Την εβδομάδα που μας πέρασε μία ήταν η αδιαφιλονίκητη πρωταγωνίστρια της εγχώριας ειδησεογραφίας. Όχι, δεν ήταν η Μαρία Καρυστιανού με την ανακοίνωση του πολύφερνου – αλλά, αλήθεια γιατί; – κόμματός της, δεν ήταν η πολυσυζητημένη 10η θέση του Akylas στην Eurovision, δεν ήταν καν τα στίφη των ντόπιων influencers που σουλάτσαραν – ένας Θεός ξέρει γιατί – στο κόκκινο χαλί του Φεστιβάλ των Καννών.
Αν κάτι κυριάρχησε στην επικαιρότητα εδώ στις εσχατιές της Βαλκανικής ήταν η απόκοσμη οσμή που πολιόρκησε τα νότια προάστια των Αθηνών την προηγούμενη Δευτέρα. Και βέβαια η ανησυχία που προκάλεσε, οι συνεκδοχές που γέννησε και κυρίως οι θεωρίες συνωμοσίας που αναμόχλευσε.
Ειδικά εκείνη των περιβόητων ψεκασμών (chemtrails), αυτών που είναι τόσο διαδεδομένοι στη χώρα μας, ώστε κατάφεραν να ονοματίσουν, δηλαδή να περιγράψουν, μια ολόκληρη φυλή: εκείνη των ΨΕΚ.
Η αδυναμία εξήγησης από την επίσημη πολιτεία της πηγής και της προέλευσης της μυρωδιάς που σε άλλους θύμιζε γκάζι – σαν εκείνο που άφηνε η Άννα Βίσση ανοιχτό στο ομώνυμο τραγούδι της – και σε άλλους αβγό ξεχασμένο από κάποιο προ-πανδημικό Πάσχα – αλλά σε κάθε περίπτωση έδωσε στο νότιο παραλιακό μέτωπο της Αττικής άρωμα δυστοπικού κινηματογραφικού μπλοκμπάστερ – ήταν ό,τι έπρεπε να για να διατυπωθεί κάθε πιθανό, μα κυρίως κάθε απίθανο σενάριο.
Οι συνωμοσιολόγοι βγήκαν από τα λαγούμια τους παραφουσκωμένοι ωσάν παγόνια, οι αναλυτές του TikTok/της καφετέριας/του ταξί άρθρωσαν με περίσσευμα βεβαιότητας απαντήσεις που ένας ολόκληρος κρατικός μηχανισμός δεν μπόρεσε να δώσει, τελικά η ψευδοεπιστήμη κατήγε μια ακόμα μικρή νίκη έναντι του ορθού λόγου και της κοινής λογικής.
Η αλήθεια για τα «chemtrails» και τα τηλεφωνήματα της οργής
Πώς εξηγούνται, όμως, επιστημονικά οι περίφημες λευκές ουρές που αφήνουν τα αεροπλάνα και εξάπτουν σε κάθε ευκαιρία τη συνωμοσιολογική φαντασία;
Ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος και Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ), εξηγεί τον μηχανισμό με τον πιο απλό τρόπο. «Όταν τα αεροσκάφη πετούν σε μεγάλο υψόμετρο, περίπου στα 10 χιλιόμετρα, οι υδρατμοί που εξέρχονται από τους κινητήρες τους έρχονται σε επαφή με την υγρασία και τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες της ατμόσφαιρας.
Έτσι, δεν εξατμίζονται αμέσως σε αόρατη αέρια μορφή, αλλά συμπυκνώνονται και δημιουργούν παγοκρυστάλλους. Αυτό ακριβώς είναι το ίχνος που βλέπουμε», αναφέρει, προσθέτοντας πως η διάρκειά και η ορατότητά τους εξαρτάται αποκλειστικά από τις τοπικές καιρικές συνθήκες.
