Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Μια διπλωματική πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, προς το Κρεμλίνο αποκάλυψε σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης των σχέσεων με τη Ρωσία, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς να διαφαίνεται σύντομα το τέλος του.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, στενός συνεργάτης του Κόστα είχε τις τελευταίες εβδομάδες σύντομες επαφές με το Κρεμλίνο με στόχο να ανοίξουν δίαυλοι επικοινωνίας. Η κίνηση αυτή πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν το ενδεχόμενο άμεσων συνομιλιών με τη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία αλλά και για το ευρύτερο πλαίσιο ασφαλείας στην Ευρώπη.
Αντιδράσεις για έλλειψη συντονισμού
Η πρωτοβουλία προκάλεσε αντιδράσεις κατά τη διάρκεια της διήμερης συνόδου κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Σύμφωνα με πηγές που συμμετείχαν στις κεκλεισμένων των θυρών συζητήσεις, αρκετοί ηγέτες εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους επειδή δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων και θεώρησαν ότι η ΕΕ θα έπρεπε να επικεντρωθεί στην αύξηση της πίεσης προς τη Ρωσία και όχι στην έναρξη νέων επαφών.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν εμφανίστηκαν επιφυλακτικοί απέναντι στην πρωτοβουλία, ενώ ακόμη πιο αρνητική ήταν η στάση των σκανδιναβικών και βαλτικών χωρών, οι οποίες θεωρούν τη Ρωσία τη σημαντικότερη απειλή για την ασφάλειά τους.
Παράλληλα, αρκετοί ηγέτες υπογράμμισαν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είναι έτοιμος να συμμετάσχει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Κατά συνέπεια, θεωρούν πρόωρη οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε ενδεχόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες.
«Οι διπλωματικοί δίαυλοι με τη Ρωσία δεν έχουν νόημα αν η ίδια η Ρωσία δεν επιθυμεί να ασκήσει διπλωματία», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Λετονίας Άντρις Κούλμπεργκς κατά την άφιξή του στη δεύτερη ημέρα της συνόδου.
Ένας διπλωμάτης μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας ήταν ακόμη πιο επικριτικός, υποστηρίζοντας ότι ο Κόστα δεν είχε εξουσιοδότηση από τα κράτη-μέλη για να ανοίξει τέτοιες επαφές. «Οι συνομιλίες αυτές δεν είχαν συντονιστεί με τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο θεσμικός ρόλος του Κόστα
Ως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο Αντόνιο Κόστα – πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας – είναι υπεύθυνος για τη σύγκληση και τον συντονισμό των συνόδων κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών και για την αναζήτηση κοινών θέσεων μεταξύ των κρατών-μελών. Παράλληλα, διαθέτει και ρόλο εκπροσώπησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο διεθνές πεδίο.
Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, αρκετοί ανώτεροι αξιωματούχοι της ΕΕ πληροφορήθηκαν την ύπαρξη των επαφών μέσω δημοσιευμάτων και όχι από το γραφείο του ίδιου του Κόστα. Η υπόθεση έγινε αρχικά γνωστή μέσα από δημοσίευμα του Bloomberg.
Διαφωνίες για το ποιος πρέπει να διαπραγματευθεί με τη Ρωσία
Άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης ανέφερε ότι ο Μερτς και ο Μακρόν υποστήριξαν πως τυχόν μελλοντικές διαπραγματεύσεις θα αφορούν κυρίως στρατιωτικά ζητήματα, ισορροπίες ισχύος και εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία. Επομένως, κατά την άποψή τους, πρόκειται για θέματα που αφορούν άμεσα τα κράτη και όχι τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρά τις αντιδράσεις, ορισμένες χώρες τάχθηκαν υπέρ της πρωτοβουλίας. Ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, Μίχολ Μάρτιν, δήλωσε ότι η δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας με τη Μόσχα δεν αποτελεί λάθος. «Κατά την άποψή μας, το να ανοίγει κανείς ένα κανάλι επικοινωνίας δεν είναι κάτι αρνητικό», είπε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, άλλοι αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι ο Κόστα είναι ο φυσικός εκπρόσωπος των συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συνεπώς δικαιολογείται να αναλαμβάνει τέτοιες διερευνητικές πρωτοβουλίες.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται προφανώς και η στιχομυθία που μετάφερε το Politico μεταξύ του πρωθυπουργού του Βελγίου και του Αντόνιο Κόστα όταν αποχωρούσαν χθες από τη Σύνοδο.
Σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα ο Μπαρτ ντε Βεβέρ είπε στο πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καθώς αυτός έβγαινε από τη σύνοδο: «Τώρα μιλούσα για σένα Αντόνιο». Ο Κόστα τότε τον ρώτησε τι ακριβώς έλεγε και ο πρωθυπουργός του Βελγίου απάντησε πως: «Λέγαμε ότι είσαι ο μόνος που μπορεί να μας εκπροσωπήσει και πως πρέπει να σε στείλουμε στη Μόσχα άμεσα». Ο Κόστα σύμφωνα με το σχετικό ρεπορτάζ γέλασε και εν συνεχεία απάντησε πως: «Είναι επειδή δεν θες να είμαι στις Βρυξέλλες».
Η Ευρώπη αναζητά ρόλο στις μελλοντικές συνομιλίες
Μέχρι σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαδραματίσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις τόσο των Βρυξελλών όσο και του Κιέβου για ουσιαστική ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Την ίδια στιγμή, ο Φρίντριχ Μερτς, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ συντονίζονται στενά στο πλαίσιο του λεγόμενου σχήματος «E3» (Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο). Η πρακτική αυτή έχει προκαλέσει δυσφορία σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, κυρίως στην Ιταλία, με την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι να εκφράζει την ενόχλησή της επειδή δε συμμετέχει σε αυτές τις διαβουλεύσεις.
Ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν δήλωσε ότι η Ευρώπη θα πρέπει πρώτα να καθορίσει με σαφήνεια ποια συμφέροντα και ποιους στόχους θέλει να υπερασπιστεί σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση με τη Ρωσία και μόνο στη συνέχεια να αποφασίσει ποιος θα καθίσει στο τραπέζι των συνομιλιών εκ μέρους της.
«Η Ευρώπη πρέπει πρώτα να εξετάσει τι ακριβώς διακυβεύεται σε μια τέτοια διαπραγμάτευση. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αποφασιστεί ποιος θα μπορούσε να είναι ο Ευρωπαίος διαπραγματευτής», δήλωσε στους δημοσιογράφους.
