Τι είναι το «Pharos», το ελληνικό AI Factory, και ποιοι θα ωφεληθούν από τη λειτουργία του

Ξεκινά τη λειτουργία του το PHAROS AI Factory, ένα από τα 13 εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης της Ε.Ε., το οποίο θα προσφέρει υπολογιστική ισχύ, δεδομένα και τεχνογνωσία σε ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και startups. Εντός του πρώτου τριμήνου του 2026 ο ΦΑΡΟΣ θα έχει πλήρες Διοικητικό Συμβούλιο, εγκεκριμένο business plan και σταδιακά θα αναπτύσσεται το service portfolio.

Τι είναι το AI Factory;

Είναι ένα «εργοστάσιο» όχι με την έννοια του κτιρίου, αλλά με την έννοια της παραγωγικής αλυσίδας: παίρνεις υπολογιστική ισχύ, οργανώνεις πρόσβαση σε αξιόπιστα δεδομένα, παρέχεις εργαλεία και τεχνική βοήθεια, και έτσι επιτρέπεις σε ομάδες να φτιάξουν μοντέλα και εφαρμογές ΤΝ – από την ιδέα μέχρι το πρωτότυπο και, τελικά, την παραγωγική χρήση.

Τα AI Factories λειτουργούν ως «one-stop shop»: βοηθούν στον σχεδιασμό, στην προετοιμασία δεδομένων, στη δοκιμή μοντέλων, στην εκπαίδευση/αναβάθμιση δεξιοτήτων και στην υπεύθυνη υιοθέτηση της ΤΝ.

Η λογική είναι απλή: Είναι εξαιρετικά δύσκολο για νεοφυείς και ΜμΕ, ερευνητικά εργαστήρια και δημόσιους φορείς να χρηματοδοτήσουν και να συντηρήσουν μόνοι τους την κλίμακα υπολογιστικής ισχύος που απαιτεί η σύγχρονη ΤΝ.

Τι είναι το “Pharos”, το ελληνικό AI Factory;

Πρόκειται για έναν κόμβο που ενώνει ακαδημαϊκούς, ερευνητικά κέντρα, δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, με στόχο να αναπτυχθούν καινοτόμες υπηρεσίες και εφαρμογές ΤΝ. Έχει τρεις θεματικούς άξονες που «κουμπώνουν» σε πραγματικές ανάγκες με εθνική έμφαση αλλά και ευρωπαϊκή/διεθνή διάσταση: Υγεία, Πολιτισμός και Γλώσσα και Βιωσιμότητα (ενέργεια, περιβάλλον, κλίμα). Η υλοποίησή συντονίζεται από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, με επικεφαλής τον αρμόδιο Υπουργό, Δημήτρη Παπαστεργίου, σε αγαστή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εντάσσεται ως ένα από τα 6 εμβληματικά έργα της Εθνικής Στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία εκπονήθηκε υπό το συντονισμό του Ειδικού Γραμματέα Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, Γιάννη Μαστρογεωργίου.

Ποιοι συμμετέχουν στο Pharos;

Ο «Φάρος» υλοποιείται από μία εθνική κοινοπραξία με επικεφαλής το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET), εποπτευόμενος φορέας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, και βασικούς εταίρους το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών Δημόκριτος (ΕΚΕΦΕ-Δ), το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά» και το Υπερταμείο/Growthfund. Ο προϋπολογισμός ανέρχεται στα 30 εκατομμύρια ευρώ, ισόποσα μοιρασμένα ανάμεσα στο Υπουργείο και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Πριν κλείσει το 2025, ψηφίστηκε ο Νόμος 5263/2025, με τον οποίο συστήθηκε η ανώνυμη εταιρεία του Δημοσίου με την επωνυμία «Ελληνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης Α.Ε.» , η οποία θα αναλάβει την ανάπτυξη, λειτουργία και διαχείριση των υπηρεσιών του ΑΙ Factory. Εντός του πρώτου τριμήνου του 2026 ο ΦΑΡΟΣ θα έχει πλήρες Διοικητικό Συμβούλιο, εγκεκριμένο business plan και σταδιακά θα αναπτύσσεται το service portfolio.

Τι υπηρεσίες θα προσφέρει στην πράξη;

Πρόσβαση σε ισχυρούς υπολογιστές για «βαριά» έργα ΤΝ, πρόσβαση σε εργαλεία και προεκπαιδευμένα μοντέλα, καθώς και πρόσβαση σε δεδομένα. Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει ανάγκη από ποιοτικά και ασφαλή δεδομένα, γεγονός που αντανακλάται και στην αποστολή της νέας Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η υποστήριξη: ομάδες ειδικών θα βοηθούν επιχειρήσεις και ερευνητές να σχεδιάζουν σωστά έργα ΤΝ, να αποφεύγουν αδιέξοδα και να περνούν από το πείραμα στην παραγωγή.

Πώς επιλέχθηκε η Ελλάδα και γιατί ήταν στις πρώτες χώρες;

Το Pharos είναι μέρος ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που «τρέχει» από τον οργανισμό EuroHPC (την ευρωπαϊκή σύμπραξη για υπερυπολογιστές). Η Ελλάδα επιλέχθηκε ανάμεσα στις πρώτες 7 χώρες εντος της ΕΕ που θα φιλοξενήσουν AI Factory, επειδή είχε ένα συγκροτημένο σχέδιο επειδή συνδέει το AI Factory με μια κρίσιμη, απτή υποδομή: τον υπερυπολογιστή DAEDALUS.

