότερα μοντέλα διαθέτουν εκτεταμένες γυάλινες επιφάνειες που παγιδεύουν τη θερμότητα.
«Η ψύξη πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασική υποδομή», τονίζει.
«Επί δεκαετίες σχεδιάζουμε προσεκτικά πώς θα θερμαίνουμε τους ανθρώπους τον χειμώνα. Ήρθε η ώρα να δώσουμε την ίδια σημασία και στο πώς θα τους προστατεύουμε από τη ζέστη το καλοκαίρι.»
Η ειρωνεία είναι προφανής. Για πολλές γενιές, η Βρετανία ήταν διεθνώς συνυφασμένη με τους μουντούς ουρανούς, τη βροχή και τα απρόβλεπτα καλοκαίρια.
Ο David Shukman πιστεύει ότι αυτή η βαθιά ριζωμένη πολιτισμική εικόνα εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται η πολιτική ηγεσία.
«Υπάρχει μια πολύ βαθιά πολιτισμική αντίληψη ότι η Βρετανία είναι ένα κάπως ψυχρό νησί», λέει.
«Παρακολουθούσαμε τις χώρες της νότιας Ευρώπης να αντιμετωπίζουν καύσωνες και πυρκαγιές και λέγαμε: “Είναι δυσάρεστο, αλλά δεν είναι δικό μας πρόβλημα”.»
«Τώρα είναι και δικό μας πρόβλημα.»
Ίσως η μεγαλύτερη απογοήτευση για τους επιστήμονες είναι ότι η Βρετανία είχε ήδη δεχθεί μία ξεκάθαρη προειδοποίηση.
Τον Ιούλιο του 2022 η θερμοκρασία ξεπέρασε για πρώτη φορά στην ιστορία τους 40°C. Περισσότερες από 600 δασικές πυρκαγιές εκδηλώθηκαν σε ολόκληρη την Αγγλία. Ολόκληροι δρόμοι με κατοικίες καταστράφηκαν στα περίχωρα του Λονδίνου.
Νοσοκομεία αντιμετώπισαν σοβαρά λειτουργικά προβλήματα. Τα δίκτυα μεταφορών κατέρρευσαν. Κι όμως, σύμφωνα με τον Shukman, ελάχιστα έχουν αλλάξει.
«Ήταν ένα τεράστιο εθνικό σοκ», λέει. «Όμως, μόλις έπεσε η θερμοκρασία και επέστρεψαν οι βροχές, ο κόσμος το ξέχασε.» Οι κυβερνήσεις στράφηκαν σε άλλες προτεραιότητες.
Οι τοπικές αρχές βρέθηκαν αντιμέτωπες με διαφορετικές πιέσεις. Η προετοιμασία σταμάτησε. «Είναι σαν να μη μαθαίνουμε ποτέ.»
Για τον Shukman, αυτός ο επαναλαμβανόμενος κύκλος κρίσης και εφησυχασμού αποτελεί τη μεγαλύτερη αδυναμία της Βρετανίας.
«Ξέρουμε τι πρέπει να γίνει», λέει. «Πολλές από τις λύσεις είναι οικονομικά προσιτές. Δεν είναι επαναστατικές.» Αναφέρεται σε απλά μέτρα, όπως η σκίαση, τα εξωτερικά παντζούρια, οι περσίδες και ο καλύτερος σχεδιασμός των κτιρίων.
Ακόμη και αυτοσχέδιες λύσεις, λέει χαμογελώντας, μπορούν να κάνουν τη διαφορά. «Πρόσφατα πρότεινα στον γιο μου και στη νύφη μου να κρεμάσουν ένα πάπλωμα μπροστά από τις γυάλινες μπαλκονόπορτες για να εμποδίζουν τον ήλιο.» «Και λειτούργησε.»
Μαθαίνοντας από τη Μεσόγειο
Το ερώτημα που αντιμετωπίζει τώρα η Βρετανία δεν είναι αν θα έρθει ένας ακόμη καύσωνας. Είναι πότε.
Η Μετεωρολογική Υπηρεσία (Met Office) έχει προειδοποιήσει ότι οι καύσωνες στο Ηνωμένο Βασίλειο γίνονται ολοένα και πιο συχνοί, πιο έντονοι και μεγαλύτερης διάρκειας καθώς το κλίμα συνεχίζει να θερμαίνεται. Οι επιστήμονες πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι θερμοκρασίες άνω των 40°C, που κάποτε θεωρούνταν πρακτικά αδύνατες στη Βρετανία, θα μπορούσαν να γίνουν πολύ πιο συχνές τις επόμενες δεκαετίες.
