Στην Ευρώπη βρίσκεται αυτή την εβδομάδα ο αμερικανός υφυπουργός εξωτερικών Τζέικομπ Χέλμπεργκ, σε μια επίσκεψη με σαφή στρατηγικό στόχο: την προώθηση της πρωτοβουλίας «Pax Silica» και την επανατοποθέτηση της σχέσης ΗΠΑ–ΕΕ γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τον τεχνολογικό ανταγωνισμό με την Κίνα.
Η επίσκεψή του στις Βρυξέλλες χθες – στο πλαίσιο περιοδείας που περιλαμβάνει επίσης Ολλανδία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο – έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία: η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ακόμη αποφασίσει, εάν θα ενταχθεί στη «λέσχη» της Ουάσιγκτον για την τεχνητή νοημοσύνη, τη λεγόμενη «Pax Silica», ενώ ταυτόχρονα εντείνονται οι τριβές με την Ουάσιγκτον, γύρω από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς για την ΑΙ. Ενδιαφέρον έχει ότι τη Δήλωση Pax Silica, μόνο η Ελλάδα και η Σουηδία έχουν υπογράψει από την ΕΕ.
Κατά τη διάρκεια ενημέρωσης προς δημοσιογράφους, στην οποία συμμετείχε και το «Βήμα», ο Χέλμπεργκ παρουσίασε με σαφήνεια την αμερικανική οπτική: η Ευρώπη βρίσκεται σε «σημείο καμπής», αλλά κινδυνεύει να χάσει τη νέα τεχνολογική επανάσταση.
Όπως σημείωσε, η ήπειρος «έχασε σε μεγάλο βαθμό την ψηφιακή επανάσταση της δεκαετίας του 2010», με τις κρίσιμες υποδομές —cloud, πλατφόρμες και θεμελιώδη μοντέλα AI— να αναπτύσσονται εκτός Ευρώπης και «η καθυστέρηση μπορεί να χρειαστεί μια γενιά για να ανατραπεί».
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αναφορά του σε μια «ήπια ηττοπάθεια» στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, δηλαδή μια σιωπηρή αποδοχή χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης, ως κανονικότητας.
Pax Silica: «Η Ευρώπη ανήκει σε αυτό το δίκτυο»
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην «Pax Silica», μια πρωτοβουλία του υφυπουργού, την οποία εγκαινίασαν οι ΗΠΑ τον περασμένο Δεκέμβριο, ως «απάντηση στον παγκόσμιο αγώνα για την AI», με στόχο τη δημιουργία ενός αξιόπιστου δικτύου συνεργασίας, για τις κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού της τεχνητής νοημοσύνης — από ημιαγωγούς έως ενέργεια και σπάνιες γαίες.
Ο Χέλμπεργκ ήταν σαφής: η συμμετοχή της Ευρώπης είναι «θεμελιωδώς προς το συμφέρον της», καθώς η πρωτοβουλία αφορά την «άντληση αξίας από κάθε επίπεδο της αλυσίδας της AI» και τη συγκρότηση ενός μπλοκ ικανού να ανταγωνιστεί την Κίνα.
Ωστόσο, η ΕΕ εμφανίζεται επιφυλακτική. Παρά τις πρώιμες επαφές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη-μέλη δεν έχουν δώσει ακόμη εντολή για επίσημες διαπραγματεύσεις. Ελλάδα και Σουηδία κινήθηκαν αυτόνομα.
Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, οι υπόλοιπες χώρες που έχουν υπογράψει τη Δήλωση Pax Silica είναι η Αυστραλία, η Ινδία, το Ισραήλ, η Ιαπωνία, το Κατάρ, η Νότια Κορέα, η Σιγκαπούρη, η Σουηδία, τα ΗΑΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο (η Ταϊβάν συμμετέχει χωρίς να έχει υπογράψει).
«Η Ευρώπη ανήκει σε αυτό το δίκτυο. Το ερώτημα είναι, αν οι Βρυξέλλες θα την αφήσουν να εμφανιστεί», σημείωσε ο αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών.
Στο στόχαστρο το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό μοντέλο
Κεντρικό σημείο τριβής μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ παραμένει το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για την τεχνολογία. Ο Χέλμπεργκ άσκησε σφοδρή κριτική στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς για τις ψηφιακές αγορές και την Τεχνητή Νοημοσύνη (Digital Markets Act και AI Act), υποστηρίζοντας ότι λειτουργούν ως αντικίνητρα για επενδύσεις και καινοτομία. «Οι κανονισμοί έχουν πραγματικά στραγγαλίσει την ευρωπαϊκή οικονομία για πάνω από μια γενιά», σχολίασε.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα πρόστιμα που επιβάλλονται σε αμερικανικές εταιρείες, τα οποία χαρακτήρισε «τη μεγαλύτερη πηγή τριβής» στις οικονομικές σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ. «Πολύ επαχθή, τιμωρητικά πρόστιμα», όπως είπε, κατά το αφήγημα της κυβέρνησης Τραμπ, τα οποία, όχι μόνο πλήττουν τις εταιρείες, αλλά «επιβαρύνουν τελικά και τους ευρωπαίους πολίτες», μέσω της αποθάρρυνσης επενδύσεων.
Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία για ενδεχόμενο νέο γύρο κυρώσεων, προειδοποιώντας ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν τη δυνατότητα ταχύτερης σύγκλισης στα υπόλοιπα πεδία συνεργασίας.
Συνδέοντας ευθέως τη ρύθμιση με την οικονομία, πρόσθεσε πως «υπάρχει τεράστιο ιδιωτικό κεφάλαιο, που θα μπορούσε να είχε επενδυθεί στην Ευρώπη, αλλά δεν επενδύθηκε, επειδή η Ευρώπη έχει χτίσει τη φήμη ότι δεν είναι φιλόξενη προς τις επενδύσεις».
«Εμείς – όπως είπε και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, στην ομιλία του στο Μόναχο – θέλουμε μια ισχυρή Ευρώπη και θεωρούμε ότι είναι θεμελιωδώς προς το αμερικανικό συμφέρον, να έχουμε μια ισχυρή Ευρώπη. Και αυτή τη στιγμή, αυτό που μας ανησυχεί, είναι πως η Ευρώπη παρασύρεται όλο και πιο μακριά στην περιφέρεια της παγκόσμιας οικονομίας και, τελικά, στην περιφέρεια της ιστορίας. Και δε θέλουμε να συμβεί αυτό», κατέληξε αιχμηρά ο αμερικανός υφυπουργός.