Τι είναι ο υπερυπολογιστής και πώς δουλεύει;

Ένας υπερυπολογιστής είναι, πρακτικά, πολλοί ισχυροί υπολογιστές ενωμένοι, ώστε να δουλεύουν παράλληλα σαν μία ενιαία «μηχανή». Αυτό έχει σημασία γιατί η ΤΝ, ειδικά όταν εκπαιδεύεις ή βελτιστοποιείς μεγάλα μοντέλα, απαιτεί τεράστιο αριθμό υπολογισμών σε πολύ μικρό χρόνο.

Τι είναι ο DAEDALUS και ποιος ο ρόλος του με το Pharos;

Ο DAEDALUS είναι ο νέος υπερυπολογιστής που εγκαθίσταται στο Λαύριο και θα είναι σε λειτουργία τον Μάιο του 2026. Θα είναι η «καρδιά» της υπολογιστικής ισχύος πάνω στην οποία θα στηριχθεί το Pharos, έργα τα οποία αποτελούν ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ο υπερυπολογιστής είναι η μηχανή. Το AI Factory είναι το οικοσύστημα και το «service layer» που κάνει αυτή τη μηχανή χρήσιμη και προσβάσιμη.

Το εξαιρετικά σύνθετο έργο ανάπτυξης του Υπερυπολογιστή έχει αναλάβει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET), με τον Πρόεδρο του ΔΣ, Ομότιμο Καθηγητή ΕΜΠ Στέφανο Κόλλια, τον Αντιπρόεδρο του ΔΣ, καθηγητή και τον Αναπληρωτή Πρόεδρο και Επίκουρο Καθηγητή στο ΕΚΠΑ, Δημήτρη Κατσιάνη, να εποπτεύουν στενά την πρόοδό του και τη διαρκή συνδρομή του καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και Εθνικού Εκπρόσωπου στο EuroHPC, Νεκτάριου Κοζύρη. Ο Δαίδαλος χρηματοδοτείται και από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0 (συνολικός προϋπολογισμός 59 εκατομμύρια ευρώ).

Ποιοι ωφελούνται και πώς;

Πρώτον, οι ελληνικές startups και οι ΜμΕ αποκτούν πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ που μέχρι σήμερα ήταν απαγορευτική σε κόστος, καθώς και σε τεχνική υποστήριξη για να ωριμάσουν προϊόντα ΤΝ. Αυτό σημαίνει ταχύτερη ανάπτυξη, καλύτερα μοντέλα, δυνατότητα να «δοκιμάσουν» και να κλιμακώσουν λύσεις χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από ακριβές υποδομές εκτός Ευρώπης. Δεύτερον, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα αποκτούν υποδομή για έργα αιχμής, αλλά και έναν κόμβο συνεργασίας με την αγορά, ώστε η έρευνα να μεταφράζεται πιο εύκολα σε εφαρμογές.

Και οι πολίτες;

Καλύτερες υπηρεσίες, πιο γρήγορη ανάλυση και διαχείριση δεδομένων για το δημόσιο συμφέρον, πρόοδος σε ιατρικές εφαρμογές, λύσεις για ενεργειακή αποδοτικότητα και περιβάλλον, αλλά και ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτιστικού περιεχομένου στην ψηφιακή εποχή. Ένα AI Factory δίνει τη δυνατότητα να χτιστούν λύσεις που λειτουργούν καλά στα ελληνικά, με ελληνικά δεδομένα, σε ελληνικές ανάγκες.

Η ευρύτερη εικόνα: η Ελλάδα ως περιφερειακός κόμβος

Το Pharos δεν θα λειτουργεί σε απομόνωση. Εντάσσεται σε ευρωπαϊκό δίκτυο AI Factories, ενώ η Ελλάδα αναδεικνύεται και σε περιφερειακό κόμβο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω διασυνδέσεων (AI Factory “Antennas”) με γειτονικές χώρες. Αυτό ενισχύει συνεργασίες και κάνει την επένδυση πιο παραγωγική για την ελληνική οικονομία και την ελληνική έρευνα.

Πρακτικό παράδειγμα: Μια ελληνική startup υγείας που θέλει να φτιάξει ένα εργαλείο ΤΝ για τα επείγοντα περιστατικά (π.χ. να «ιεραρχεί» ακτινογραφίες/αξονικές και να επισημαίνει γρήγορα ύποπτα περιστατικά) συνήθως κολλάει σε τρία πρακτικά εμπόδια: δεν έχει αρκετά ποιοτικά δεδομένα, δεν μπορεί εύκολα να τα διαχειριστεί με ασφάλεια/συμμόρφωση και δεν αντέχει το κόστος υπολογιστικής ισχύος για εκπαίδευση και δοκιμές.

Το Pharos λύνει ακριβώς αυτά: της δίνει πρόσβαση σε οργανωμένο «service layer» (κανόνες πρόσβασης, τεχνική υποστήριξη, εργαλεία και AI-ready δεδομένα όπου απαιτείται ανωνυμοποίηση/καθαρισμός) και, μέσω του υπερυπολογιστή DAEDALUS, την υπολογιστική ισχύ ώστε να κάνει γρήγορους κύκλους εκπαίδευσης/αξιολόγησης που αλλιώς θα έπαιρναν εβδομάδες ή θα κόστιζαν υπερβολικά σε cloud. Έτσι, σε σύντομο χρόνο μπορεί να περάσει από demo σε τεκμηριωμένο πρωτότυπο με μετρήσιμη απόδοση και δοκιμές, ικανό να στηρίξει πιλοτική εφαρμογή σε φορέα υγείας ή να προσελκύσει επένδυση/συνεργασία.

Ο Άκης Σκέρτσος είναι υπουργός Επικρατείας, αρμόδιος για την παρακολούθηση του κυβερνητικού έργου.