Οι φωτεινές υποσχόμενες τεχνικές

Βλαστοκύτταρα, γονιδιακή θεραπεία, εμφυτεύματα, γενικότερα οι τεχνικές αιχμής της ιατρικής έρευνας συχνά βρίσκουν την πρώτη τους εφαρμογή στα μάτια μας. Οχι μόνο γιατί είναι ένα όργανο πολύτιμο, αλλά και γιατί είναι εύκολα προσβάσιμο: μια πύλη του οργανισμού

Βλαστοκύτταρα, γονιδιακή θεραπεία, εμφυτεύματα, γενικότερα οι τεχνικές αιχμής της ιατρικής έρευνας συχνά βρίσκουν την πρώτη τους εφαρμογή στα μάτια μας. Οχι μόνο γιατί είναι ένα όργανο πολύτιμο, αλλά και γιατί είναι εύκολα προσβάσιμο: μια πύλη του οργανισμού.


4. Εμφυτεύματα

Φως στο απόλυτο σκοτάδι
Μπορεί ένα μικροσκοπικό τσιπ να χαρίσει το φως σε αυτούς που το έχουν χάσει; Και όμως μπορεί. «Φωτεινά» εμφυτεύματα έχουν ήδη τοποθετηθεί σε ανθρώπους που ήταν ουσιαστικώς τυφλοί επιτρέποντάς τους να δουν (έστω και με άλλο, διαφορετικό μάτι) τον κόσμο που τους περιβάλλει.
Δύο τέτοια εμφυτεύματα που διαφέρουν μεταξύ τους έχουν τοποθετηθεί σε ασθενείς με επιτυχία. Και τα δύο προορίζονται για άτομα με μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια, μια γενετική, εκφυλιστική και ανίατη νόσο των οφθαλμών, η οποία εκτιμάται ότι έχει πλήξει 1,5 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως, εκ των οποίων 200.000 σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Στη συγκεκριμένη ασθένεια οι φωτοϋποδοχείς (ραβδία και κωνία) του αμφιβληστροειδούς χιτώνα του ματιού πεθαίνουν. Καθώς ο αμφιβληστροειδής σταδιακά εκφυλίζεται χάνει την ικανότητα μετάδοσης εικόνων στον εγκέφαλο με αποτέλεσμα την απώλεια της όρασης.
Ο «Αργος»

Το εμφύτευμα Argus II έχει ήδη εμφυτευθεί σε 85 ασθενείς με μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια παγκοσμίως

Το πρώτο και παλαιότερο από τα δύο εμφυτεύματα είναι το Argus II της αμερικανικής εταιρείας Second Sight, το οποίο «γεννήθηκε» το 2008. Σήμερα 85 άνθρωποι σε όλον τον κόσμο «φορούν» το σύστημα (οι 56 εξ αυτών στην Ευρώπη), όπως ανέφερε στο «Βήμα» ο αντιπρόεδρος της εταιρείας Second Sight για την Ευρώπη Γκρεγκουάρ Κοζαντέ. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον δρα Κοζαντέ, μέχρι στιγμής δεν έχουν γίνει τέτοιου είδους επεμβάσεις, ωστόσο η εταιρεία βρίσκεται σε επαφή με δύο ιδιωτικά κέντρα, ένα στην Αθήνα και ένα στη Θεσσαλονίκη, προκειμένου να ξεκινήσει πιθανή συνεργασία. Βέβαια πρέπει να σημειώσουμε ότι μέσα σε αυτό το «κλειστό παγκόσμιο κλαμπ» ασθενών που βρήκαν το φως τους χάρη στο «βιονικό μάτι» της Second Sight μπήκε ήδη από το 2009 ένας Ελληνας των ΗΠΑ (η ιστορία του παρουσιάστηκε στο «Βήμα της Κυριακής» στις 26.6.2011 σε άρθρο με τίτλο «Ο «Αργος» που ξαναδίνει το φως»).

Το Αrgus II αποτελείται από μια μικροσκοπική κάμερα που βρίσκεται σε ειδικά γυαλιά τα οποία φορά ο ασθενής – η κάμερα συλλαμβάνει τις εικόνες και τις μετατρέπει σε ηλεκτρικά σήματα. Τα σήματα αποστέλλονται σε μια συστοιχία 60 ηλεκτροδίων η οποία έχει εμφυτευθεί επάνω στον αμφιβληστροειδή του ασθενούς. Τα οπτικά σήματα «ταξιδεύουν» στο οπτικό νεύρο και στη συνέχεια στον εγκέφαλο έχοντας προηγουμένως περάσει από μια ειδική μικρή συσκευή επεξεργασίας που φορά ο ασθενής στη ζώνη του (Vision Processing Unit, VPU) και η οποία δουλεύει με μπαταρία.
Ο δρ Κοζαντέ τονίζει ότι το εμφύτευμα προορίζεται για άτομα που ουσιαστικώς είναι τυφλά. «Δεν τους προσφέρει σε καμία περίπτωση τέλεια όραση ούτε αυτό που ονομάζουμε «φυσιολογική όραση», αφού οι ασθενείς βλέπουν κάποια φωτεινά σήματα που μαθαίνουν να μεταφράζουν. Ωστόσο τους χαρίζει ανεξαρτησία. Σύμφωνα με τα στοιχεία μας, το 30% εξ αυτών έχουν μια κάποια ικανότητα ανάγνωσης, ενώ συνολικά το 75% είναι σε θέση να δει την άκρη του πεζοδρομίου και τις διαγραμμισμένες διαβάσεις στους δρόμους, να προσανατολιστεί και να κινείται πιο άνετα. Οι ασθενείς συνεχίζουν να χρειάζονται μπαστούνι αλλά πηγαίνουν πιο μακριά, πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ασφάλεια. Το σημαντικότερο όλων είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί «επανασυνδέονται» με τον κόσμο και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής τους».

