Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Εκλεισαν ως γνωστόν 15 χρόνια από τον θάνατο του Μάρβιν Γκέι. Ευκαιρία να θυμηθούμε το «What’s Going On» που προκάλεσε στα θεμέλια της μαύρης μουσικής ρήγμα ανάλογο με εκείνο που είχε προκαλέσει στο ροκ των λευκών ο Μπομπ Ντίλαν με το «How does it feel?»
Από τα τέλη του ’69 ως τις αρχές του ’71 ο Μάρβιν Γκέι πέρασε μια από τις δυσκολότερες περιόδους της ζωής του. Δεν έδινε συναυλίες, δεν συνεργαζόταν με τους ανθρώπους της Motown, της εταιρείας δηλαδή στην οποία ηχογραφούσε από το ’61, αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα τόσο με τα ναρκωτικά όσο και με τη σύζυγό του Αννα κόρη του ιδρυτή της Motown Μπέρι Γκόρντι Τζούνιορ, από την οποία χώρισε τελικά το ’76, σε άσχημες συνθήκες, που περιέγραψε δύο χρόνια αργότερα στο υπέροχο διπλό άλμπουμ «Here my Dear» και ήταν πολύ στενοχωρημένος από τον θάνατο της Τάμι Τερέλ, με την οποία είχε ηχογραφήσει τη διετία 1967-68 μια σειρά επιτυχημένα ντουέτα, όπως τα «Ain’t Νο Mountain Enough», «Your Precious Love», «Ain’t Nothing Like the Real Thing» και «You ‘re All Ι Need to Get By». (σημ.: Η άτυχη τραγουδίστρια πέθανε τον Μάρτιο του ’70, από όγκο στον εγκέφαλο, που δημιουργήθηκε όταν το αγόρι της, ο Ντέιβιντ Ράφιν, πρώην μέλος των Temptations, που ακολουθούσε τότε προσωπική καριέρα, τη χτύπησε στο κεφάλι σε έναν από τους συχνούς καβγάδες τους.) Ακόμη, προσπαθούσε απεγνωσμένα να ισορροπήσει ανάμεσα στα θρησκευτικά κηρύγματα του ιερέα πατέρα του ο οποίος τον… πυροβόλησε και τον σκότωσε πριν από 15 χρόνια, την 1η Απριλίου 1984, μία μόλις ημέρα προτού κλείσει τα 45 του χρόνια και στην ιδέα του πετυχημένου τραγουδιστή και «συμβόλου του σεξ». Για ένα διάστημα μάλιστα επιχείρησε να κάνει καριέρα στο ποδόσφαιρο με την ομάδα των Detroit Lions, όπως επίσης και στο μποξ, αλλά τα παράτησε πολύ γρήγορα.
Κατάφερε όμως να ξεφύγει από όλα τα παραπάνω όταν δύο φίλοι του, ο Αλ Κλίβλαντ, μέλος του συνθετικού επιτελείου της Motown και στενός συνεργάτης του Γουίλιαμ «Σμόκι» Ρόμπινσον, που ηγείτο των Miracles, και ο Ρενάλντο «Ομπι» Μπένσον, το ένα τέταρτο των Four Tops, του παρουσίασαν ένα τραγούδι που είχε γράψει ο τελευταίος, εμπνευσμένος από μια συμπλοκή φοιτητών με αστυνομικούς, το οποίο πίστευαν ότι ταίριαζε απόλυτα στη φωνή του. Το συγκρότημα του Μπένσον το είχε ήδη απορρίψει, θεωρώντας το… τραγούδι διαμαρτυρίας, ενώ ο Γκέι αρχικά σκέφθηκε να το δώσει στους Originals, ένα φωνητικό σύνολο της Motown το οποίο είχε υπό την προστασία του. Οταν άκουσε προσεκτικά όμως μια πρόχειρη μορφή του διέκρινε μια ακατέργαστη αιωρούμενη γοητεία και ένα ανεκπλήρωτο συναίσθημα θλιμμένης σύγχυσης, άλλαξε γνώμη και ηχογράφησε το τραγούδι, απαιτώντας μάλιστα και συνθετικά δικαιώματα, κάτι που συνήθιζε τότε με όσα τραγούδια ερμήνευε ή έκανε την παραγωγή τους.