Παρότι η εξήγηση είναι απολύτως λογική και εύληπτη, μια μερίδα πολιτών αρνείται πεισματικά να την αποδεχτεί. Όπως αποκαλύπτει ο κ. Λαγουβάρδος, οι μετεωρολόγοι δέχονται συχνά –και μάλιστα σε επιθετικό τόνο– τηλεφωνήματα από πολίτες που ρωτούν αν «κάτι μας ψεκάζουν», πεπεισμένοι πως υπάρχει συγκάλυψη.
«Το ίδιο μας ρωτάνε και όταν έχουμε αφρικανική σκόνη», σχολιάζει, τονίζοντας το παράλογο της θεωρίας των chemtrails: «Αν το σκεφτεί κανείς λογικά, είναι χιλιάδες τα αεροπλάνα που πετούν. Μια τέτοια “σατανική” συνωμοσία, την οποία θα γνώριζαν χιλιάδες άνθρωποι –πιλότοι, πληρώματα, μηχανικοί– θα ήταν αδύνατον να κρατηθεί μυστική. Κάτι θα είχε διαρρεύσει τόσα χρόνια».
Τι συμβαίνει όμως με τους πραγματικούς «ψεκασμούς»; Ο Διευθυντής Ερευνών του ΕΑΑ ξεκαθαρίζει πως οι μόνες στοχευμένες ρίψεις που γίνονται, αφορούν αποκλειστικά αγροτικές περιοχές και είναι απολύτως φανερές και νόμιμες.
«Στην Ελλάδα γίνονται πτήσεις με σκοπό την προστασία των καλλιεργειών. Προσπαθούν, για παράδειγμα, να παρέμβουν στα σύννεφα ώστε να δημιουργηθούν μικρότεροι χαλαζόκοκκοι και να αποφευχθεί η ρίψη μεγάλου χαλαζιού που θα προκαλούσε καταστροφές», διευκρινίζει.
Θεωρίες συνωμοσίας: Τόσο παλιές όσο ο άνθρωπος
Γιατί όμως είμαστε τόσο πρόθυμοι να πιστέψουμε ότι η μυστηριώδης και ανησυχητική πλην viral οσμή οφειλόταν σε κάτι που (οι αόρατοι κάποιοι) προσπαθούν να κουκουλώσουν και να αποκρύψουν από την κοινή γνώμη; Τι μας συμβαίνει και καταπίνουμε αμάσητη την κάθε ατεκμηρίωτη θεωρία που διατυπώνεται στα κοινωνικά δίκτυα, σε ψιλές κουβέντες ή ενίοτε ακόμα και στην τηλεόραση ή αλλιώς στο κυρίαρχο μέσο μαζικής ενημέρωσης;
«Δεν πιστεύω ότι οι άνθρωποι σήμερα είναι περισσότερο αφελείς από ό,τι στο παρελθόν. Η ροπή προς τις θεωρίες συνωμοσίας και τις ψευδοεπιστημονικές αντιλήψεις υπήρχε πάντοτε, αν και η ιδιαιτερότητα σήμερα είναι ότι η επιστημονική γνώση είναι πολύ πιο προσβάσιμη σε σχέση με το παρελθόν. Αυτό όμως που πραγματικά έχει αλλάξει δραματικά είναι το περιβάλλον πληροφόρησης μέσα στο οποίο ζούμε», εξηγεί ο Μανώλης Πλειώνης, καθηγητής του τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ και τέως πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Ναι, η συνωμοσιολόγια είναι τόσο παλιά όσο μάλλον ο ίδιος ο άνθρωπος. Φτάνει να θυμηθούμε μερικά μόνο τρανταχτά παραδείγματα από την Ιστορία. O Νέρωνας το 64μ.Χ. κατηγόρησε τους Χριστιανούς για την πυρκαγιά της Ρώμης. Οι Εβραίοι στοχοποιήθηκαν τον 14ο αιώνα για τον Μαύρο Θάνατο. Στα τέλη του 18ου αιώνα οι διαχρονικά πρόσφορες για στοχοποίηση κάστες των Ιλουμινάτι και τον Μασόνων θεωρήθηκε πως υποκίνησαν τη Γαλλική Επανάσταση. Αλλά και σήμερα στις ΗΠΑ αυξάνεται και πληθαίνει η φυλή των ακροδεξιών Qanon με εκκολαπτήριο τα κοινωνικά δίκτυα.
