Η Γραμματική του Κωνσταντίνου Λάσκαρη, τυπωμένη το 1476 στο Μιλάνο, αποτελεί το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε εξ ολοκλήρου στην ελληνική γλώσσα και ένα από τα προσεκτικά επιλεγμένα εκθέματα της επετειακής έκθεσης «Γεννάδειος 100. Ένας Αιώνας Έμπνευσης»,  Μαζί της, η πρώτη έκδοση των απάντων του Ομήρου από το 1488, σε επιμέλεια του Δημήτρη Χαλκοκονδύλη, το πολυτιμότερο απόκτημα της συλλογής του Ιωάννη Γενναδίου. 

η πρώτη έκδοση του «Ερωτόκριτου» (1713), τυπωμένη στη Βενετία.

Από την πρώτη έκδοση του Ερωτόκριτου του 1713, που για χρόνια θεωρούνταν το μοναδικό αντίτυπο παγκοσμίως, έως «Τα Λυρικά και Βακχικά» του Αθανασίου Χριστόπουλου (1825), το πρώτο ελληνικό βιβλίο που τυπώθηκε στην Αθήνα και την Ελλάδα, αλλά και τον «Λουκιανό», τυπωμένο πάνω σε περγαμηνή -υπάρχουν άλλα δύο στον κόσμο-, η πολυεπίπεδη έκθεση παρουσιάζει με «καθαρό» και ενδιαφέροντα τρόπο την πορεία του Ελληνισμού μέσα από τα γράμματα, τις εκδόσεις και την τυπογραφία.

Μαζί με τα σπάνια βιβλία, όποιος επισκεφθεί μέχρι τις 26 Ιουλίου, την πτέρυγα Ι. Μακρυγιάννη της Γενναδείου Βιβλιοθήκης (Σουηδίας 61, Κολωνάκι), θα έχει την ευκαιρία να δει την ιστορία του ιδρύματος στην διάρκεια των χρόνων και τους ανθρώπους που αποτέλεσαν κομμάτι του. Επίσης, ειδικός φόρος τιμής αποτίνεται στον Ιωάννη Γεννάδιο και τη σύζυγό του Φλόρενς, μέσα από πολύ προσωπικά τους αντικείμενα, όπως η επίσημη στολή του ως διπλωμάτη και το ασημένιο μελανοδοχείο του.

πρώτη έκδοση των απάντων του Ομήρου από το 1488, ένα τυπογραφικό αριστούργημα της Φλωρεντίας σε επιμέλεια του Δημήτρη Χαλκοκονδύλη, το πιο ακριβό βιβλίο της συλλογής του Γενναδίου.

Η Γεννάδειος μέσα από τα μάτια των ανθρώπων της

Εκτός από το να μοιραστούν με το ευρύ κοινό τους σπάνιους αυτούς θησαυρούς, οι επιμελήτριες της έκθεσης Μαρία Γεωργοπούλου, διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης και Ειρήνη Σολομωνίδη, επικεφαλής βιβλιοθηκάριος, έχουν ως στόχο τους την εξωστρέφεια του ιδρύματος. Να δει ο κόσμος από κοντά πώς, μέσα στα 100 χρόνια, μια ιδιωτική συλλογή μεταμορφώθηκε σε διεθνές ερευνητικό κέντρο. 

Στο πλαίσιο αυτό, 45 ερευνητές επέλεξαν από ένα αντικείμενο για να αναδείξουν τη σημασία που έχει για τους ίδιους η Γεννάδειος. Ανάμεσα στα τεκμήρια, η αφίσα από θεατρική παράσταση για το Μεσολόγγι, που επέλεξε ο Κωνσταντίνος Στεφανής από τα λευκώματα του Γενναδίου και η «Ελληνίδα στο σπίτι της» με την εθνική της ενδυμασία που μελετά η καθηγήτρια Ελίζαμπεθ Φρέιζερ.

Οι ερευνητές που μίλησαν για την Γεννάδειο.

Η Κάριν Εμμερικ, υπότροφός της Σχολής και καθηγήτρια στο Princeton,  διάλεξε μια φωτογραφία από το αρχείο του Βενέζη. «Η Γενάδιος έχει καταπληκτικά αρχεία από δωρεές», μας λέει η κ. Γεωργοπούλου. «Το πρώτο αρχείο βέβαια είναι του Γενναδίου, μετά δώρησε τη συλλογή του ο Ερρίκος Σλήμαν, έπειτα από λίγα χρόνια, ο Ελύτης, η οικογένεια Δραγούμη, καθώς και οι Μυριβήλης, Τερζάκης, Θεοτοκάς, κ.ά.».

Στην έκθεση, ο επισκέπτης θα έρθει σε επαφή με τεκμήρια που αφορούν τον περιηγητισμό, όπως το λεύκωμα του Έντουαρντ Ντόντγουελ με την άποψη της Λάρισας, αλλά και με την ιστορία της ελληνικής επανάστασης μέσα από το πρώτο σύνταγμα της Ελλάδας, τυπωμένο στην Κόρινθο το 1822. 

Ντόντγουελ, Άποψη της Λάρισας.