Τον Απρίλιο του ’71 λοιπόν εκείνο το τραγούδι, με τίτλο «What’s Going On», βρέθηκε για τρεις εβδομάδες στη δεύτερη θέση του καταλόγου επιτυχιών των Ηνωμένων Πολιτειών, «καθηλωμένο» από το «Just my Imagination (Running Away with Me») των «συγκατοίκων» του Temptations και το «Joy to the World» των Three Dog Night. Μια κοινωνική διαμαρτυρία με διαχρονικό μήνυμα, επενδυμένη με ένα μουσικό ύφος εντελώς διαφορετικό όχι μόνο από τον γνώριμο ήχο της Motown ένα τέλεια εξοπλισμένο εργαστήριο παραγωγής επιτυχιών, όπου δούλευαν πυρετωδώς συνθέτες, μουσικοί, παραγωγοί, χορογράφοι, σχεδιαστές κ.ά., κατασκευάζοντας αριστουργηματικά τραγούδια που παρουσίαζαν στο κοινό τα λαμπερά αστέρια και αστεράκια της εταιρείας αλλά και από οτιδήποτε άλλο εκείνη την εποχή.
Με το τραγούδι αυτό λοιπόν ο Γκέι αποφάσισε να επιστρέψει στο προσκήνιο με έναν τρόπο άκρως ιδιοφυή και ευρηματικό και να ξεκινήσει μια νέα και δημιουργικότερη φάση στην καριέρα του. Σε ηλικία 32 μόλις ετών, μετά από μία δεκαετία σχεδόν αλυσιδωτών επιτυχιών «Stubborn Kind of Fellow», «Hitch Hyke», «Pride and Joy», «How Sweet it is», «I’ll be Doggone», «Ain’t That Peculiar», «One More Heartache», «Ι Heard it Through the Grapevine», «Τοο Busy Thinking About my Bady» κ.ά. και ενώ αποτελούσε το μεγάλο ατού της Motown, ζητεί και καταφέρνει να υπογράψει συμβόλαιο σύμφωνα με το οποίο η εταιρεία δεν θα ασκεί πλέον κανέναν απολύτως έλεγχο στο υλικό του. Με αυτόν τον τρόπο ο Γκέι έλεγε αντίο στα τρίλεπτα ανάλαφρα χορευτικά χιτ σιγκλ και υποδεχόταν ένα περισσότερο επεξεργασμένο, σύνθετο και ιδιαίτερο ύφος, εξ ολοκλήρου εμπνευσμένο, γραμμένο και ερμηνευμένο από τον ίδιο. Ακόμη περισσότερο, ο ήχος και η θεματική τού «What’s Going On» θα αποτελούσε τον «θεμέλιο λίθο» για το ομότιτλο άλμπουμ που ξεκίνησε να ετοιμάζει ενθουσιασμένος τον χειμώνα του ’71.
Και όταν το ολοκλήρωσε, οι ανησυχίες ενός ώριμου και διορατικού ανθρώπου για τα προβλήματα που αντιμετώπιζε τότε η Αμερική είχαν μεταλλαχθεί σε ένα κόνσεπτ άλμπουμ πραγματικά μοναδικό. Το «What’s Going On» αποτελεί ένα κοινωνικοπολιτικό ντοκουμέντο της βασανισμένης και συγχυσμένης ατμόσφαιρας εκείνων των ημερών, με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ νεκρό, τους μαύρους ακτιβιστές στη φυλακή ή στην παρανομία, το Βιετνάμ σε μια από τις πιο βάρβαρες φάσεις του και την αστυνομία να πυροβολεί και να συλλαμβάνει αδιακρίτως. Ο Μάρβιν Γκέι αναφέρεται στην κοινωνική αρρώστια των Ηνωμένων Πολιτειών («What’s Going On») που δοκιμάζονταν σκληρά, για μία ακόμη φορά, στο Βιετνάμ («What’s Happening Brother», γραμμένο από τον αδελφό του Frankie, που πολέμησε εκεί), ενώ εθελοτυφλούσαν για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης στα γκέτο («Inner City Blues Make me Wanna Holler»), ανησυχεί για έναν κόσμο του οποίου το μέλλον δεν διαγράφεται καθόλου λαμπρό («Save Mercy me the Ecology»), εξομολογείται την αδυναμία του για τα ναρκωτικά («Flyin’ High the Friendly Sky»), παρ’ όλα αυτά οραματίζεται όχι μόνο το τι θα μπορούσε αλλά και το τι θα έπρεπε να γίνει, ελπίζοντας και αυτός σε καλύτερες μέρες, με τη βοήθεια πάντα του Θεού («Right On», «Wholy Holy», «Got is Love»).