Οι κρίσεις ως μήτρα της συνωμοσιολογίας
«Τα κοινωνικά δίκτυα και η ψηφιακή επικοινωνία επιτρέπουν τη μαζική και αστραπιαία διάδοση ψευδών ή παραποιημένων ειδήσεων αλλά και εντυπωσιακών ή συναισθηματικά φορτισμένων αφηγημάτων. Έτσι δημιουργούνται “κλειστές κοινότητες πληροφόρησης”, μέσα στις οποίες ακόμη και οι πιο ακραίες θεωρίες συνωμοσίας ανατροφοδοτούνται και αποκτούν “εγκυρότητα” ή και νομιμοποίηση», επισημαίνει ο Μανώλης Πλειώνης.
Τι είναι όμως εκείνο που ρίχνει νερό στο μύλο των κάθε λογής και φυράματος συνωμοσιολόγων; Τι κάνει ακόμα και ανθρώπους που θα βάζαμε το χέρι μας στη φωτιά πως δε θα ασπάζονταν δια γυμνού οφθαλμού ανεδαφικές θεωρίες να τρέφονται τελικά από αυτές; «Οι συνωμοσίες υπήρξαν και υπάρχουν – η ιστορία είναι γεμάτη από πολιτικές, οικονομικές ή γεωστρατηγικές συνωμοσίες που αποκαλύφθηκαν εκ των υστέρων.
Η συνωμοσιολογική σκέψη όμως είναι κάτι διαφορετικό: είναι η τάση να ερμηνεύονται σχεδόν όλα τα γεγονότα ως αποτέλεσμα μυστικών διεργασιών κάποιων μικρών και επίλεκτων ομάδων εξουσίας, και όχι ως αποτέλεσμα ιστορικών συγκυριών και οικονομικό-κοινωνικών διεργασιών», εξηγεί ο Μανώλης Πλειώνης.
«Παράλληλα, οι κρίσεις των τελευταίων ετών – οικονομική, θεσμική, υγειονομική, γεωπολιτική, κλιματική – έχουν ενισχύσει το αίσθημα ανασφάλειας και απώλειας ελέγχου των πολιτών. Σε αυτό το υπόβαθρο οι θεωρίες συνωμοσίας έρχονται να προσφέρουν κάτι που είναι ψυχολογικά ελκυστικό: απλές απαντήσεις σε πολύπλοκα προβλήματα και έναν εύκολα αναγνωρίσιμο “ένοχο”.
Η επιστήμη, αντίθετα, απαιτεί ενδελεχή έλεγχο, εξαντλητική τεκμηρίωση και κατανόηση της πολυπλοκότητας των φαινομένων, κάτι που συχνά είναι λιγότερο ελκυστικό ψυχολογικά.
Γι’ αυτό η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να βασιστεί στον χλευασμό, αλλά στην ενίσχυση της κριτικής σκέψης, της επιστημονικής παιδείας και της εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Όταν όμως οι ίδιοι οι θεσμοί εμφανίζονται αντιφατικοί ή, για μικροπολιτικούς λόγους, προβάλλουν αφηγήματα που συγκρούονται με την πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες, τότε καλλιεργείται ευρύτερη δυσπιστία απέναντι σε κάθε μορφή θεσμού και “επίσημης” γνώσης. Μέσα σε αυτό το κλίμα καχυποψίας, η συνωμοσιολογική σκέψη βρίσκει πρόσφορο έδαφος να αναπτυχθεί».
Θα νικήσει ο ορθός λόγος;
Μπορεί όμως να υπάρξει ανάχωμα; Ή είμαστε καταδικασμένοι σε ένα εκκρεμές μεταξύ ψευδοεπιστήμης και μετα-αλήθειας; Μπορεί και πρέπει η επιστήμη να επικοινωνεί καλύτερα και πιο αποτελεσματικά τον ορθό λόγο; Ο καθηγητής του ΑΠΘ πιστεύει πως και μπορεί και πρέπει. «Η επιστήμη δεν αρκεί να παράγει γνώση, πρέπει και να μπορεί να την επικοινωνεί με σαφή, κατανοητό και πειστικό τρόπο.