Για τον Shukman, αυτό απαιτεί μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Βρετανία σκέφτεται την κλιματική αλλαγή. «Για χρόνια έχουμε επικεντρωθεί σχεδόν αποκλειστικά στο να εξηγούμε γιατί συμβαίνει η κλιματική αλλαγή», λέει στο ΒΗΜΑ.
«Αυτό παραμένει σημαντικό. Αλλά τώρα πρέπει να αφιερώσουμε εξίσου μεγάλη προσοχή στο πώς αντιδρούμε.»
Αυτή η φιλοσοφία αποτελεί τη βάση του βιβλίου The Response, που εκδόθηκε τον Μάιο, στο οποίο ο Shukman υποστηρίζει ότι η μεγαλύτερη αδυναμία της Βρετανίας δεν είναι πλέον η έλλειψη επιστημονικής γνώσης, αλλά η αποτυχία να μετατραπούν δεκαετίες προειδοποιήσεων σε πρακτική δράση.
Η συζήτηση, όπως πιστεύει, πρέπει να ξεπεράσει τους απλούς στόχους για τον άνθρακα. «Ξέρουμε τι λέει η επιστήμη», εξηγεί.
«Αυτό που δεν έχουμε κάνει είναι να προετοιμάσουμε τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τα συστήματα μεταφορών, τη στέγαση και τους δημόσιους χώρους μας για το κλίμα που έχουμε τώρα.»
Οι συνέπειες, υποστηρίζει, μετρώνται όχι μόνο σε διαταραγμένα δρομολόγια ή ακυρωμένες επεμβάσεις αλλά και σε ζωές. «Θα μπορούσαμε να είμαστε προετοιμασμένοι», λέει. «Δεν ήμασταν.»
Οι τρεις άμεσες προτεραιότητες του Πρωθυπουργού
Όταν ρωτήθηκε ποια συμβουλή θα έδινε στον επόμενο Πρωθυπουργό της Βρετανίας μετά από αυτόν τον τελευταίο καύσωνα, ο Shukman δεν διστάζει.
Η πρώτη προτεραιότητα, λέει, είναι η πολιτική ειλικρίνεια. «Το πιο σημαντικό είναι να αναγνωρίσουμε ότι ζούμε σε ένα νέο και πιο επικίνδυνο κλίμα.»
Χωρίς αυτή την αποδοχή, η ουσιαστική προσαρμογή θα παραμένει αποσπασματική. Μόλις αυτή η πραγματικότητα αναγνωριστεί, πιστεύει ότι πρακτικές λύσεις μπορούν να εφαρμοστούν γρήγορα.
Τα σχολεία θα πρέπει να διαθέτουν εξωτερική σκίαση. Τα νοσοκομεία να είναι εξοπλισμένα ώστε να συνεχίζουν να λειτουργούν με ασφάλεια κατά τη διάρκεια παρατεταμένης ζέστης. Τα δημόσια κτίρια να επανασχεδιαστούν ώστε να παραμένουν δροσερά χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από ενεργοβόρο κλιματισμό.
Αυτά, τονίζει, δεν είναι μελλοντολογικές φιλοδοξίες. «Είναι πρακτικά μέτρα που μπορούν να ξεκινήσουν άμεσα.»
Η τρίτη του σύσταση κοιτάζει πέρα από την προσαρμογή προς τη ρίζα του προβλήματος. Η Βρετανία, υποστηρίζει, δεν μπορεί να προστατευθεί από μελλοντικά ακραία φαινόμενα χωρίς να συνεχίσει να μειώνει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
«Όσο πιο γρήγορα απομακρυνθούμε από το πετρέλαιο, τον άνθρακα και το φυσικό αέριο», λέει, «τόσο καλύτερες είναι οι πιθανότητές μας να αποφύγουμε ακόμη πιο επικίνδυνες θερμοκρασίες στο μέλλον.»
Το μήνυμα αυτό απηχείται σε όλη την επιστημονική κοινότητα. Ο καθηγητής Woollings τονίζει ότι κάθε κλάσμα βαθμού υπερθέρμανσης επηρεάζει την ένταση μελλοντικών καυσώνων.
Η καθηγήτρια Rodrigues υποστηρίζει ότι τα ανθεκτικά κτίρια, σχεδιασμένα τόσο για θέρμανση όσο και για ψύξη, θα πρέπει να γίνουν ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
Η Greenpeace ζητά ταχύτερες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια μαζί με ισχυρότερη προστασία για εργαζομένους, σχολεία και νοσοκομεία.