Alpha IMS, ευρωπαϊκό και εξελιγμένο


Το γερμανικό εμφύτευμα Αpha IMS απευθύνεται επίσης σε ασθενείς με μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια και «ξεφορτώνεται» τα… αξεσουάρ που απαιτούνται για τη λειτουργία του Argus II. Φωτογραφία: RETINA IMPLANT AG

Το δεύτερο εμφύτευμα το οποίο «ξεφορτώνεται» τα υπόλοιπα… αξεσουάρ τα οποία χρειάζεται το Argus είναι ευρωπαϊκής «καταγωγής». Δημιουργήθηκε το 2010 στη Γερμανία και αποτελεί «τέκνο» της συνεργασίας του Πανεπιστημίου του Τίμπινγκεν και της εταιρείας Retina Implant. Η διαφορά αυτού του εμφυτεύματος είναι ότι τοποθετείται κάτω από τον αμφιβληστροειδή μέσα στην ωχρά κηλίδα – το Argus τοποθετείται επάνω του – και έτσι δεν απαιτεί τη χρήση κάμερας, γυαλιών, ούτε της συσκευής επεξεργασίας που ο ασθενής φορά στη ζώνη του. Το Alpha IMS έχει διαστάσεις 3Χ3 χιλιοστά και αποτελείται από 1.500 ηλεκτρόδια. Η ηλεκτρική ενέργεια που χρειάζεται το σύστημα για να λειτουργήσει παρέχεται μέσω μικροσκοπικών πηνίων που τοποθετούνται κάτω από το δέρμα. Οπως εξηγεί στο «Βήμα» εκπρόσωπος της εταιρείας Retina Implant, «τα ηλεκτρόδια του εμφυτεύματος απορροφούν το φως που εισέρχεται στο μάτι μετατρέποντάς το σε ηλεκτρικούς παλμούς που ενεργοποιούν τα υγιή εναπομείναντα νεύρα του αμφιβληστροειδούς. Το σήμα στη συνέχεια μεταφέρεται στον εγκέφαλο μέσω του οπτικού νεύρου οδηγώντας σε καλύτερη όραση».

Το συγκεκριμένο τσιπ έλαβε πρόσφατα έγκριση στην Ευρωπαϊκή Ενωση (συγκεκριμένα τον Ιούλιο του 2013) και αρχίζει να διατίθεται στα κράτη-μέλη. Πριν από την έγκρισή του τοποθετήθηκε σε 36 ασθενείς με μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια πολύ προχωρημένου σταδίου στη Γερμανία, στη Βρετανία και στην Ασία. Τα αποτελέσματα των δοκιμών δημοσιεύθηκαν το 2010 και το 2013 στην επιθεώρηση «Proceedings of the Royal Society B». Σύμφωνα με αυτά, αρκετοί ασθενείς ανέφεραν βελτίωση της όρασής τους σε επίπεδο ώστε να αναγνωρίζουν και να πιάνουν αντικείμενα (μικρά όσο ένα κινητό τηλέφωνο ή ένα ποτήρι), να διαβάζουν σήματα και να μπορούν να συνδυάζουν γράμματα και λέξεις κατακτώντας ως έναν βαθμό την ικανότητα ανάγνωσης. Στις ΗΠΑ ξεκινούν το επόμενο διάστημα κλινικές δοκιμές του εμφυτεύματος, το οποίο, σύμφωνα με την κατασκευάστρια εταιρεία, προσφέρει πολύ μεγαλύτερη ευκρίνεια εικόνας χάρη στα 1.500 ηλεκτρόδιά του (σε σύγκριση με τα 60 του Argus). Πάντως ειδικοί αναφέρουν ότι το τελικό αποτέλεσμα που παρέχουν τα δύο εμφυτεύματα είναι παρόμοιο καθώς, όπως λένε, οι τεχνολογίες του είδους βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της… αφηρημένης τέχνης και πρέπει να περάσουν στις… λεπτομέρειες.
Βιονικός φακός από την Κρήτη


Τμήμα του βιονικού φακού που δημιουργήθηκε από ειδικούς του Ινστιτούτου Οπτικής και Ορασης του Πανεπιστημίου Κρήτης και βρίσκεται σε επίπεδο προκλινικής έρευνας. Φωτογραφία: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΠΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗΣ / ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

Και τώρα ένα εμφύτευμα με «καταγωγή» ελληνική. Είναι «παιδί» του καθηγητή Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντή του Ινστιτούτου Οπτικής και Ορασης του Πανεπιστημίου κ. Ιωάννη Παλλήκαρη και, αν όλα πάνε καλά, σύμφωνα με τον καθηγητή, θα λάβει ευρωπαϊκή έγκριση ως το 2015. Οπως σημειώνει στο «Βήμα» ο καθηγητής, «ο βιονικός φακός μας βρίσκεται σε διαδικασία προκλινικών εφαρμογών. Εχει εξελιχθεί σε τρία στάδια: το πρώτο που ολοκληρώθηκε με επιτυχία αφορούσε την πρόληψη της δημιουργίας δευτερογενούς καταρράκτη – κύριο πρόβλημα στους σημερινούς προσαρμοστικούς φακούς -, το δεύτερο αφορούσε τον σχεδιασμό και την κατασκευή μικροεκμαγείων, καθώς και την επιλογή κατάλληλων βιοσυμβατών υλικών, και έληξε επίσης επιτυχώς, και το τρίτο, που βρίσκεται σε τελική φάση, αφορά την οριστικοποίηση της οπτικής του συστήματος». Τα πρώτα μοντέλα του βιονικού φακού έχουν κατασκευαστεί στις ΗΠΑ με ειδικά βιοϋλικά και έχουν εμφυτευθεί εδώ και τρία χρόνια σε ανθρώπινους οφθαλμούς με εξαιρετική επιτυχία και πλήρη αναστολή του δευτερογενούς καταρράκτη, λέει ο κ. Παλλήκαρης και προσθέτει: «Η εκτίμησή μου είναι ότι το τελικό προϊόν θα κυκλοφορήσει στην αγορά με CE-mark στο τέλος του 2015. Ηδη έχουν ενδιαφερθεί μεγάλες εταιρείες για την κατασκευή του, κυρίως από τις ΗΠΑ».

5. Γονιδιακές θεραπείες
Ιδανικές για σπάνιες παθήσεις
Μέσα σε μια επταετία οι γονιδιακές θεραπείες για τα μάτια έχουν να επιδείξουν αποτελέσματα τα οποία θα φαίνονταν να ανήκουν στη… σφαίρα του ονείρου είκοσι χρόνια πριν. Οι θεραπείες του είδους, οι οποίες βρίσκονται όλες σε πειραματικό στάδιο, εφαρμόζονται σε πρώτη φάση σε οφθαλμικές παθήσεις που έχουν γενετική βάση με στόχο την αντικατάσταση του ελαττωματικού γονιδίου που ενοχοποιείται για την πάθηση από ένα υγιές γονίδιο (στις μεθόδους που έχουν εφαρμοστεί ως τώρα ως «όχημα μεταφοράς» του υγιούς γονιδίου στον οργανισμό χρησιμοποιούνται αβλαβείς ιοί). Προς το παρόν έχουν δώσει αποτελέσματα εναντίον σπάνιων νόσων του αμφιβληστροειδούς, οι οποίες όμως προκαλούν τύφλωση και δεν έχουν αυτή τη στιγμή άλλη θεραπεία. Το μεγάλο «στοίχημα» για τους ειδικούς είναι ωστόσο να κατορθώσουν να περάσουν και σε πιο διαδεδομένες παθήσεις όπως η αμφισβληστροειδοπάθεια που συνδέεται με τον διαβήτη ή η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδος.
Πρώτος στόχος η LCA