Σήμερα ζούμε σε μια εποχή όπου η πληροφορία διακινείται κυρίως μέσω των κοινωνικών δικτύων, όπου κυριαρχεί η ταχύτητα διαμεταγωγής εικόνων και εύπεπτων ιδεών, η υπεραπλούστευση και το συναίσθημα. Αν η επιστημονική κοινότητα δεν είναι παρούσα σε αυτόν τον δημόσιο χώρο, τότε το κενό το καλύπτουν εύκολα η παραπληροφόρηση και οι θεωρίες συνωμοσίας.
Ο ορθός λόγος δεν μπορεί να επιβληθεί με επίκληση της αυθεντίας ή με μια αφ’ υψηλού στάση απέναντι στους πολίτες. Χρειάζεται να εξηγούμε όχι μόνο τα συμπεράσματα της επιστήμης αλλά και τον τρόπο με τον οποίο φτάνουμε σε αυτά: τι σημαίνει τεκμηρίωση, εξαντλητικός έλεγχος, αξιολόγηση από την ευρύτερη επιστημονική κοινότητα και διαρκής επανεξέταση.
Ας μιλήσουμε για τα αυτονόητα: Η Γη δεν είναι επίπεδη
Πιστεύω λοιπόν ότι η επικοινωνία της επιστήμης είναι σήμερα εξίσου σημαντική με την ίδια την επιστημονική έρευνα. Χρειάζεται μεγαλύτερη παρουσία επιστημόνων στον δημόσιο διάλογο, στα σχολεία, στα μέσα ενημέρωσης και φυσικά στα κοινωνικά δίκτυα, και σε αυτό είναι κάτι που κατά τη θητεία μου ως Πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) έδωσα μεγάλη σημασία και προώθηση.
Το ΕΑΑ συνεχίζει σε αυτό το δρόμο με πολλές δράσεις διάχυσης της γνώσης σε μαθητές, το κοινό και σε ευάλωτες κοινωνικά ομάδες. Πλέον με την συνεργασία του ΕΑΑ και του Ιδρύματος Ευγενίδου αυτές οι δράσεις έχουν αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη προωθητικότητα, και ως παράδειγμα αναφέρω το διεθνές εκπαιδευτικό μαθητικό πείραμα της ΓΕΩΣΦΑΙΡΑΣ που ολοκληρώσαμε πρόσφατα και αποδείξαμε με απλό και εύληπτο τρόπο, σε συνεργασία με Έλληνες μαθητές και ναυτικούς από όλο το πλανήτη, ότι η Γη είναι φυσικά σφαιρική.
Επίσης, το βιβλίο «Ψευδοεπιστήμες και Θεωρίες Συνωμοσίας» που επιμελήθηκα στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την ανάγκη: να υπάρξει μια τεκμηριωμένη αλλά ταυτόχρονα προσιτή παρέμβαση απέναντι στην έξαρση του ανορθολογισμού και της αντιεπιστημονικής σκέψης που παρατηρούμε διεθνώς».
Από το 5G στο… «μπόλι»
Για τον Μανώλη Πλειώνη ο οποίος πιθανότατα έχει κληθεί να αναμετρηθεί με όλων των λογιών τις θεωρίες συνωμοσίας οι πιο χαρακτηριστικές και επικίνδυνες από αυτές ήταν όσες αναπτύχθηκαν την περίοδο της πανδημίας. «Ήταν οι θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες τα εμβόλια περιείχαν μικροτσίπ ελέγχου ή ότι τα δίκτυα 5G σχετίζονταν με τη διασπορά του ιού», υπενθυμίζει.