Οσον αφορά την ηχογράφηση του άλμπουμ, ο Γκέι εκμεταλλεύθηκε ως και την τελευταία δυνατότητα που μπορούσαν να προσφέρουν τα στούντιο εκείνης της εποχής. Η φωνή του, γοητευτική όσο ποτέ στο παρελθόν, γεμάτη αυτοπεποίθηση, αλλά και ευάλωτη ταυτόχρονα, άκρως αισθησιακή και υπέρ το δέον εκφραστική, «περασμένη» σε πολλά κανάλια με αμέτρητα είδωλά της τριγύρω, ερμηνεύει, απαγγέλλει, συνοδεύει και χρησιμοποιείται σαν όργανο συγχρόνως, εκφράζοντας ανάμεικτα συναισθήματα: έκσταση, ηδονή, πόνο, συμπόνια, πίστη και σύγχυση. «Χρόνια μελετούσα το μικρόφωνο» δήλωσε αργότερα, «και τότε μόνο συνειδητοποίησα τι έκανα λάθος: τραγουδούσα πολύ δυνατά. Ενα βράδυ που άκουγα έναν δίσκο του Λέστερ Γιανγκ το κατάλαβα. Χαλάρωσε, είπα στον εαυτό μου, απλώς χαλάρωσε».
Πέρα όμως από αυτή τη νέα προσέγγιση στην ερμηνεία, ο Γκέι παίζει και πιάνο, ενώ τον πλαισιώνει όχι μόνο η αφρόκρεμα των σέσιον μουσικών της Motown η οποία είναι υπεύθυνη για αυτό το σπάνιας ομορφιάς παθιασμένο αποκορύφωμα όπου συνυπάρχουν το αισθησιακό, ελεύθερο ύφος της τζαζ, η θρησκευτική κατάνυξη των γκόσπελ και η ρευστή χάρη των ρυθμ εν μπλουζ αλλά και μια ατέλειωτη στρατιά από πνευστά, έγχορδα και φωνητικά που δημιουργούν μια ανήσυχη ατμόσφαιρα χολιγουντιανής μεγαλοπρέπειας, καθώς και πολλά κρουστά που δίνουν ένα εξωτικό χρώμα. Το «What’s Going On» είναι το πρώτο άλμπουμ της Motown όπου τα ονόματα των μουσικών εμφανίζονται σε εξώφυλλο και την παραγωγή κάνει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, ενώ αποτελεί αναμφισβήτητα το πιο φιλόδοξο τόλμημα στη λαμπρή ιστορία της εταιρείας. Ο ίδιος ο Γκέι είχε δηλώσει κάποτε: «Οταν ηχογραφούσαμε, άκουγα και έλεγα: Α, αυτό θα ακουγόταν καλύτερα εκεί. Το άκουγα ξανά και έλεγα: Ενα λεπτό, μπορούμε να βάλουμε αυτό εδώ και το άλλο εκεί. Και όταν το έκανα, έλεγα: Ωραία, τώρα λίγες καμπάνες εδώ. Ετσι ακριβώς το έφτιαχνα, το έχτιζα σιγά σιγά, όπως ακριβώς ένας ζωγράφος φτιάχνει έναν πίνακα: ξεκινάει αργά και ζωγραφίζει το καθετί στην ώρα του». Παρ’ όλα αυτά δεν άρεσε καθόλου στους ιθύνοντες της εταιρείας, οι οποίοι δίσταζαν επί μήνες να κυκλοφορήσουν το άλμπουμ, ώσπου ο Γκέι απείλησε ότι δεν θα ηχογραφήσει ξανά. Και όταν εμφανίστηκε στα καταστήματα την άνοιξη του ’71, αποδείχθηκε το πιο επιτυχημένο εμπορικά άλμπουμ της Motown ως τότε, ανέδειξε δύο ακόμη μεγάλες επιτυχίες, «Inner City Blues Make me Wanna Holler» και «Mercy Merchy me (The Ecology)», ενώ ως σήμερα έχει ξεπεράσει σε πωλήσεις τα 9 εκατ. αντίτυπα μόνο στις ΗΠΑ!
Τι πίστευε όμως ο ίδιος ο Μάρβιν Γκέι για το «What’s Going On»; «Ηταν μια προσπάθεια να πλουτίσω τον εαυτό μου και τη δημιουργικότητά μου» είχε δηλώσει χρόνια αργότερα, «να τεντώσω τους καλλιτεχνικούς μυς μου και να κάνω κάτι που θα είχε στιχουργική και μουσική αξία. Εχω προσπαθήσει αρκετές φορές να φτιάξω μια συνέχειά του, αλλά πάντοτε ανακαλύπτω ότι βρίσκομαι με ό,τι έχω ήδη πει. Εχει χαρακτηριστεί κλασικό άλμπουμ και νομίζω ότι πρέπει να το αφήσω έτσι όπως είναι». Και όπως έχει αποδειχθεί αρκετές φορές ως σήμερα, είχε απόλυτο δίκιο!