Ο καθηγητής στο University College του Λονδίνου και γιατρός του Οφθαλμολογικού Νοσοκομείου Moorefields Τζέιμς Μπέινμπριτζ είναι επικεφαλής κλινικών δοκιμών γονιδιακής θεραπείας αλλά και βλαστοκυτταρικών θεραπειών σε ανθρώπους

Οι πρώτες κλινικές δοκιμές «οφθαλμολογικής» γονιδιακής θεραπείας ξεκίνησαν το 2007 στο Οφθαλμολογικό Νοσοκομείο Moorefields στο Λονδίνο σε 12 ασθενείς με συγγενή αμαύρωση Leber (LCA) – μια σοβαρή κληρονομική νόσο που οδηγεί σε τύφλωση και η οποία έχει συσχετισθεί με μεταλλάξεις σε διάφορα γονίδια που κωδικοποιούν για την παραγωγή πρωτεϊνών που εμπλέκονται σε διαφορετικές λειτουργίες του ματιού. Λίγο αργότερα δύο αντίστοιχες δοκιμές, πάντα σε ισάριθμους ασθενείς και ξεκινώντας από το ένα μάτι, άρχισαν να διεξάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, στα πανεπιστήμια της Πενσιλβάνια και της Φλόριδας. Στα πρώτα αποτελέσματα που δημοσιεύθηκαν έναν χρόνο αργότερα οι ασθενείς ανέφεραν βελτίωση της όρασής τους από το ένα μάτι. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 2012, και αφού η θεραπεία εφαρμόστηκε και στο δεύτερο μάτι, οι εθελοντές μπορούσαν να βλέπουν το φως, να ξεχωρίζουν το περίγραμμα των αντικειμένων ακόμη και με ελλιπή φωτισμό, να διαβάζουν μεγάλα γράμματα και να διακρίνουν τα πρόσωπα των οικείων τους. Σήμερα περίπου δέκα ακόμη αντίστοιχες δοκιμές για τη θεραπεία της συγγενούς αμαύρωσης Leber διεξάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη, ενώ οι αρχικοί εμπνευστές της εξετάζουν τρόπους βελτίωσής της. «Αυτή τη στιγμή μελετούμε ένα βελτιωμένο όχημα μεταφοράς των γονιδίων το οποίο θα προσφέρει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της θεραπείας» λέει μιλώντας στο «Βήμα» ο καθηγητής στο University College του Λονδίνου Τζέιμς Μπέινμπριτζ, ο οποίος είναι επικεφαλής της γονιδιακής δοκιμής στο Moorefields. «Απώτερος στόχος είναι η χρήση της γονιδιακής θεραπείας και για άλλες κληρονομικές παθήσεις του αμφιβληστροειδούς».

Ο αμφιβληστροειδής στο επίκεντρο

Στα μέσα του περασμένου μήνα ανακοινώθηκε επίσης ότι έξι ακόμη Βρετανοί άρχισαν να βλέπουν ξανά καλύτερα τον κόσμο χάρη στην εφαρμογή μιας γονιδιακής θεραπείας από γιατρούς του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Εδώ οι επιστήμονες στράφηκαν εναντίον μιας άλλης σπάνιας κληρονομικής εκφυλιστικής νόσου του αμφισβληστροειδούς, της χοριοειδερημίας, η οποία αρχίζει να εκδηλώνεται με σταδιακή απώλεια της όρασης στην εφηβεία και καταλήγει στην τύφλωση μετά τα πενήντα. Οι εθελοντές που μετείχαν στη δοκιμή δεν είχαν χάσει παντελώς την όρασή τους – όπως τόνισαν οι ειδικοί, τουλάχιστον ένα τμήμα των κυττάρων-φωτοϋποδοχέων του αμφιβληστροειδούς θα πρέπει να έχει διασωθεί προκειμένου η θεραπεία να έχει αποτέλεσμα -, αντιμετώπιζαν όμως ήδη σημαντική μείωσή της. Μετά τη θεραπεία είδαν βελτίωση τόσο ως προς την ευαισθησία στο φως όσο και ως προς την οξύτητα της όρασης. Παράλληλα ένα νέο κεφάλαιο στην πορεία των γενετικών θεραπειών αρχίζει να γράφεται αυτή τη στιγμή στη Γαλλία, όπου οι ερευνητές στρέφουν τις προσπάθειές τους στο οπτικό νεύρο: μια δοκιμή για την αντιμετώπιση της κληρονομικής οπτικής νευροπάθειας Leber (NOHL), μιας επίσης σπάνιας νόσου που σκοτώνει επιλεκτικά τα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς και προκαλεί ατροφία του οπτικού νεύρου οδηγώντας σε τύφλωση, ξεκινά στο Ινστιτούτο Ορασης στο Παρίσι.
Φιλοδοξία των ερευνητών σε όλον τον κόσμο παραμένει πάντως η περαιτέρω διεύρυνση της γενετικής θεραπευτικής προσέγγισης σε παθήσεις που πλήττουν μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, όπως η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδος ή η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Οσον αφορά την πρώτη, μια ιδέα που εξετάζεται θεωρητικά είναι η χρήση των γονιδίων με σκοπό τη χημική «ενίσχυση» των κυττάρων του αμφιβληστροειδούς ώστε να αυτοθεραπεύονται. Ενα υποψήφιο γονίδιο έχει κριθεί ασφαλές σε αμερικανικές δοκιμές το 2006, ενώ άλλα τρία βρίσκονται υπό εξέταση σε δοκιμές στις ΗΠΑ και στην Αυστραλία, απέχουμε όμως ακόμη πάρα πολύ από τον πλήρη σχεδιασμό μιας τέτοιας θεραπείας.
Στο πεδίο της διαβητικής αμφισβληστροειδοπάθειας, η οποία χαρακτηρίζεται από μικροαιμορραγίες στον αμφιβληστροειδή και αποτελεί την κύρια αιτία τύφλωσης πριν από τα 50 στον ανεπτυγμένο κόσμο, οι μεγάλες ελπίδες έρχονται από το Πανεπιστήμιο της Φλόριδας. Πειράματα που έγιναν σε ζώα από ερευνητές με επικεφαλής τον Κουχόνγκ Λι έδειξαν ότι η εισαγωγή δύο γονιδίων που κωδικοποιούν για πρωτεΐνες που «μπλοκάρουν» τον σχηματισμό αιμοφόρων αγγείων «μπλόκαρε» επίσης την εμφάνιση μιας μορφής αμφιβληστροειδοπάθειας. Για να μπορούμε να μιλάμε όμως για πραγματικά αποτελέσματα θα πρέπει να αναμένουμε την εφαρμογή της μεθόδου και σε ανθρώπους.