«Αυτό που έχει ενδιαφέρον δεν είναι μόνο η προφανής αναλήθεια αυτών των ισχυρισμών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο συγκροτούνται. Συνδυάζουν φόβο απέναντι στην τεχνολογία, δυσπιστία προς τις κυβερνήσεις και τις φαρμακευτικές εταιρείες, καθώς και την ανάγκη να δοθεί μια “κρυφή” εξήγηση σε ένα τραυματικό παγκόσμιο γεγονός.
Βέβαια, το γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες φαρμάκου, και όχι μόνο, σε ένα έντονα ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον λειτουργούν με αυστηρά ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια, δε βοηθά στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης, και η δικαιολογημένη αμφισβήτηση των «ευγενών» προθέσεων των εταιριών – σε ένα περιβάλλον γενικευμένης κρίσης- οδηγεί και σε ανυπόστατες παραδοχές και θεωρίες συνωμοσίας.
Το πιο δύσκολο στην αποδόμηση τέτοιων θεωριών είναι ότι λειτουργούν ως κλειστά συστήματα πίστης. Συχνά, κάθε επιστημονικό στοιχείο που τις διαψεύδει ερμηνεύεται από τους υποστηρικτές τους ως επιβεβαίωση της συνωμοσίας.
Αυτό αναδεικνύει ότι δεν αρκεί η απλή παράθεση δεδομένων, ούτε, φυσικά, ο χλευασμός όσων τις υιοθετούν. Αντίθετα, απαιτούνται υπομονή, ψύχραιμος και τεκμηριωμένος δημόσιος διάλογος, αλλά κυρίως συστηματική καλλιέργεια της κριτικής σκέψης ήδη από το σχολείο».
Ακτινογραφώντας τη φυλή των ΨΕΚ
Ενδεχομένως κάποιοι έχουν αποκρυσταλλώσει στο νου τους ενορχηστρωτές και τους θιασώτες των θεωριών συνωμοσίας ως πολίτες απαίδευτους, χαμηλού μορφωτικού και άρα περισσότερο εύπιστους. Ο Άγγελος Λεβέντης, Κλινικός Κοινωνικός Λειτουργός – Ψυχοθεραπευτής εξηγεί πως αν και οι πολίτες που ασπάζονται τη συνωμοσιολογία έχουν κοινά χαρακτηριστικά δεν είναι απαραιτήτως αυτά που νομίζουμε.
«Δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι τύποι προσωπικότητας πιο ευάλωτοι στις θεωρίες συνωμοσίας. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα ψυχικά χαρακτηριστικά που κάνουν κάποια άτομα πιο επιρρεπή. Η ανάγκη να νιώθει κάποιος ξεχωριστός ή σπουδαίος.
Η ανάγκη του ανήκειν σε μια ομάδα. Επίσης, άνθρωποι που δυσκολεύονται να αντέξουν την αβεβαιότητα, έχουν υψηλή καχυποψία ή έχουν βιώσει έντονη απογοήτευση από θεσμούς και πρόσωπα εξουσίας, μπορεί να είναι πιο ευάλωτοι σε τέτοιες αφηγήσεις.
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η συνωμοσιολογία δεν αφορά μόνο τη νοημοσύνη ή την παιδεία. Αφορά βαθύτερα υπαρξιακά και συναισθηματικά ζητήματα: την ανάγκη για ασφάλεια, ταυτότητα, νόημα και σύνδεση».
Αυτός είναι και ο λόγος, όπως επισημαίνει ο Άγγελος Λεβέντης που οι συνωμοσιολόγοι ταμπουρώνονται σε ομάδες και fora θεωρώντας εαυτούς αφυπνισμένους και γνώστες της απόλυτης, κρυφής από τους υπόλοιπους αλήθειας.
«Αφυπνισμένοι» εναντίον «αφελών»
«Οι άνθρωποι έχουν βαθιά ανάγκη να νιώθουν ότι τους βλέπουν, τους καταλαβαίνουν και μοιράζονται μια κοινή αλήθεια. Όταν κάποιος αισθάνεται απομονωμένος, απογοητευμένος ή αόρατος, μια τέτοια ομάδα μπορεί να λειτουργήσει σχεδόν σαν ψυχικό καταφύγιο.
