Σε ένα διαμέρισμα στην οδό Σιωνιέρου 4, σε μια γειτονιά της Αθήνας με «δύσκολη» καθημερινότητα, έζησε πολλά χρόνια της ζωής του ο Κώστας Στεφανάκης, πριν «φύγει» από καρκίνο τον Απρίλιο του 2024. Ο σκληροτράχηλος δευτεραγωνιστής και αυτοδίδακτος ηθοποιός του ελληνικού κινηματογράφου διένυσε αμέτρητες αποστάσεις στις οθόνες: από τη μεγάλη και τη μικρή οθόνη μέχρι πρόσφατα αυτή του TikTok – τώρα και του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, στο διαγωνιστικό τμήμα του οποίου προβάλλεται. Και τελικά άφησε το δικό του αποτύπωμα – όχι μόνο με τη δυνατή γροθιά του (όπως υπαινίσσεται στον τίτλο του ντοκιμαντέρ ο χαρακτηρισμός «The golden grip»).

Από την Κρήτη στον κόσμο του σινεμά

Παιδί μιας φτωχής πολυμελούς οικογένειας από την Κρήτη, σκληραγωγημένος στα δύσκολα από τη μητέρα του, ο Στεφανάκης ήρθε στην Αθήνα αναζητώντας μια καλύτερη μοίρα. Το σινεμά τον κέρδισε και η αγάπη του για το μέσο που έχτιζε διαφορετικούς κόσμους απόδρασης τον έσπρωξε να βρεθεί από κομπάρσος σε δευτεραγωνιστικούς ρόλους για δεκαετίες στα όρια των περιφερειακών ρόλων, διασχίζοντας με την τραχιά φιγούρα του, σχεδόν ολόκληρο το φάσμα του ελληνικού σινεμά.

Η ταινία του Φωκίωνα Μπόγρη «Κάθαρση», που έχρισε το 2009 πρωταγωνιστή τον Στεφανάκη, αξιοποιεί ένα πλούσιο αρχειακό υλικό – αποσπάσματα ταινιών, φωτογραφίες γυρισμάτων, τηλεοπτικές εμφανίσεις, μαρτυρίες συνεργατών, φίλων και συγγενών – για να ανασυνθέσει την παρουσία ενός ηθοποιού που εμφανίστηκε σε δεκάδες παραγωγές με μια φοβερή συνέπεια που τον καθιστά πανταχού παρόντα στην οπτικοακουστική παραγωγή της Ελλάδας: από τις ταινίες του Ομηρου Ευστρατιάδη μέχρι τις τσόντες του Κώστα Γκουσγκούνη με τον οποίο υπήρξαν και φίλοι αλλά και από τις βιντεοταινίες στον κινηματογράφο του Νίκου Κούνδουρου, του Θόδωρου Αγγελόπουλου, του Παντελή Βούλγαρη έως και αυτόν του Σωτήρη Γκορίτσα (Απ’ το χιόνι) στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Πρόσωπο τραχύ, φωνή βαριά

Ο Στεφανάκης ανήκει σε εκείνη την κατηγορία ηθοποιών που το κοινό αναγνωρίζει αμέσως, ακόμη κι αν δεν θυμάται πάντα το όνομά τους. Το πρόσωπο τραχύ, η φωνή χαρακτηριστικά βαριά με προφορά ιδιαίτερη του «σ», πανταχού παρών στη δράση, φιγούρα «βαριά» που σήμερα θα λέγαμε «cult».

Σωνιέρου 4/ The Golden Grip

Το υλικό που συγκεντρώνει ο Μπόγρης στο ντοκιμαντέρ «Σιωνιέρου 4 (The golden grip)» λειτουργεί σαν μια σινεφίλ προσέγγιση της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής. Κάθε απόσπασμα ταινίας, κάθε μικρή σκηνή όπου εμφανίζεται ο Στεφανάκης, ανοίγει ένα παράθυρο σε διαφορετικές περιόδους και αισθητικές τάσεις: το εμπορικό σινεμά των βιντεοκασετών, τις χαμηλού προϋπολογισμού παραγωγές που γυρίζονταν στα γρήγορα για τα χρήματα και μόνο, το πολιτικό σινεμά της μεταπολίτευσης, ακόμα και τα πρώτα ξεπετάγματα της ιδιωτικής τηλεόρασης.

Στο επίκεντρο της ταινίας βρίσκεται η καθημερινότητα του επαγγέλματος του ηθοποιού και η προσωπικότητα του Στεφανάκη. Οι μαρτυρίες συναδέλφων και συνεργατών περιγράφουν έναν χώρο όπου οι ρόλοι εναλλάσσονταν γρήγορα, τα γυρίσματα ήταν συχνά πυρετώδη και οι ηθοποιοί περνούσαν από τη μία παραγωγή στην άλλη μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε αυτό το περιβάλλον ο Στεφανάκης φαίνεται να διατηρεί μια σταθερή επαγγελματική στάση, μια παρουσία που τον κάνει πολύτιμο συνεργάτη για σκηνοθέτες και παραγωγούς. Η προσωπική του ζωή είναι άστατη σε συνάρτηση με τα δύσκολα παιδικά του χρόνια ωστόσο οι διαφορετικού τύπου οικογένειες που έφτιαξε όσο έζησε μαρτυρούν έναν άνθρωπο πολύ διαφορετικό από το βαρύ αρσενικό της μεγάλης οθόνης.

Η ιστορία του Κώστα Στεφανάκη, όπως την παρουσιάζει ο Φωκίων Μπόγρης συνεπικουρούμενος από την ιστορική προσέγγιση του Δημήτρη Κολιοδήμου και τις διηγήσεις του Όμηρου Ευστρατιάδη, του Σωτήρη Γκορίτσα, του Θόδωρου Μαραγκού, του Σπύρου Μπιμπίλα, του Χρήστου Κάλοου αλλά και αρκετών άλλων επαγγελματιών του ελληνικού κινηματογράφου,  καταφέρνει να αποτυπώσει την ιδιαίτερη γοητεία που έχουν σήμερα αυτές οι ταινίες για τους φίλους του ελληνικού cult κινηματογράφου. Μέσα από αυτό το πρίσμα, με μικρούς ρόλους και σχεδόν οργανική σχέση με τον κόσμο του σινεμά, ο Στεφανάκης, αναδεικνύεται ως ένας ακαταπόνητος δευτεραγωνιστής, πανταχού παρών στο πιο χειροποίητο και απρόβλεπτο κομμάτι του ελληνικού σινεμά.

INFO Το ντοκιμαντέρ του Φωκίωνα Μπόγρη «Σιωνιέρου 4 /(The golden grip)» διεκδικεί βραβείο στο διαγωνιστικό τμήμα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και προβάλλεται στην online πλατφόρμα του φεστιβάλ.