6. Βλαστοκύτταρα

Θεραπείες και επούλωση τραυμάτων

Μάτια που «ξανανιώνουν» έπειτα από ένεση βλαστικών κυττάρων; Μια τέτοια προοπτική θα έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας πριν από λίγα χρόνια. Ωστόσο σήμερα η επιστημονική φαντασία και επιμονή έχουν ήδη οδηγήσει σε κλινικές δοκιμές της διαδικασίας σε ανθρώπους και οι πρώτοι ασθενείς δηλώνουν ότι εμφάνισαν βελτίωση της όρασής τους.
Ιδού η φιλοσοφία της θεραπείας: ένα κύτταρο των ματιών εμφανίζει βλάβη ή έχει καταστραφεί πλήρως. Η λύση είναι η αντικατάστασή του από ένα άλλο κύτταρο το οποίο έχει καλλιεργηθεί στο εργαστήριο. «Μαγιά» αυτής της καλλιέργειας είναι τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα στα οποία στράφηκαν εδώ και αρκετά χρόνια οι ερευνητές καθώς αποτελούν τα πιο πολυδύναμα κύτταρα του οργανισμού, ικανά να μετατραπούν σε πλήθος διαφορετικών ιστών του.
Ωχρά κηλίδα και νόσος Stargardt

Η δεύτερη δοκιμή παγκοσμίως που αφορούσε έγχυση εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων σε ανθρώπους διεξήχθη σε δύο ασθενείς στις ΗΠΑ με σοβαρές νόσους των οφθαλμών από ειδικούς του Οφθαλμολογικού Ινστιτούτου Jules Stein στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες (η πρώτη αφορούσε άτομα με τραυματισμούς του νωτιαίου μυελού αλλά διεκόπη πρόωρα, για οικονομικούς όμως λόγους). Τον Ιούλιο του 2011 ειδικοί του Jules Stein ενέχυσαν κύτταρα του αμφιβληστροειδούς – συγκεκριμένα κύτταρα του μελάγχρου επιθηλίου που βοηθούν τους φωτοϋποδοχείς του ματιού να μετατρέψουν το φως σε όραση και καταστρέφονται στην περίπτωση νόσων της ωχράς κηλίδος – τα οποία είχαν προέλθει από ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα στα μάτια δύο γυναικών που εμφάνιζαν νόσους οι οποίες οδηγούσαν σταδιακώς σε τύφλωση.
Η θεραπεία αναπτύχθηκε από την αμερικανική εταιρεία Advanced Cell Technology (ΑCT) και οι επιστήμονες ενέχυσαν 50.000 κύτταρα σε κάθε μάτι των δύο ασθενών. Η μία εξ αυτών, η 78χρονη Σου Φρίμαν, είχε διαγνωσθεί πριν από περίπου 15 έτη με ηλικιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδος, ενώ η δεύτερη (με το ψευδώνυμο Ρόζμαρι καθώς δεν ήθελε να αποκαλύψει το πραγματικό της όνομα για να προστατεύσει την ιδιωτικότητά της) «πάλευε» επί 20 έτη με τη νόσο Stargardt (τη συχνότερη μορφή δυστροφίας της ωχράς κηλίδος που έχει γενετική βάση, εμφανίζεται σε πολύ μικρή ηλικία – μεταξύ 10 και 20 ετών – και πλήττει ως και 100.000 άτομα σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική). Τον Ιανουάριο του 2012 στην ιατρική επιθεώρηση «The Lancet» δημοσιεύθηκαν τα πρώτα αποτελέσματα σχετικά με την πορεία των δύο εθελοντριών. Σύμφωνα με αυτά, δεν είχαν εμφανιστεί παρενέργειες από τη θεραπεία, ενώ οι ασθενείς δήλωσαν και μικρή βελτίωση της όρασης. Παράλληλα εξετάσεις έδειξαν ότι τα κύτταρα είχαν ενσωματωθεί στον ιστό των ματιών, δεν είχαν μεταναστεύσει εκτός των οφθαλμών ούτε είχαν δημιουργήσει όγκους.
Περισσότερο φως και χρώμα

Η μελέτη συνεχίζεται σε διαφορετικά κέντρα στις ΗΠΑ, ενώ στην Ευρώπη η πρώτη αντίστοιχη έγκριση θεραπείας με εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα δόθηκε το 2012. Ειδικοί του Οφθαλμολογικού Νοσοκομείου Moorefields, σε συνεργασία και πάλι με την εταιρεία ACT και με επικεφαλής τον καθηγητή Τζέιμς Μπέινμπριτζ, ξεκίνησαν δοκιμή σε 12 ασθενείς με νόσο Stargardt. Οπως ανέφερε ο καθηγητής Μπέινμπριτζ στο «Βήμα», «πρόκειται για μια πρώιμη φάση δοκιμών στην οποία αξιολογούμε την ασφάλεια της θεραπείας και όχι την αποτελεσματικότητά της – διερευνούμε αν τα κύτταρα θα επιβιώσουν στα μάτια των ασθενών χωρίς προβλήματα. Τα στοιχεία που έχουμε από αυτά τα περίπου δύο χρόνια δείχνουν ότι η βλαστοκυτταρική θεραπεία είναι καλά ανεκτή χωρίς να προκαλεί σοβαρές παρενέργειες – οι κυριότερες ήταν η κόπωση και η ναυτία. Παράλληλα δεν έχουν ευτυχώς καταγραφεί περιπτώσεις καρκίνου, κάτι που αποτελεί πραγματικό φόβο σε ό,τι αφορά τη χρήση εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων, ωστόσο πρέπει να παρέλθει μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ώστε να εξαγάγουμε ασφαλή συμπεράσματα». Ρωτήσαμε τον καθηγητή αν, παρότι στη συγκεκριμένη φάση δεν ελέγχθηκε η αποτελεσματικότητα της θεραπείας, έχει σκιαγραφηθεί, έστω και σε κάποιον βαθμό, το τι προσφέρει στους ασθενείς. Οπως μας είπε, «δεν μπορούμε σε αυτή τη φάση να κάνουμε λόγο για αντικειμενική βελτίωση. Πάντως οι ίδιοι οι ασθενείς κάνουν λόγο για καλύτερη ποιότητα ζωής βλέποντας εικόνες με μεγαλύτερη φωτεινότητα και πιο έντονα χρώματα». Ο καθηγητής συμπληρώνει ότι στο κοντινό μέλλον (χωρίς όμως να δέχεται να μπει σε λεπτομέρειες) αναμένονται νέες δοκιμές και για άλλες οφθαλμικές παθήσεις.
Επούλωση τραύματος με λίπος!