Η ποικιλία των εκθεμάτων, από τις εικόνες με τις οθωμανικές ενδυμασίες μέχρι τα προσωπικά ημερολόγια των ποιητών, συνθέτει μια ολοκληρωμένη εικόνα της εξέλιξης της Ελλάδας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο των γυναικών στην Επανάσταση, με την επιλογή του πορτρέτου της Μαντώς Μαυρογένους από τη σειρά του Αντάμ Φρίντελ. 

Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη στους πρόποδες του Λυκαβηττού στο Κολωνάκι.

Ιωάννης Γεννάδιος: ο bon vivante συλλέκτης που διέδωσε τα ελληνικά γράμματα

Η ιστορία της Βιβλιοθήκης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Ιωάννη Γεννάδιο, τον διπλωμάτη που γεννήθηκε στην Αθήνα το 1844. Γιος του λόγιου Γεωργίου Γενναδίου, ο οποίος υπήρξε κεντρική μορφή στην εκπαίδευση του νέου ελληνικού κράτους, ο Ιωάννης άρχισε να συλλέγει μανιωδώς βιβλία στο Λονδίνο ήδη από την ηλικία των 20 ετών, ενώ εργαζόταν στην εμπορική εταιρεία των αδελφών Ράλλη.

Μαντώ Μαυρογένους, Φρίντελ.

«Ο Γεννάδιος έχασε τον πατέρα του όταν ήταν 10 ετών», εξιστορεί η κ. Γεωργοπούλου: «Πιστεύουμε ότι από τότε κουβαλούσε μέσα του την κληρονομιά του πατέρα του, που αγαπούσε τα βιβλία και τη γνώση. Όσο εργαζόταν στους αδερφού Ράλλη, άρχισε να γράφει στις εφημερίδες γιατί τον ενοχλούσε που οι Άγγλοι αγαπούσαν την Αρχαία Ελλάδα αλλά όχι τη νεότερη και ήθελε να δείξει ότι η χώρα μας δε σταμάτησε με τον Μέγα Αλέξανδρο».

Η πρώτη έκδοση του «Λουκιανού» (Φλωρεντία, 1496), σε επιμέλεια Ιανού Λάσκαρη, τυπωμένη σε περγαμηνή (ένα από τα τρία αντίτυπα παγκοσμίως).

Μάζευε λοιπόν βιβλία που είχαν να κάνουν με την ιστορία του ελληνισμού μετά το τέλος της αρχαιότητας. «Οπότε τον ενδιαφέρει το Βυζάντιο, η Ορθοδοξία, ελληνική γλώσσα πάρα πολύ και οι μεταλλαγές της. Και βέβαια, επειδή τελικά έγινε διπλωμάτης και πρέσβης στο Λονδίνο, τον ενδιέφερε πάρα πολύ το πώς οι ξένοι έβλεπαν την Ελλάδα -περιηγητές, ζωγράφοι, χαρτογράφοι κτλ.», μας λέει η διευθύντρια της βιβλιοθήκης.

Κατάφερε να μαζέψει περίπου 26.000 βιβλία και το 1922, τα δώρισε στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών, με τον όρο να ανεγερθεί ένα κτίριο στη μνήμη του πατέρα του. Η Βιβλιοθήκη εγκαινιάστηκε τον Απρίλιο του 1926 και έκτοτε λειτουργεί ως αυτόνομο ίδρυμα. Σήμερα, έχει επεκταθεί 11 μέτρα κάτω από τη γη για να στεγάσει τις σπάνιες συλλογές της σε απόλυτα ασφαλείς συνθήκες.

Ο Γεννάδιος και η Φλόρενς.

Η έκθεση λοιπόν, ξεκινώντας από το αρχικό όραμα και την ίδρυση της Βιβλιοθήκης και καταλήγοντας στην ψηφιακή μετάβαση στον 21ο αιώνα, αναπτύσσεται σε δέκα θεματικές ενότητες που συγκροτούν μια ενιαία αφήγηση. Στο ενδιάμεσο, οι δωρεές που τη διαμόρφωσαν, οι συλλογές της,  η έρευνα, τα πρόσωπα που καθόρισαν την πορεία της, οι συνεργασίες της.

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η Μαρία Γεωργοπούλου: «Η έκθεση δεν είναι μόνο μια αναδρομή στο παρελθόν, αλλά μια αφετηρία για το μέλλον, αναδεικνύοντας τη δυναμική της γνώσης ως μια ζωντανή διαδικασία που συνεχίζει να εξελίσσεται».

Στοιχεία έκθεσης

Διάρκεια: 1 Απριλίου – 26 Ιουλίου 2026

Ωράριο: Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 12:00–18:00 | Πέμπτη: 12:00–20:00

Είσοδος: Ελεύθερη

Τοποθεσία: Πτέρυγα Ι. Μακρυγιάννη, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Σουηδίας 61, 106 76 Κολωνάκι

Επιμέλεια: Μαρία Γεωργοπούλου, Διευθύντρια,  Ειρήνη Σολομωνίδη, Επικεφαλής Βιβλιοθηκάριος

Καλλιτεχνική Επιμέλεια και Σκηνογραφία: Μικρή Άρκτος, Βιβή Γερολυμάτου & Ανδρέας Γεωργιάδης