Η οργάνωση Shade the UK ζητά ένα εθνικό πρόγραμμα για την αύξηση της δενδροκάλυψης και την παροχή υποδομών δροσισμού σε πόλεις και κωμοπόλεις.
Ακόμη και οι αρχές του Λονδίνου αναγνωρίζουν πλέον ανοιχτά ότι η ακραία ζέστη γίνεται ένας από τους καθοριστικούς κλιματικούς κινδύνους της πρωτεύουσας.
Εκπρόσωπος του Δημάρχου του Λονδίνου δήλωσε στο ΒΗΜΑ ότι το City Hall έχει επεκτείνει το δίκτυο των δωρεάν «Cool Spaces», των βρυσών και των σημείων επαναπλήρωσης νερού, ενώ έχει εγκαινιάσει τη μακροπρόθεσμη στρατηγική Heat Ready London για την προετοιμασία της πόλης απέναντι στις αυξανόμενες θερμοκρασίες.
«Η ακραία ζέστη γίνεται όλο και πιο συχνή και πιο έντονη ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης», είπε ο εκπρόσωπος.
«Προτεραιότητά μας είναι να κρατήσουμε τους ανθρώπους ασφαλείς σήμερα, ενώ παράλληλα διασφαλίζουμε ότι το Λονδίνο θα είναι ανθεκτικό στις επόμενες δεκαετίες.»
Το καλοκαίρι που η Βρετανία δεν μπορεί πλέον να αγνοεί
Για δεκαετίες, η ακραία ζέστη θεωρούνταν πρόβλημα άλλων χωρών. Οι πυρκαγιές ανήκαν στην Ελλάδα. Οι ελλείψεις νερού στην Ισπανία. Η υπερθέρμανση των νοσοκομείων στη νότια Ευρώπη.
Η Βρετανία παρέμενε η χώρα των νεφών, των δροσερών απογευμάτων και των διαβόητα απρόβλεπτων καλοκαιριών.
Αυτή η εικόνα εξαφανίζεται ταχύτερα απ’ όσο πολλοί πολιτικοί – ή ακόμη και πολλοί πολίτες – φαίνεται να θέλουν να παραδεχτούν. Αυτός ο τελευταίος καύσωνας αποκάλυψε όχι μόνο ευάλωτες υποδομές, αλλά και μια δυσάρεστη αλήθεια.
Τα νοσοκομεία που πιέστηκαν από την υπερβολική ζέστη. Τα τρένα που επιβραδύνθηκαν επειδή οι ράγες δεν άντεχαν τη θερμότητα. Τα σχολεία που αναγκάστηκαν να κλείσουν. Οι ηλικιωμένοι που δυσκολεύτηκαν μέσα σε υπερθερμασμένα σπίτια.
Αυτά δεν είναι μεμονωμένες αποτυχίες. Είναι συμπτώματα μιας χώρας της οποίας τα κτίρια, οι υποδομές και οι θεσμοί σχεδιάστηκαν για ένα καιρό που εξαφανίζεται γρήγορα.
Καθώς η Βρετανία μπαίνει σε ένα ακόμη καλοκαίρι, τα ίδια τα ρεκόρ μπορεί τελικά να καταρριφθούν ξανά. Το βαθύτερο ερώτημα είναι αν η χώρα θα αντιδράσει πριν φτάσει η επόμενη κρίση.
Ή αν, μόλις πέσουν οι θερμοκρασίες και επιστρέψει ο δροσερός καιρός, οι προειδοποιήσεις αυτού του εξαιρετικού Ιουνίου θα ξεθωριάσουν σιωπηλά – μέχρι ο επόμενος καύσωνας να αναγκάσει τη Βρετανία να αντιμετωπίσει ξανά την ίδια πραγματικότητα.
Όπως σκέφτεται ο David Shukman μετά από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δημοσιογραφίας για την κλιματική αλλαγή, ίσως το πιο αποκαλυπτικό μάθημα δεν είναι ότι οι επιστήμονες έκαναν λάθος στις προβλέψεις. Είναι ότι είχαν δίκιο.
«Το κλίμα για το οποίο μας προειδοποίησαν», λέει ήσυχα, «είναι πλέον το κλίμα στο οποίο ζούμε.»
Και η Βρετανία μόλις τώρα αρχίζει να συνειδητοποιεί τι σημαίνει αυτό.