Βλαστοκυτταρικής πρωτοπορίας συνέχεια όμως στο πεδίο των οφθαλμών και μάλιστα με ελληνική χροιά. Ειδικοί του Ινστιτούτου Οπτικής και Ορασης του Πανεπιστημίου Κρήτης σε συνεργασία με το Εργαστήριο Κλινικής Ανοσολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου (διευθυντής του Εργαστηρίου ο καθηγητής Ηλίας Καστανάς) πραγματοποίησαν για πρώτη φορά παγκοσμίως μεταμόσχευση αυτόλογων βλαστικών κυττάρων λιπώδους ιστού σε ασθενή με πάθηση στον κερατοειδή. Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο επίκουρος καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Γιώργος Κυμιωνής που συμμετείχε στη διαδικασία, η παρέμβαση αφορούσε έναν ασθενή με επιθηλιακό τραύμα στον κερατοειδή το οποίο προήλθε έπειτα από χτύπημα από κλαδί και δεν επουλωνόταν με οποιονδήποτε συμβατικό τρόπο. «Λάβαμε δείγμα λιπώδους ιστού του ασθενούς, απομονώσαμε ενήλικα βλαστικά κύτταρα και εγχύσαμε μερικά εκατομμύρια τέτοια κύτταρα στο μάτι του. Είδαμε ότι το τραύμα επουλώθηκε χωρίς να υπάρχει κανένας κίνδυνος απόρριψης του μοσχεύματος αφού τα κύτταρα ανήκαν στον ίδιο τον λήπτη». Τα ευρήματα αυτά δημοσιεύθηκαν τον Μάρτιο του 2012 στο οφθαλμολογικό επιστημονικό έντυπο «Graefe’s Archive for Clinical and Experimental Opthalmology». Η καλή αυτή αρχή δεν είχε πάντως συνέχεια, καθώς, όπως μας πληροφορεί ο κ. Κυμιωνής, η εν λόγω διαδικασία είναι άκρως δύσκολη και με τα ελληνικά μέσα δεν μπορεί – τουλάχιστον αυτή τη στιγμή – να διεξαχθεί σε μεγάλη κλίμακα.
Πολυδύναμα από δέρμα στην Ιαπωνία


Η κυρία Μασάγιο Τακαχάσι του Κέντρου RIKEN στην Ιαπωνία ετοιμάζεται για πρώτη φορά παγκοσμίως να διεξαγάγει πιλοτική δοκιμή σε ασθενείς με ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδος με χρήση κυττάρων iPS

Αλλη μια παγκόσμια πρωτιά αναμένεται αργότερα εφέτος, αυτή τη φορά επί ιαπωνικού εδάφους. Τι αφορά; Διεξαγωγή πιλοτικής μελέτης ασφαλείας σε ασθενείς με εκφύλιση της ωχράς κηλίδος στην οποία θα χρησιμοποιηθούν κύτταρα iPS (induced pluripotent stem cells, πρόκειται για πολυδύναμα κύτταρα που έχουν προκύψει από τον επαναπρογραμματισμό ενηλίκων κυττάρων με προσθήκη των κατάλληλων γονιδίων). Τα iPS, τα οποία «κέρδισαν» το Νομπέλ Ιατρικής το 2012, έχουν παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια ως μια πιο «ηθική» και ασφαλής εναλλακτική σε σύγκριση με τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα – για τη λήψη των κυττάρων εμβρύων απαιτείται συνήθως η καταστροφή τους, ενώ παράλληλα οι ασθενείς στους οποίους γίνονται εγχύσεις εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων είναι υποχρεωμένοι να λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα προκειμένου να μην απορρίψουν το μόσχευμα, κάτι που δεν συμβαίνει με τις εγχύσεις των iPS τα οποία προκύπτουν από τα ενήλικα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς. Ετσι η Μασάγιο Τακαχάσι, επικεφαλής του Εργαστηρίου Αναγέννησης του Αμφιβληστροειδούς στο Κέντρο RIKEN για την Αναπτυξιακή Βιολογία στο Κόμπε της Ιαπωνίας, ετοιμάζεται να χρησιμοποιήσει αυτά τα υποσχόμενα κύτταρα λίαν συντόμως. Οπως αναφέρει η δρ Τακαχάσι στο «Βήμα», η πιλοτική δοκιμή της θα περιλαμβάνει έξι ασθενείς με ηλικιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδος υγρής μορφής (πρόκειται για την πιο σπάνια μορφή της νόσου στην Ευρώπη, η οποία όμως «σαρώνει» στην Ιαπωνία – σε κάθε περίπτωση είναι η πιο «βαριά» μορφή σε ό,τι αφορά τον κίνδυνο απώλειας της όρασης). Στο κάθε μάτι θα εγχυθούν περί τα 50.000 κύτταρα του μελάγχρου επιθηλίου του αμφιβληστροειδούς τα οποία θα έχουν προκύψει έπειτα από επαναπρογραμματισμό κυττάρων του δέρματός του (θα ληφθεί δείγμα δέρματος από το χέρι). «Η μελέτη αυτή θα διεξαχθεί σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Βιοϊατρικής Ερευνας και Μεταμοσχεύσεων, που έχει την έδρα του επίσης στο Κόμπε, και η διάρκεια παρακολούθησης των ασθενών θα είναι τριετής. Σε αυτή τη φάση θα διερευνήσουμε την ασφάλεια της διαδικασίας. Αν όλα πάνε καλά, ελπίζω ότι θα εφαρμόσουμε την προσέγγιση και για άλλες παθήσεις των οφθαλμών». Η επικεφαλής της μελέτης δηλώνει πάντως αισιόδοξη για την ασφάλεια της θεραπείας. Οπως λέει, της πιλοτικής μελέτης που σε λίγο ξεκινά προηγήθηκαν πειράματα σε ποντίκια, αρουραίους και πιθήκους και δεν παρατηρήθηκε ογκογένεση σε καμία περίπτωση. Εκτιμά ότι «τα iPS βρίσκονται περίπου δύο δεκαετίες μακριά από την ευρεία κλινική εφαρμογή τους, ωστόσο η δυναμική τους είναι τεράστια».

