Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, που θεωρείται ευρέως νίκη της Τεχεράνης, δεν περιέχει καμία αναφορά στο ιρανικό πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και σε άλλες «κόκκινες γραμμές» που είχε ορίσει ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ. Το πιο ακανθώδες ζήτημα, τα πυρηνικά του Ιράν, παραπέμπεται στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Η «επιτυχία» της Ουάσινγκτον είναι ότι θα ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, αλλά η διέλευση θα είναι δωρεάν μόνο για 60 ημέρες. Ο αμερικανός πρόεδρος επικρίνεται ακόμα και από το δικό του «στρατόπεδο» ότι έδωσε πολλά στο Ιράν χωρίς να πάρει τίποτα ως αντάλλαγμα.
Ας δούμε μία-μία τις 14 παραγράφους της συμφωνίας και τι σημαίνει η καθεμία από αυτές.
1. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, καθώς και οι σύμμαχοί τους στον τρέχοντα πόλεμο, υπογράφουν το παρόν Μνημόνιο Κατανόησης (MOU) για να κηρύξουν την άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και αναλαμβάνουν από τούδε και στο εξής να μην αρχίσουν οποιονδήποτε πόλεμο ή στρατιωτική επιχείρηση ο ένας εναντίον του άλλου και να απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας μεταξύ τους, διασφαλίζοντας την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία του Λιβάνου. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τη μόνιμη λήξη του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και τις λοιπές προβλέψεις της παρούσας παραγράφου.
Η πρώτη παράγραφος αποτελεί «άδειασμα» του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος σκόπευε να συνεχίσει μόνος του τον πόλεμο στον Λίβανο. Αν και την Παρασκευή (19/6) το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ συμφώνησαν κατάπαυση του πυρός, ο Λίβανος αποτελεί ένα από τα σημεία που καθιστούν ευάλωτη τη συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και στο Ιράν διότι τόσο το Ισραήλ όσο και η Χεζμπολάχ μπορούν ανά πάσα στιγμή να την τινάξουν στον αέρα. Η παράγραφος αυτή αποτελεί νίκη της Τεχεράνης διότι κατάφερε να συνδέσει τους δύο πολέμους, στο Ιράν και στον Λίβανο.
2. Οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αναλαμβάνουν να σέβονται αμοιβαία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης πλευράς και να απέχουν από κάθε ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις της.
Και οι δύο πλευρές έχουν επιχειρήσει να αναμειχθούν στα εσωτερικά της άλλης, από ανατροπή καθεστώτος μέχρι κυβερνοπόλεμο. Ο χρόνος θα δείξει αν θα σταματήσουν αυτή την πρακτική.
3. Οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεσμεύονται να διαπραγματευθούν και να επιτύχουν την τελική συμφωνία εντός μέγιστης προθεσμίας 60 ημερών, η οποία δύναται να παραταθεί με κοινή συναίνεση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη υπονοήσει ότι η προθεσμία μπορεί να παραταθεί. Το περιθώριο των 60 ημερών είναι πολύ στενό (προηγούμενες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά του Ιράν είχαν διαρκέσει χρόνια) αλλά εικάζεται ότι ο αμερικανός πρόεδρος επείγεται να παρουσιάσει την τελική συμφωνία πριν τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο.
4. Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, οι ΗΠΑ θα αρχίσουν την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και κάθε διατάραξης ή παρεμπόδισης της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, και θα τερματίσουν πλήρως τον ναυτικό αποκλεισμό εντός 30 ημερών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η κίνηση των πλοίων θα αποκατασταθεί στα προπολεμικά επίπεδα από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Επιπλέον, οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν να απομακρύνουν τις δυνάμεις τους που βρίσκονται κοντά στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν εντός 30 ημερών από την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.
Με την άρση του ναυτικού αποκλεισμού από τις ΗΠΑ, το Ιράν θα μπορεί να εξάγει πετρελαϊκά προϊόντα από τα λιμάνια του και να ξαναρχίσει να έχει έσοδα. Ο ναυτικός αποκλεισμός ήταν ένας σημαντικός μοχλός πίεσης της Ουάσινγκτον προς την Τεχεράνη και αίροντάς τον, οι ΗΠΑ χάνουν ένα μέσο για να πιέζουν τους Ιρανούς προκειμένου να μην κωλυσιεργούν στην επίτευξη της οριστικής συμφωνίας.
5. Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα προβεί, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, στις απαραίτητες ρυθμίσεις για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς καμία χρέωση, για 60 ημέρες μόνο, από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντιστρόφως. Η κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων θα αρχίσει αμέσως και, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη απομάκρυνσης τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων καθώς και την αποναρκοθέτηση από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, θα αποκατασταθεί πλήρως εντός 30 ημερών. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διεξαγάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για τον καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, σε διαβούλευση με τα άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών των Στενών του Ορμούζ.
Μεγάλη ήττα του Τραμπ και νίκη του Ιράν η φράση-κλειδί «για 60 ημέρες μόνο». Μετά από αυτό το διάστημα, το Ιράν θα μπορεί να χρεώνει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και η χρέωση αυτή αποτελεί παράπλευρη απώλεια για τη ναυσιπλοΐα δεδομένου ότι η διέλευση ήταν εντελώς δωρεάν πριν από τον πόλεμο. Επίσης, γίνεται αναφορά στον «Περσικό Κόλπο» ενώ τις τελευταίες δεκαετίες οι ΗΠΑ τον αποκαλούσαν «Κόλπο» παίρνοντας θέση στη διαμάχη του Ιράν με τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής που επιθυμούν να ονομαστεί «Αραβικός Κόλπος».
6. Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, να αναπτύξουν ένα οριστικό, αμοιβαία συμφωνημένο σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Ο μηχανισμός εφαρμογής του σχεδίου αυτού θα οριστικοποιηθεί στην τελική συμφωνία εντός 60 ημερών. Όλες οι απαιτούμενες άδειες, απαλλαγές και εγκρίσεις που είναι αναγκαίες για τις σχετικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές θα χορηγηθούν από τις ΗΠΑ.
Ο Τραμπ διαβεβαιώνει ότι οι ΗΠΑ δεν θα χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση του Ιράν και ότι τα χρήματα θα προέλθουν από τις μοναρχίες του Περσικού Κόλπου. Το θέμα είναι εξαιρετικά ευαίσθητο για την εκλογική βάση του αμερικανού προέδρου.
7. Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν να τερματίσουν κάθε είδος κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, των αποφάσεων του Συμβουλίου των Διοικητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), καθώς και όλων των μονομερών αμερικανικών κυρώσεων, πρωτογενών και δευτερογενών, σε χρονοδιάγραμμα που θα αποφασιστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την κρίσιμη σημασία της άρσης των κυρώσεων και εκφράζουν την πρόθεσή τους να το αντιμετωπίσουν άμεσα κατά τις διαπραγματεύσεις προκειμένου να επιτύχουν αμοιβαία συμφωνία.
Η άρση των κυρώσεων αποτελεί ένα μέσο πίεσης – το μοναδικό που απομένει στις ΗΠΑ – ώστε να πειστεί το Ιράν να φθάσει σε συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
8. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα της διάθεσης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού μέσω μηχανισμού που θα συμφωνηθεί αμοιβαία, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της παραγράφου 7, με ελάχιστη απαίτηση την υποβάθμιση του βαθμού εμπλουτισμού εντός του Ιράν υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Τα δύο μέρη συμφώνησαν επίσης να συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού και άλλα αμοιβαία συμφωνημένα θέματα που σχετίζονται με τις πυρηνικές ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, στη βάση ενός ικανοποιητικού πλαισίου που θα αποφασιστεί στην τελική συμφωνία. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώνει τις διατάξεις της παρούσας παραγράφου. Οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αναγνωρίζουν την κρίσιμη σημασία των προαναφερθέντων πυρηνικών ζητημάτων και εκφράζουν την πρόθεσή τους να τα αντιμετωπίσουν άμεσα κατά τις διαπραγματεύσεις, ώστε να επιτύχουν αμοιβαία συμφωνία.
Θεωρείται η σημαντικότερη παράγραφος γιατί είναι η μοναδική που αναφέρεται ευθέως στα πυρηνικά του Ιράν. Είναι ασαφής γιατί το ζήτημα των πυρηνικών παραπέμπεται εξ ολοκλήρου στην τελική συμφωνία. Η παράγραφος αυτή απαιτεί από την Τεχεράνη να απεμπλουτίσει το εμπλουτισμένο κατά 60% ουράνιο (λίγο παρακάτω απ’ όσο χρειάζεται για πυρηνικά όπλα) αλλά ούτε κουβέντα για το αν το υλικό αυτό θα παραμείνει στη χώρα, τι θα γίνει με τους πυρηνικούς αντιδραστήρες του Ιράν, ποιος θα είναι ο μηχανισμός εποπτείας – όλα πολύ δύσκολα ζητήματα που πρέπει να συμφωνηθούν στις επόμενες 60 ημέρες. Η φράση «πυρηνικές ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν» είναι κρίσιμη διότι αποτελεί νίκη της Τεχεράνης καθώς της αφήνει το περιθώριο να διατηρήσει πυρηνικό πρόγραμμα για ειρηνικούς σκοπούς (πχ παραγωγή ενέργειας), διατηρώντας ουσιαστικά «μάχιμες» τις πυρηνικές της εγκαταστάσεις.
