Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η αισιοδοξία γύρω από μια συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων μηνών. Ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά για πρόοδο, η Τεχεράνη αφήνει ανοιχτό το παράθυρο συνεννόησης και οι διεθνείς αγορές αντιδρούν θετικά. Ωστόσο, η συμφωνία που φαίνεται να διαμορφώνεται δε συνιστά το τέλος της κρίσης. Πρόκειται για ένα πρώτο βήμα, ένα προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης που θα ανοίξει έναν ίσως πιο δύσκολο κύκλο διαπραγματεύσεων γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τις περιφερειακές ισορροπίες και το μέλλον των αμερικανοϊρανικών σχέσεων αλλά και της σχέσης των ΗΠΑ με το Ισραήλ.
Η εκεχειρία δεν είναι ειρήνη
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται κοντά σε μια ενδιάμεση συμφωνία. Ο στόχος της είναι να σταθεροποιήσει την κατάσταση και να δημιουργήσει τον απαραίτητο χρόνο για την αντιμετώπιση των πιο ακανθωδών ζητημάτων.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, το υπό συζήτηση πλαίσιο θα περιλαμβάνει τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, τη χαλάρωση ορισμένων περιορισμών και τη δημιουργία ενός χρονοδιαγράμματος περίπου 60 ημερών για τη διαπραγμάτευση των πιο σύνθετων θεμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν υπάρξει σύντομα υπογραφή μνημονίου κατανόησης, η πραγματική δοκιμασία μόλις αρχίζει.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει στο κέντρο της κρίσης
Το σημαντικότερο ζήτημα αφορά το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι το Ιράν είναι έτοιμο να δεσμευθεί πως δε θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή μιας τέτοιας δέσμευσης αποτελεί μια εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση.
Το βασικό ερώτημα είναι αν η Τεχεράνη θα διατηρήσει ένα περιορισμένο πυρηνικό πρόγραμμα για ειρηνικούς σκοπούς ή αν θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει συνολικά τις δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου.
Η πρώτη εκδοχή μοιάζει πιο πιθανή. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι η λειτουργία πολιτικών πυρηνικών εγκαταστάσεων δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο μηχανισμός επιτήρησης. Ποιος θα πραγματοποιεί τις επιθεωρήσεις; Με ποια συχνότητα; Πώς θα διασφαλίζεται ότι το Ιράν τηρεί τις δεσμεύσεις του;
Πρόκειται για ερωτήματα που θυμίζουν έντονα τη συμφωνία της περιόδου Μπαράκ Ομπάμα, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ είχε καταγγείλει ως ανεπαρκή.
Το αίνιγμα του εμπλουτισμένου ουρανίου
Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα αφορά τα ήδη υπάρχοντα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.
Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει ότι το υλικό αυτό θα πρέπει να απομακρυνθεί ή να καταστραφεί. Ωστόσο, μέρος των εγκαταστάσεων βρίσκεται βαθιά κάτω από τη γη και είχε αποτελέσει στόχο προηγούμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Υπάρχουν διαφορετικά σενάρια. Το ένα προβλέπει την απομάκρυνση του υλικού από τη χώρα. Το άλλο εξετάζει τη μετατροπή του σε καύσιμο χαμηλότερου βαθμού εμπλουτισμού, ώστε να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς.
Σε κάθε περίπτωση, ο τρόπος διαχείρισης του υπάρχοντος ουρανίου θα αποτελέσει καθοριστικό κριτήριο για την αξιολόγηση της συμφωνίας στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Τα παγωμένα δισεκατομμύρια της Τεχεράνης
Ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης αφορά τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη επιδιώκει την αποδέσμευση σημαντικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ποσά δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει άμεση οικονομική ανταμοιβή απλώς και μόνο με την υπογραφή της συμφωνίας. Η σταδιακή πρόσβαση στα κεφάλαια αυτά φαίνεται ότι θα εξαρτηθεί από την πιστή εφαρμογή των δεσμεύσεων που θα αναλάβει το Ιράν.
Ωστόσο, το θέμα παρουσιάζει και πολιτικές προεκτάσεις. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ασκήσει έντονη κριτική στη συμφωνία της κυβέρνησης Ομπάμα, υποστηρίζοντας ότι τα χρήματα που αποδεσμεύθηκαν τότε ενίσχυσαν τη δράση οργανώσεων που θεωρούνται τρομοκρατικές από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μια αντίστοιχη εξέλιξη σήμερα θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Τα Στενά του Ορμούζ και η ενεργειακή ασφάλεια
Η πρόσφατη κρίση ανέδειξε τη στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Η δυνατότητα του Ιράν να επηρεάζει τη λειτουργία της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού λειτούργησε ως μοχλός πίεσης απέναντι στη διεθνή κοινότητα.
Η επαναφορά της ομαλής ναυσιπλοΐας αποτελεί προτεραιότητα για την Ουάσιγκτον, καθώς η σταθερότητα στην περιοχή συνδέεται άμεσα με τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: θα αποτρέψει η συμφωνία μια μελλοντική επανάληψη ανάλογων πιέσεων ή απλώς θα προσφέρει μια προσωρινή ανάπαυλα;
Οι περιφερειακές οργανώσεις και η στάση του Ισραήλ
Στην αρχή της κρίσης, η αμερικανική κυβέρνηση είχε θέσει ως βασικό στόχο τον περιορισμό της στήριξης που παρέχει το Ιράν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς.
Παρότι Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το θέμα παραμένει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ εξακολουθεί να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει επαναλάβει ότι βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία είναι η οριστική αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν.
Μια ενδιάμεση συμφωνία που θα κριθεί στην εφαρμογή της
Η σημερινή αισιοδοξία αντανακλά τη βούληση όλων των εμπλεκομένων να αποφύγουν μια νέα γενικευμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στην εκεχειρία και τη βιώσιμη ειρήνη παραμένει μεγάλη.
Ακόμη και αν υπάρξει άμεσα μια πολιτική συμφωνία, η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των δύο πλευρών να διαχειριστούν ζητήματα που επί δεκαετίες τροφοδοτούν τη δυσπιστία και την αντιπαράθεση.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη αποτελεί την αρχή μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας ή απλώς μια προσωρινή παύση σε μια σύγκρουση που απέχει πολύ από την οριστική επίλυσή της.
