Ο Ρώσος ηγέτης της αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι δολοφονήθηκε με τη χρήση ενός θανατηφόρου τοξικού παράγοντα που εντοπίζεται σε δηλητηριώδεις βατράχους της Νότιας Αμερικής, σύμφωνα με έρευνα στην οποία συμμετείχαν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Γαλλία.

Ίχνη επιβατιδίνης (epibatidine) εντοπίστηκαν σε δείγματα από το σώμα του Ναβάλνι και, σύμφωνα με το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών, είναι εξαιρετικά πιθανό να οδήγησαν στον θάνατό του σε φυλακή της Σιβηρίας πριν από δύο χρόνια.

Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, μόνο το ρωσικό κράτος διέθετε «τα μέσα, το κίνητρο και την ευκαιρία» για να χρησιμοποιήσει τη συγκεκριμένη θανατηφόρα τοξίνη. Το Κρεμλίνο απέρριψε τα ευρήματα ως «εκστρατεία παραπληροφόρησης», σύμφωνα με το πρακτορείο Tass.

Τι είναι η τοξίνη;

Η επιβατιδίνη είναι μια φυσική νευροτοξίνη που απομονώθηκε από το δέρμα του δηλητηριώδους βατράχου, σύμφωνα με την ειδικό στην τοξικολογία Τζιλ Τζόνσον. Όπως δήλωσε στο BBC, είναι «200 φορές πιο ισχυρή» από τη μορφίνη.

Η ουσία εντοπίζεται φυσικά σε άγριους βατράχους της Νότιας Αμερικής, ενώ μπορεί να παραχθεί και εργαστηριακά. Βάτραχοι που ζουν σε αιχμαλωσία δεν παράγουν την τοξίνη, ενώ αυτή δεν απαντάται φυσικά στη Ρωσία.

Μεταξύ των ειδών που εκκρίνουν την τοξίνη μέσω του δέρματός τους είναι ο Anthony’s poison arrow frog και ο Phantasmal poison frog.

Παρότι η επιβατιδίνη έχει μελετηθεί ως πιθανό αναλγητικό και για την ανακούφιση από επώδυνες φλεγμονώδεις παθήσεις των πνευμόνων, δεν χρησιμοποιείται κλινικά λόγω της υψηλής τοξικότητάς της.

Πώς δρα το δηλητήριο;

Η συγκεκριμένη χημική ένωση επιδρά σε υποδοχείς του νευρικού συστήματος. Επειδή υπερδιεγείρει αυτούς τους υποδοχείς, εφόσον χορηγηθεί στη σωστή δοσολογία μπορεί να προκαλέσει μυϊκές συσπάσεις, παράλυση, σπασμούς, βραδυκαρδία, αναπνευστική ανεπάρκεια και τελικά θάνατο.

Ο καθηγητής περιβαλλοντικής τοξικολογίας του Πανεπιστημίου του Λιντς, Άλαστερ Χέι, δήλωσε ότι οι επιπτώσεις της μπορεί να οδηγήσουν σε παρεμπόδιση της αναπνοής, με αποτέλεσμα «ο δηλητηριασμένος να πεθαίνει από ασφυξία». Το γεγονός ότι η τοξίνη εντοπίστηκε στο αίμα κάποιου «υποδηλώνει σκόπιμη χορήγηση», πρόσθεσε.

Η τοξικότητα της επιβατιδίνη  μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω αν χορηγηθεί ταυτόχρονα με ορισμένα άλλα φάρμακα, συνδυασμοί που έχουν μελετηθεί επιστημονικά.

Πόσο σπάνια είναι;

Η επιβατιδίνη  θεωρείται εξαιρετικά σπάνια και απαντάται μόνο σε μία γεωγραφική περιοχή και σε ελάχιστες ποσότητες. Ο βάτραχος στον οποίο αναφέρθηκαν οι βρετανικές και ευρωπαϊκές αρχές εκτιμάται ότι είναι ο Anthony’s poison arrow frog, είδος ενδημικό του Ισημερινού και του Περού.

Οι βάτραχοι παράγουν τη χημική ουσία μέσω της διατροφής τους, καταναλώνοντας συγκεκριμένες τροφές που τους επιτρέπουν να συνθέτουν αλκαλοειδή — οργανικές χημικές ενώσεις — τα οποία συσσωρεύονται στο δέρμα τους. Αν η διατροφή τους αλλάξει, τα αποθέματα επιβατιδίνη εξαντλούνται.

Σύμφωνα με την Τζόνσον, «το να βρεθεί άγριος βάτραχος στο σωστό σημείο, που να τρέφεται ακριβώς με τις κατάλληλες τροφές για την παραγωγή των σωστών αλκαλοειδών, είναι σχεδόν αδύνατο». Πρόσθεσε ότι πρόκειται για «εξαιρετικά σπάνια μέθοδο δηλητηρίασης ανθρώπου» και ότι οι μοναδικές άλλες περιπτώσεις που γνωρίζει ήταν εργαστηριακές και μη θανατηφόρες.

Τι απαντά η Ρωσία;

Ευρωπαϊκά εργαστήρια επιβεβαίωσαν ότι ο Ναβάλνι πέθανε από τη σπάνια αυτή τοξίνη. Η Μόσχα έχει υποστηρίξει στο παρελθόν ότι ο θάνατός του οφειλόταν σε φυσικά αίτια, ενώ η χήρα του, Γιούλια Ναβαλνάγια, επιμένει ότι ο σύζυγός της δολοφονήθηκε.

Η ρωσική πρεσβεία στο Λονδίνο αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή της Μόσχας, χαρακτηρίζοντας τις ανακοινώσεις «ανοησίες δυτικών μυθοπλαστών» και «νεκρο-προπαγάνδα». Εκπρόσωπος του Κρεμλίνου φέρεται να δήλωσε στο Tass ότι πρόκειται για «εκστρατεία παραπληροφόρησης με στόχο τον αποπροσανατολισμό από τα προβλήματα της Δύσης».