9. Μέχρι την επίτευξη της τελικής συμφωνίας, οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφωνούν να διατηρήσουν το υφιστάμενο καθεστώς. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διατηρήσει το σημερινό καθεστώς του πυρηνικού της προγράμματος και οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες δυνάμεις στην περιοχή.
Για το Ιράν, η παράγραφος αυτή σημαίνει ότι δεν μπορεί να επισκευάσει τις βομβαρδισμένες πυρηνικές του εγκαταστάσεις ούτε να προσπαθήσει να βγάλει το ουράνιο που είναι «παγιδευμένο» κάτω από τα χαλάσματα.
10. Οι ΗΠΑ δεσμεύονται ότι, αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και μέχρι την πλήρη άρση των κυρώσεων, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ θα εκδώσει τις αναγκαίες απαλλαγές (waivers) για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και για όλες τις συναφείς υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών συναλλαγών, των ασφαλίσεων, των μεταφορών κ.λπ.
Οι «απαλλαγές» αφορούν τις κυρώσεις προς όσους συναλλάσσονται με το Ιράν, δηλαδή ανοίγουν τον δρόμο για την πώληση του ιρανικού πετρελαίου διεθνώς. Η παράγραφος αυτή εξοργίζει ιδιαιτέρως τους αμερικανούς ιέρακες που θεωρούν ότι ο Τραμπ έδωσε «γη και ύδωρ» στην Τεχεράνη για να ξανανοίξει τα Στενά του Ορμούζ προτού ακόμη πετύχει το οτιδήποτε για τον περιορισμό των πυρηνικών της.
11. Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν να καταστήσουν πλήρως διαθέσιμα προς χρήση τα παγωμένα ή δεσμευμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν με την εφαρμογή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης. Οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα συμφωνήσουν αμοιβαία στις διαδικασίες για την αποδέσμευση των κεφαλαίων αυτών στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Τα εν λόγω κεφάλαια, είτε παραμείνουν στον αρχικό λογαριασμό είτε μεταφερθούν, θα είναι πλήρως διαθέσιμα για πληρωμή σε οποιονδήποτε τελικό δικαιούχο οριστεί από την Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν να εκδώσουν όλες τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις.
Τα 24 δισ. δολάρια που αποτελούν τα «παγωμένα» κεφάλαια του Ιράν θα αρχίσουν σύντομα – πολύ πριν επιτευχθεί η τελική συμφωνία – να ρέουν προς όποιον και ό,τι αποφασίσει η Τεχεράνη, από στρατιωτικούς εξοπλισμούς μέχρι οντότητες που σχετίζονται με την τρομοκρατία.
12. Οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφωνούν ότι θα δημιουργηθεί εκτελεστικός μηχανισμός για την παρακολούθηση της επιτυχούς εφαρμογής του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και της μελλοντικής συμμόρφωσης με την τελική συμφωνία.
Η εποπτεία της εφαρμογής των συμφωνηθέντων είναι από τα σημαντικότερα τμήματα της συμφωνίας.
13. Μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, και υπό την προϋπόθεση ότι θα αρχίσει η εφαρμογή των παραγράφων 1, 4, 5, 10 και 11 του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και ότι η εφαρμογή των μέτρων αυτών θα συνεχίζεται, οι ΗΠΑ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις σχετικά με την τελική συμφωνία αποκλειστικά επί των λοιπών παραγράφων.
Η κατάπαυση πυρός στον Λίβανο, η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και η απελευθέρωση των παγωμένων κεφαλαίων του Ιράν είναι τα μέτρα που θα αρχίσουν να εφαρμόζονται αμέσως. Όλα αποτελούν επιτυχίες της Τεχεράνης.
14. Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Αν φθάσουμε ως εκεί, παρά τις αμφιβολίες που εκφράζουν πολλοί, θα είναι ευχής έργον.