Η έννοια του “αφυπνισμένου” δίνει επίσης ιδιαίτερη ψυχολογική αξία: Είμαι κάποιος που “βλέπει πίσω από το πέπλο”. Αυτό ενισχύει την αυτοεικόνα και δημιουργεί μια αίσθηση μοναδικότητας και ανωτερότητας απέναντι στους “αφελείς άλλους”.
Γι’ αυτό και τα λογικά επιχειρήματα συχνά αποτυγχάνουν. Επειδή η θεωρία δεν είναι μόνο γνώμη. Είναι δεσμός, ανήκειν, ταυτότητα. Αν καταρρεύσει η θεωρία, πολλές φορές απειλείται και ολόκληρη η ψυχική και κοινωνική δομή που έχει χτίσει το άτομο γύρω από αυτήν».
Όσο για το τι γεννά τις θεωρίες συνωμοσίας, τις συντηρεί και τις γιγαντώνει; Για τον Λεβέντη οι κρίσεις και η αβεβαιότητα είναι οι τροφοί της συνωμοσιολογίας. «Η αβεβαιότητα είναι ψυχικά πολύ απαιτητική, γιατί μας φέρνει αντιμέτωπους με την αίσθηση ότι δεν ελέγχουμε τη ζωή, το μέλλον ή ακόμη και τους άλλους ανθρώπους.
Μια θεωρία (συνωμοσίας ή όχι), όσο τρομακτική και αν είναι, προσφέρει κάτι βαθιά παρηγορητικό: μια εξήγηση. Και όταν ο άνθρωπος σταματάει να βασανίζεται από το ερώτημα “γιατί συμβαίνει αυτό;” αρχίζει να αισθάνεται ξανά ασφάλεια και σιγουριά.
Ψυχοδυναμικά, πολλές φορές λειτουργεί και ως άμυνα απέναντι στο χάος, την απώλεια και το αίσθημα αδυναμίας. Είναι πιο εύκολο να πιστέψω ότι «κάποιοι μας κρύβουν την αλήθεια» παρά να αντέξω ότι η ζωή εμπεριέχει τυχαιότητα, αβεβαιότητα και ευαλωτότητα.
Η συνωμοσιολογία συχνά δεν είναι απλώς ανάγκη για γνώση. Είναι ανάγκη για νόημα, έλεγχο και ψυχική συνοχή μέσα σε έναν κόσμο που μοιάζει να καταρρέει».
Αρκούν τα λογικά επιχειρήματα;
Θα σκεφτόταν εύλογα κανείς πως δεν υπάρχει κανένας λόγος να αντιπαρατεθεί με έναν τρόπο που περιχαρακώνεται με δογματισμό πίσω από τις θεωρίες συνωμοσίας. Έστω όμως ότι κάποιος αποφασίζει να συζητήσει τα αυτονόητα με ανθρώπους που πιστεύουν στους ψεκασμούς, τη θεωρία της επίπεδης Γης ή κάποια άλλη παγκόσμια συνωμοσία. Υπάρχει σωστός και λάθος τρόπος;
«Πρώτα καλούμαστε να κατανοήσουμε τι ανάγκη εξυπηρετεί η πεποίθηση που έχει υιοθετήσει κανείς. Ποιο φόβο εμπεριέχει; Πόση αίσθηση ελέγχου προσφέρει; Ποιον πόνο μουδιάζει αυτή η θεωρία; Οι ανοιχτές ερωτήσεις βοηθούν περισσότερο από το επιθετικό fact-checking», λέει ο Άγγελος Λεβέντης.
«Αντί να πούμε “κάνεις λάθος”, μπορούμε να ρωτήσουμε “τι είναι αυτό που σε έκανε να το πιστέψεις τόσο βαθιά;”. Όταν ο συνομιλητής μας νιώσει ότι δεν απειλείται, μπορεί σταδιακά να αποκτήσει μεγαλύτερη ψυχική ευελιξία.