7. Υπέρηχοι για το γλαύκωμα

Μικρότερη φλεγμονή, λιγότερες παρενέργειες


Στο γλαύκωμα ο ασθενής χάνει σταδιακά την περιφερειακή όραση

Μια καινούργια τεχνική για την αντιμετώπιση του γλαυκώματος εξετάζεται τελευταία σε κλινικές δοκιμές στη Γαλλία. Πρόκειται για μια μέθοδο κυκλο-πηξίας με χρήση υπερήχων υψηλής συχνότητας, η οποία, σύμφωνα με τα αποτελέσματα που έχουν δημοσιευθεί ως τώρα, φαίνεται να αποτελεί μια «βελτιωμένη» εκδοχή της κυκλο-φωτοπηξίας με λέιζερ, που εφαρμόζεται ήδη ευρέως σε όλον τον κόσμο, και στην Ελλάδα. Το γλαύκωμα αποτελεί μια «ύπουλη» πάθηση η οποία συνήθως δεν γίνεται άμεσα αισθητή με συγκεκριμένα συμπτώματα από τον πάσχοντα – μπορεί να καταστρέφει σιγά-σιγά το οπτικό νεύρο χωρίς ο ασθενής να το αντιληφθεί – παρά μόνο όταν έχει αρχίσει να χάνει σε μεγάλο βαθμό την όρασή του. Είναι ενδεικτικό ότι, σύμφωνα με τελευταία μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), περισσότεροι από 200.000 Ελληνες υπολογίζεται ότι πάσχουν από αυτό, εκ των οποίων οι μισοί παραμένουν αδιάγνωστοι. Ο μόνος «σίγουρος» τρόπος για να διαγνωστεί το γλαύκωμα είναι η τακτική μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και η εξέταση του οπτικού νεύρου με βυθοσκόπηση από τον οφθαλμίατρο.



Ο κ. Γιώργος Μαγκουρίτσας, διευθυντής στην Οφθαλμολογική Κλινική του νοσοκομείου «Ερυθρός Σταυρός»

«Το γλαύκωμα είναι μια ομάδα νοσημάτων που καταστρέφουν με χαρακτηριστικό τρόπο το οπτικό νεύρο και σε κάθε τύπο γλαυκώματος υπάρχει μια διαφορετική αιτιολογία» λέει μιλώντας στο «Βήμα» ο κ. Γιώργος Μαγκουρίτσας, διευθυντής στην Οφθαλμολογική Κλινική του Νοσοκομείου «Ερυθρός Σταυρός» και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος. «Η μεγάλη πλειονότητα των γλαυκωμάτων αφορά το πρωτοπαθές γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας συγκριτικά με τα λεγόμενα δευτεροπαθή γλαυκώματα, τα οποία προκαλούνται από κάποιο άλλο αίτιο, όπως π.χ. ένα τραύμα, ένα αγγειακό επεισόδιο στο μάτι ή μια ενδοφθάλμια φλεγμονή».

Στόχος η μείωση της πίεσης

Ως χρόνια πάθηση το γλαύκωμα δεν θεραπεύεται, οι ειδικοί όμως προσπαθούν να το αντιμετωπίσουν με μια σειρά μεθόδων με σκοπό τη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Πρώτη επιλογή, για όλους τους τύπους γλαυκώματος, είναι η φαρμακευτική αγωγή, αν όμως αυτή δεν επαρκεί ακολουθούν οι παρεμβατικές μέθοδοι, οι οποίες ποικίλλουν κατά περίπτωση. Ουσιαστικά οι μέθοδοι αυτές ακολουθούν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις: η πρώτη είναι η μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης μέσω της παροχέτευσης του υδατοειδούς υγρού, το οποίο παράγεται μέσα στο μάτι και αποτελεί την αιτία της αύξησής της, ενώ η δεύτερη στοχεύει στην καταστροφή της «πηγής παραγωγής» του υδατοειδούς υγρού, δηλαδή του ακτινωτού σώματος του ματιού (ή κυκλικού σώματος, εξ ου και το πρώτο συνθετικό «κυκλο-»).
Στις περισσότερες περιπτώσεις πρωτοπαθούς γλαυκώματος ενδείκνυται η πρώτη οδός, η οποία είναι και λιγότερο καταστρεπτική (η πιο διαδεδομένη μέθοδος εδώ είναι η τραμπεκουλεκτομή, η οποία ανοίγει έναν «αυλό» στον βολβό ώστε το υδατοειδές υγρό να παροχετεύεται στο πίσω μέρος του ματιού). Αν και θεωρείται η καλύτερη, η λύση αυτή δεν αποτελεί πάντα τη «χρυσή τομή»: αρκετές φορές ο οργανισμός αντιδρά κλείνοντας τον «αυλό», με αποτέλεσμα το πρόβλημα να επανέρχεται – κάτι το οποίο δυστυχώς ισχύει για όλες τις χειρουργικές επεμβάσεις που εφαρμόζονται στο γλαύκωμα. Ετσι, ως επόμενη επιλογή στις σοβαρές περιπτώσεις χειρουργηθέντος πρωτοπαθούς γλαυκώματος, αλλά και εξαρχής σε ορισμένες περιπτώσεις δευτεροπαθούς γλαυκώματος, οι ειδικοί καταφεύγουν στην άλλη οδό, την καταστροφή του ακτινωτού σώματος. Το πλεονέκτημα αυτής της προσέγγισης είναι ότι δεν γίνεται κάποια τομή στο μάτι. Η παλαιότερη μέθοδος του είδους ήταν η κυκλο-κρυοπηξία, την οποία ακολούθησε η κυκλο-φωτοπηξία με ακτίνες διοδικού λέιζερ: η πρώτη είναι πιο εκτεταμένη και επιθετική, η δεύτερη πιο επιλεκτική και πιο ήπια στην καταστροφή που προκαλείται στο ακτινωτό σώμα. Και εδώ όμως υπάρχουν επιπλοκές, οι οποίες ξεκινούν από την καταστροφή του ακτινωτού σώματος, με κυριότερες την πρόκληση φλεγμονής, καθώς και τη μείωση της όρασης η οποία μπορεί να εμφανισθεί σε κάποιες περιπτώσεις.
Με υπερήχους μικρότερη φλεγμονή

