Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Πίσω από τη ρητορική της «σταθερής στήριξης» στην Ουκρανία που υιοθέτησαν οι «27» στις Βρυξέλλες, η σύνοδος της 18-19 Ιουνίου αφήνει ανοιχτά τα πιο δύσκολα ζητήματα: τη χρηματοδότηση μέσω ρωσικών παγωμένων κεφαλαίων, τους όρους μιας ενδεχόμενης ειρήνευσης και μια εσωτερική σύγκρουση Μακρόν-Μερτς με τον Κόστα που δεν αποτυπώνεται πουθενά στο επίσημο κείμενο.
Στα επίσημα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανέλαβαν τη γνωστή φρασεολογία περί «αμετάβλητης, σταθερής και ανυποχώρητης» στήριξης στην Ουκρανία, χαιρέτισαν το άνοιγμα, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, του πρώτου cluster ενταξιακών διαπραγματεύσεων στις 15 Ιουνίου και ζήτησαν ενίσχυση της άμυνας στο ανατολικό μέτωπο μετά το περιστατικό με το ρωσικό drone που έπληξε κατοικημένο κτίριο στη Ρουμανία στις 29 Μαΐου. Ωστόσο, μια προσεκτική ανάγνωση των κειμένων, σε συνδυασμό με δημοσιεύματα που περιγράφουν το παρασκήνιο, αποκαλύπτει πέντε σημεία όπου η ομοφωνία ήταν περισσότερο επίφαση παρά ουσία.
Η πρώτη Σύνοδος χωρίς τον Όρμπαν και το ουγγρικό «φρένο»
Το πρώτο και πιο συμβολικό σημείο αφορά την ίδια την Ουγγαρία. Ήταν η πρώτη σύνοδος εδώ και δεκαέξι χρόνια χωρίς τον Βίκτορ Όρμπαν, μετά την εκλογική του ήττα τον Απρίλιο, με τον διάδοχό του Πέτερ Μάγιαρ να εκπροσωπεί τη Βουδαπέστη.
Η αρχική προσδοκία των Βρυξελλών ήταν ότι η αλλαγή προσώπου θα άνοιγε το δρόμο για ταχύτερη πρόοδο στην ενταξιακή πορεία του Κιέβου. Στην πράξη όμως, ο Μάγιαρ πέτυχε να αφαιρεθεί από το τελικό κείμενο η ρήτρα που μιλούσε ρητά για «επιτάχυνση» των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας μόνο τη γενικότερη διατύπωση ότι η Σύνοδος «προσβλέπει» στο άνοιγμα των υπόλοιπων κεφαλαίων «σύμφωνα με την αξιοκρατική προσέγγιση».
Η διαφορά ανάμεσα σε «επιτάχυνση» και «αξιοκρατική προσέγγιση» είναι ακριβώς η «λεπτομέρεια» πάνω στην οποία πάτησε η ουγγρική κυβέρνηση, έστω και χωρίς τον Όρμπαν, διατηρώντας τη δυνατότητα να καθυστερεί τη διαδικασία.
Το θρίλερ με τα ρωσικά δισεκατομμύρια και το Βέλγιο
Το δεύτερο σημείο αφορά το οικονομικό σκέλος. Η Σύνοδος περιορίστηκε στην αναφορά ότι αναμένεται η πρώτη εκταμίευση από το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το τέλος Ιουνίου, χωρίς να λύσει το ζήτημα που εκκρεμεί από τον Δεκέμβριο: τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ως εγγύηση για ένα μεγαλύτερο «δάνειο αποζημιώσεων».
Το Βέλγιο, που φιλοξενεί το μεγαλύτερο μέρος των περίπου 210 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσω του Euroclear, συνεχίζει να αρνείται να σηκώσει μόνο του τον νομικό κίνδυνο ενδεχόμενης ρωσικής αγωγής. Το κείμενο της Συνόδου περιορίζεται σε μια γενική διατύπωση ότι η Ένωση «διατηρεί το δικαίωμά» να χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια στο μέλλον, χωρίς δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ή μηχανισμό εγγύησης για το Βέλγιο. Πρακτικά, το ζήτημα μεταφέρεται για ακόμη μία σύνοδο.
Οι κατηγορίες για μυστικές επαφές με τον Πούτιν
Το τρίτο και πιο ευαίσθητο σημείο δεν εμφανίζεται καν στα επίσημα συμπεράσματα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Politico, στο παρασκήνιο της Συνόδου καταγράφηκε ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στον Εμανουέλ Μακρόν και τον Φρίντριχ Μερτς αφενός, και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αφετέρου, με αφορμή φερόμενες μυστικές επαφές του δεύτερου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η συζήτηση διέσπασε τους ηγέτες σε δύο στρατόπεδα: τη σκληρή γραμμή Γαλλίας-Γερμανίας, με τη στήριξη Δανίας και Ολλανδίας, απέναντι σε μια ευρύτερη ομάδα κρατών που υποστήριξε τον θεσμικό ρόλο του Κόστα. Η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή τη διαφωνία στο επίσημο κείμενο δείχνει πόσο μεγάλη απόσταση μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στη δημόσια ρητορική ενότητας και την πραγματική κατάσταση στο εσωτερικό των διαπραγματεύσεων.
Εγγυήσεις ασφαλείας χωρίς αντίκρισμα και «αόρατα» αμυντικά κονδύλια
Το τέταρτο σημείο αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας για μια μελλοντική ειρήνευση. Το κείμενο αρκείται σε γενικές διατυπώσεις περί «αξιόπιστων και στιβαρών» εγγυήσεων, χωρίς να προσδιορίζει ποιες χώρες θα τις παρέχουν, με τι μέσα, ή υπό ποιο μηχανισμό συντονισμού με το ΝΑΤΟ. Πρόκειται για μια εκκρεμότητα που μεταφέρεται αμετάβλητη από σύνοδο σε σύνοδο εδώ και μήνες.
Τέλος, στο αμυντικό σκέλος, η παλαιότερη αντιπαράθεση ανάμεσα σε «φειδωλά» κράτη όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, που προτιμούν εθνικό δανεισμό, και χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία, που πιέζουν για κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό άμυνας, δεν αναφέρεται καθόλου στα φετινά συμπεράσματα. Η σιωπή αυτή μπορεί να σημαίνει είτε σιωπηλή συμφωνία είτε, πιθανότερα, ότι το ζήτημα παραμένει σε εκκρεμότητα και αναβάλλεται και αυτό για την επόμενη σύνοδο, υπό την επικείμενη ιρλανδική προεδρία.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι μια Ένωση που καταφέρνει να διατηρεί τη ρητορική συνοχή στα μεγάλα, συμβολικά ζητήματα —στήριξη στην Ουκρανία, καταδίκη της Ρωσίας— αλλά συνεχίζει να αναβάλλει τις πιο δύσκολες αποφάσεις που απαιτούν πραγματικό κόστος ή ρίσκο: ποιος πληρώνει, ποιος εγγυάται, και ποιος διαπραγματεύεται με ποιον.