Αν αντιθέτως πάμε να τον “ξεμπροστιάσουμε” θα ενισχύσει ακόμα περισσότερο την πεποίθησή του, γιατί μέσα από την ντροπή και την ανάγκη να προστατεύσει την ταυτότητα που έχει χτίσει, ενεργοποιούνται οι άμυνές του.
Στην πραγματικότητα, πίσω από πολλές ακραίες βεβαιότητες κρύβεται ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να αντέξει την αβεβαιότητα. Και εκεί χρειάζεται σύνδεση, όχι επίθεση. Στο βιβλίο μου Η “Επτασφράγιστη Βιβλιοθήκη” που κυκλοφορεί από Εκδόσεις Διόπτρα, έχω εξειδικευμένο κεφάλαιο πάνω σε αυτή την ανάγκη να αγκαλιάσουμε την αβεβαιότητα με υγιή τρόπο για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε στη ζωή μας».
Τελικά, μας ψέκασαν την εβδομάδα που μας πέρασε;
Αλλά ας έρθουμε στο δια ταύτα. Τι ήταν λοιπόν αυτή η ανεξήγητη ακόμη οσμή που απλώθηκε πάνω από τα νότια προάστια της Αττικής και για τους συνωμοσιολόγους έγινε η πιο χειροπιαστή απόδειξη ότι μας ψεκάζουν; Την απάντηση ζητήσαμε από τον καθηγητή Χημείας και τέως Διευθυντή του Ινστιτούτου Περιβάλλοντος & Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Νίκο Μιχαλόπουλο.
«Η διερεύνηση τέτοιων φαινομένων πρέπει να βασίζεται σε μετρήσεις όταν υπάρχουν, χημικές αναλύσεις και συστηματική αξιολόγηση των διαθέσιμων στοιχείων πριν από την εξαγωγή συμπερασμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η οσμή που έγινε αντιληπτή τις προηγούμενες ημέρες στην Αθήνα αποδίδεται, κατά πάσα πιθανότητα, στην παρουσία θειούχων ενώσεων, οι οποίες είναι γνωστές για την έντονη και χαρακτηριστική οσμή τους (π.χ. υδρόθειο, με οσμή «κλούβιου αυγού»)», εξηγεί ο καθηγητής.
«Τέτοιες ενώσεις μπορεί να προέρχονται είτε από διεργασίες επεξεργασίας πετρελαιοειδών, είτε από φυσικές πηγές (όπως θαλάσσιες βιολογικές διεργασίες), είτε να χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα σε καύσιμα για την ευκολότερη ανίχνευση διαρροών.
Δύο εκδοχές, καμία επιβεβαίωση
Καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμες εξειδικευμένες μετρήσεις θειούχων ενώσεων, η διερεύνηση βασίστηκε, εις άτοπον αναγωγή, στον αποκλεισμό πιθανών πηγών. Με δεδομένο ότι οι αρχικές αέριες μάζες είχαν βόρεια/βορειοδυτική προέλευση (περιοχές Ελευσίνας και Ρεβυθούσας), εξετάστηκαν τα ακόλουθα ενδεχόμενα:
Πρώτον η εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στη Ρεβυθούσα, η οποία αποκλείστηκε, καθώς δεν καταγράφηκε μεταβολή στις συγκεντρώσεις μεθανίου στον σταθμό μέτρησης του Θησείου.
Δεύτερον η θαλάσσια προέλευση, η οποία επίσης αποκλείστηκε, δεδομένου ότι οι ενώσεις που σχετίζονται με άνθηση φυτοπλαγκτού (κυρίως διμεθυλοσουλφίδιο) έχουν διαφορετικό οσμητικό αποτύπωμα από αυτό που περιέγραψαν οι πολίτες.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τις αναφορές για οσμή τύπου «γκαζιού», μια πιθανή εξήγηση είναι η παρουσία οσμηρών θειούχων ενώσεων που χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα στο υγραέριο. Ωστόσο, ελλείψει άμεσων μετρήσεων, η προέλευση του φαινομένου δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα».