Για να ξεπεράσει τις επιπλοκές αυτές εδώ και περίπου μία πενταετία η γαλλική εταιρεία EyeTechCare ανέπτυξε μια μέθοδο κυκλο-πηξίας με υπερήχους. Η UC3, όπως την ονομάζει, βρίσκεται ακόμη στο στάδιο των κλινικών δοκιμών σε περίπου δέκα νοσοκομεία στη Γαλλία και έχει εφαρμοστεί σε περισσότερους από 650 ασθενείς. Τα πρώτα αποτελέσματα φαίνεται να είναι ενθαρρυντικά: σύμφωνα με τους συγγραφείς των σχετικών μελετών, η μέθοδος των υπερήχων είναι ηπιότερη από το λέιζερ προκαλώντας λιγότερες παρενέργειες. «Τα πρώτα αποτελέσματα φαίνεται να δείχνουν ότι πρόκειται για μια σχετικά ασφαλή μέθοδο ως προς τη βαρύτητα των επιπλοκών της. Εκτός όμως από την ασφάλεια, η οποία ελέγχεται σχετικά γρήγορα, για να αποδειχθεί αν μια μέθοδος για το γλαύκωμα είναι αποτελεσματική στη ρύθμιση της ενδοφθάλμιας πίεσης θα πρέπει να περάσει αρκετό διάστημα, δύο ή και περισσότερα χρόνια» λέει ο κ. Μαγκουρίτσας. «Θα έλεγα ότι είναι μια υποσχόμενη μέθοδος, την οποία όμως θα πρέπει να αξιολογήσουμε διαχρονικά. Χρειάζονται περισσότερες μελέτες παγκοσμίως, σε περισσότερα άτομα και πιστεύω ότι τουλάχιστον σε πρώτη φάση δεν θα πρέπει να θεωρείται μια μέθοδος πρώτης επιλογής για περιπτώσεις πρωτοπαθούς γλαυκώματος».
Ανάλογη θέση εκφράζει ο κ. Ευστάθιος Δετοράκης, καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. «Αυτή η μέθοδος έχει κάνει πρόσφατα την εμφάνισή της στο κλινικό προσκήνιο και μένει να φανεί τι περισσότερο μπορεί να προσφέρει σε σχέση με τις πιο «παραδοσιακές» κυκλο-καταστρεπτικές τεχνικές» λέει μιλώντας στο «Βήμα», προσθέτοντας ότι μια νέα πειραματική μέθοδος με λέιζερ δοκιμάζεται αυτή τη στιγμή στην Κρήτη. «Στην Οφθαλμολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου έχουμε δοκιμάσει μια τροποποιημένη κυκλο-καταστολή διοδικού λέιζερ με φωτοδυναμική ενεργοποίηση του ακτινωτού σώματος με ενδοφλέβια χορήγηση Verteporfin» αναφέρει. «Η μέθοδος έχει προς το παρόν εφαρμοστεί σε ασθενείς με τελικού σταδίου γλαύκωμα, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα ως προς τη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης και θα μπορούσε να τύχει και ευρύτερης εφαρμογής σε γλαυκωματικούς ασθενείς».

Η θεραπεία της σταγόνας
Διασύνδεση κολλαγόνου για κερατόκωνο και μυωπία
Ονομάζεται διασύνδεση κερατοειδικού κολλαγόνου (collagen cross linking) και είναι μια τεχνική που θεωρείται πλέον «παλιά καραβάνα» (με πιθανές όμως νέες προοπτικές). Η τεχνική αυτή έχει κάνει, σύμφωνα με τους ειδικούς, θαύματα εδώ και αρκετά έτη (είναι γνωστή εδώ και 12 χρόνια παγκοσμίως) σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση του κερατόκωνου, μιας πάθησης που αφορά παραμόρφωση του κερατοειδούς χιτώνα του ματιού οδηγώντας σε σταδιακή έκπτωση της όρασης (με κίνδυνο ακόμη και να απαιτείται μεταμόσχευση του χιτώνα) και η οποία φαίνεται να είναι «ενδημική» στη χώρα μας. Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο επίκουρος καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Γιώργος Κυμιωνής, «τη στιγμή που, σύμφωνα με τα παγκόσμια δεδομένα, ο κερατόκωνος «πλήττει» ένα στα 2.000 άτομα, σε μερικές γεωγραφικές περιοχές της χώρας μας η αναλογία μπορεί να είναι 1 προς 200-500. Σε τι οφείλεται αυτό; Φαίνεται να υπάρχει γενετικό υπόβαθρο – έχουμε βρει γενετική προδιάθεση σε έναν στους 10 ασθενείς με κερατόκωνο -, ωστόσο παίζουν και άλλοι παράγοντες ρόλο όπως οι αλλεργίες ή το συχνό τρίψιμο των ματιών». Ο κερατόκωνος εμφανίζεται συνήθως στην εφηβεία και εξελίσσεται ως την ηλικία των 40 ετών. Η τεχνική της διασύνδεσης κολλαγόνου – σημειώνεται ότι ο κερατοειδής είναι κατά κύριο λόγο φτιαγμένος από ίνες κολλαγόνου – αφορά αρχικώς την έγχυση σταγόνων ριβοφλαβίνης (βιταμίνη Β2) στο μάτι και στη συνέχεια την εκπομπή φωτός (πρόκειται για έναν συνδυασμό που οδηγεί σε ενίσχυση του κολλαγόνου του χιτώνα).


Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Αναστάσιος Κανελλόπουλος

Η συγκεκριμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση του κερατόκωνου έχει μάλιστα ισχυρή ελληνική υπογραφή καθώς δύο ερευνητικά πρωτόκολλα τυγχάνουν παγκόσμιας αναγνώρισης – πρόκειται για εκείνο των Αθηνών υπό τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης κ. Αναστάσιο Κανελλόπουλο και εκείνο της Κρήτης υπό τον κ. Κυμιωνή. Ο κ. Κυμιωνής τονίζει ότι «τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα είναι εξαιρετικά καθώς η θεραπεία σταματά την εξέλιξη της νόσου, ενώ αν ο κερατόκωνος εντοπιστεί σε πρόδρομη μορφή μπορεί να υπάρξει και επαναφορά κάποιου ποσοστού της όρασης». Υπογραμμίζεται πάντως ότι η συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση δεν καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία και κοστίζει περί τα 1.500 ευρώ για το κάθε μάτι. Η μέθοδος αυτή, «τροποποιημένη» και «εξατομικευμένη», χρησιμοποιήθηκε από τον κ. Κανελλόπουλο και την ομάδα του σε συνεργασία με την Κλινική Κλίβελαντ στις ΗΠΑ για πρώτη φορά παγκοσμίως με στόχο τη διόρθωση και μικρών βαθμών μυωπίας, υπερμετρωπίας και αστιγματισμού, ακόμη και ανώμαλου (περίπου ως 2 βαθμούς). Οπως ανέφερε ο κ. Κανελλόπουλος στο «Βήμα», «για περισσότερα από 10 χρόνια επεξεργαζόμαστε και βελτιώνουμε τις εφαρμογές της διασύνδεσης. Εχουμε πρόσφατα αποκτήσει την ικανότητα να επεξεργαζόμαστε κατάλληλα το φως ώστε να το προβάλλουμε στο μάτι του κάθε ασθενούς εξατομικευμένα, ανάλογα με τη δομή του κερατοειδούς του, με αποτέλεσμα να αλλάζουμε μέσω των διαφορετικών επιπέδων διασύνδεσης κολλαγόνου που επιτυγχάνουμε και τη διαθλαστική ιδιότητά του». Η όλη διαδικασία κατά τον ειδικό διαρκεί 15 λεπτά και μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να προκαλεί παρενέργειες – οι ασθενείς έχουν μόνο αίσθηση άμμου στα μάτια την πρώτη ημέρα μετά την εφαρμογή της τεχνικής.

Η μέθοδος έχει μέχρι στιγμής εφαρμοστεί μόνο στην Ελλάδα από την επιστημονική ομάδα του κ. Κανελλόπουλου σε περίπου 50 περιστατικά και, κατά τα λεγόμενα του καθηγητή, «σε όλες τις περιπτώσεις επετεύχθη προβλεπτή διαθλαστική αλλαγή». Τα ευρήματα αυτά που είναι υπό δημοσίευση στο εγγύς μέλλον παρουσιάστηκαν στο τέλος του περασμένου έτους στη Νέα Ορλεάνη στο πλαίσιο του συνεδρίου της Αμερικανικής Εταιρείας Οφθαλμολογίας, ενώ αναμένεται να παρουσιαστούν και στο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Οφθαλμολογίας στη Λουμπλιάνα σε 10 ημέρες. Ο κ. Κανελλόπουλος τονίζει ότι «τα ευρήματά μας μέχρι στιγμής είναι εξαιρετικά αισιόδοξα, ωστόσο η προσέγγιση δεν υποκαθιστά την κύρια μέθοδο αντιμετώπισης όλων των διαθλαστικών ανωμαλιών με λέιζερ. Το λέιζερ έχει αποδεδειγμένα μόνιμα αποτελέσματα και απευθύνεται και σε ασθενείς με μεγάλους βαθμούς διαθλαστικών ανωμαλιών. Η τεχνική της διασύνδεσης κολλαγόνου φαίνεται να αποτελεί μια καλή εναλλακτική μέθοδο, ελάχιστα παρεμβατική, καθώς δεν αφαιρεί ιστό, όπως συμβαίνει με το λέιζερ, της οποίας όμως δεν ξέρουμε τη μακροχρόνια σταθερότητα. Τα αποτελέσματα που έχουμε στα χέρια μας έχουν βάθος μόνο έξι μηνών, παρά ταύτα δείχνουν πολύ σταθερά».
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης πιστεύει ότι η τεχνική αυτή έχει τη δυναμική να αποτελέσει ένα εκπληκτικό μέσο για όσους φοβούνται τη συμβατική επέμβαση ή έχουν υποβληθεί ήδη σε επέμβαση καταρράκτη ή/και σε λέιζερ και ψάχνουν μια μινιμαλιστική λύση για την αντιμετώπιση της υπολειπόμενης μικρής διαθλαστικής ανωμαλίας τους. «Είναι επίσης σημαντικό ότι η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί ακόμη και σε ανώμαλους κερατοειδείς». Το κόστος δεν έχει προσδιοριστεί αλλά αναμένεται να είναι το μισό από εκείνο της συμβατικής επέμβασης λέιζερ.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να περιμένουμε τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα που θα δείξουν την ασφάλεια αλλά και την αποτελεσματικότητα της μεθόδου, όπως συμβαίνει πάντα στην επιστήμη.
Γλωσσάρι
Οι σημαντικότερες παθήσεις
  • Ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδος (ΗΕΩ): η πάθηση αυτή «πλήττει» το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς, την ωχρά κηλίδα. Εμφανίζεται σε δύο μορφές: ξηράς μορφής (στο 90% των περιπτώσεων) και υγρής μορφής (κατά την οποία παθολογικά αγγεία σχηματίζονται κάτω από την ωχρά). Καθώς η πάθηση προχωρεί οι ασθενείς παρατηρούν μια μαύρη κηλίδα στο κέντρο της όρασής τους η οποία σταδιακά επεκτείνεται οδηγώντας σε απώλεια της όρασης.
  • Καταρράκτης: πρόκειται για τη σταδιακή θόλωση του φακού του ματιού η οποία οδηγεί σε έκπτωση της όρασης.
  • Γλαύκωμα: το οπτικό νεύρο υφίσταται βλάβη εξαιτίας της αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης. Σταδιακά η πάθηση οδηγεί σε περιορισμό του οπτικού πεδίου και τελικά σε τύφλωση.
  • Σπάνιες γενετικές παθήσεις του αμφιβληστροειδούς: νόσος Stargardt, συγγενής αμαύρωση Leber, χοριοειδερημία είναι μερικές από τις κληρονομικές νόσους που προκαλούν εκφύλιση του αμφιβληστροειδούς.
  • Μυωπία και άλλες διαθλαστικές ανωμαλίες: πρεσβυωπία, αστιγματισμός, υπερμετρωπία. Οι παθήσεις αυτές εκδηλώνονται όταν οι ακτίνες του φωτός συγκλίνουν πιο μπροστά ή πιο πίσω σε σχέση με τον αμφιβληστροειδή, με αποτέλεσμα η όραση να είναι θολή. Στη μυωπία, για παράδειγμα, ο βολβός του ματιού έχει πιο μεγάλο μήκος και η εικόνα σχηματίζεται πιο μπροστά.
  • Διαβητική αμφισβληστροειδοπάθεια: πρόκειται για εκφυλιστική νόσο των αιμοφόρων αγγείων του αμφιβληστροειδούς η οποία παρατηρείται σε άτομα με διαβήτη. Δημιουργεί σκοτώματα (σκοτεινές περιοχές) στο οπτικό πεδίο.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk