• Αναζήτηση
  • Ρικάρντο Μούτι : «Η μουσική είναι άσκηση δημοκρατίας»

    Ο σουπερστάρ ιταλός αρχιμουσικός ανακοινώνει ότι σχεδιάζει να δώσει στην Αθήνα την επόμενη συναυλία της διοργάνωσης «Δρόμοι της Φιλίας» το καλοκαίρι του 2019 στο Ηρώδειο, μιλάει για την ενωτική δύναμη της τέχνης και σχολιάζει τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις

    Italian Maestro Riccardo Muti conducts the Vienna Philharmonic Orchestra during a rehearsal for the traditional New Year's concert at the golden hall of Vienna's Musikverein, on Saturday, Dec. 30, 2017. (AP Photo/Ronald Zak)
    Η επίσκεψη του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα στη χώρα μας με την ευκαιρία της επετείου της 28ης Οκτωβρίου είναι προφανώς συμβολική. Τη συγκυρία αυτή επιλέγει ο ιταλός σουπερστάρ του πόντιουμ Ρικάρντο Μούτι για να ανακοινώσει, μέσω του «Βήματος», μια σημαντική είδηση: το γεγονός ότι σχεδιάζει να δώσει στην Αθήνα το καλοκαίρι του 2019 την επόμενη συναυλία της διοργάνωσης «Δρόμοι της Φιλίας», μια πρωτοβουλία του διάσημου αρχιμουσικού και του Φεστιβάλ της Ραβέννας, της πόλης όπου ζει τα τελευταία 50, σχεδόν, χρόνια.
    Πρόκειται για συμπαραγωγή του Φεστιβάλ της Ραβέννας και του Φεστιβάλ Αθηνών και παρότι τα συμβόλαια δεν έχουν ακόμη υπογραφεί, κύκλοι της ιταλικής πλευράς εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι οι εκκρεμότητες θα διευθετηθούν το αμέσως επόμενο διάστημα. Σύμφωνα με πληροφορίες, η συναυλία προγραμματίζεται για τις 9 Ιουλίου στο Ηρώδειο, και θα επαναληφθεί στις 11 του ίδιου μηνός στη Ραβέννα, στο Palazzo Mauro de Andre. Εν προκειμένω, ο «μαέστρος των μαέστρων», όπως τον έχει χαρακτηρίσει η διεθνής κριτική, θα διευθύνει την Ορχήστρα «Λουίτζι Κερουμπίνι», το νεανικό σύνολο που ίδρυσε ο ίδιος το 2004 με τη συμμετοχή μουσικών από ολόκληρη την Ιταλία, ενώ αναμένεται να συμμετάσχουν και έλληνες μουσικοί αφού αυτό – η σύμπραξη εγχώριων δυνάμεων από την εκάστοτε χώρα φιλοξενίας – είναι σταθερός προσανατολισμός των συναυλιών της «Φιλίας».
    Γεννημένος στη Νάπολι («Νέα Πόλις», όπως συχνά του αρέσει να επαναλαμβάνει θυμίζοντας τις ελληνικές ρίζες της γενέτειράς του), θερμός φιλέλληνας και ιδιαίτερα δημοφιλής στη χώρα μας, ο Μούτι, μουσικός διευθυντής της κορυφαίας Συμφωνικής Ορχήστρας του Σικάγου από το 2010, θεωρεί ότι η εν λόγω συναυλία θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα συναδέλφωσης ανάμεσα στον ιταλικό και στον ελληνικό λαό. Το γεγονός μάλιστα ότι η δημοσιοποίησή της από πλευράς του συμπίπτει με την εθνική επέτειο υπογραμμίζει, κατά την εκτίμησή του, ακόμη περισσότερο το νόημά της.
    Πώς επιλέξατε την Αθήνα για τη συναυλία του 2019;
    «Είναι το 23ο ταξίδι φιλίας. Αρχίσαμε το 1997 από το Σαράγεβο, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή για την πόλη, όταν προσπαθούσε να κλείσει τις πληγές που της είχε ανοίξει ο πόλεμος. Εκτοτε βρεθήκαμε σε πολλά μέρη – στην Ιερουσαλήμ, στη Μόσχα, στην Αίγυπτο, στην Τεχεράνη, στη Νέα Υόρκη, στο Ερεβάν, στο Ναϊρόμπι, στο Τόκιο, το περασμένο καλοκαίρι στο Κίεβο, για να αναφέρω μερικές μόνο από τις πόλεις ή τις χώρες που μας φιλοξένησαν μέχρι σήμερα. Πήγαμε για να μεταφέρουμε ένα μήνυμα φιλίας και συναδέλφωσης διά μέσου της μουσικής, θελήσαμε να δείξουμε τη δύναμη που έχει η μουσική να ενώνει, να στήνει γέφυρες, να επουλώνει τραύματα. Την Αθήνα δεν την επιλέξαμε για κάποιον συγκεκριμένο λόγο. Ελειπε όμως από μια διαδρομή στην οποία αποτελεί αναγκαίο κατά τη γνώμη μου σταθμό».
    Τι εννοείτε;
    «Πιστεύω πως είναι μια από τις πόλεις όπου ο σκοπός της πρωτοβουλίας αυτής πραγματώνεται με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο, πολύ περισσότερο όταν η Ελλάδα περνά μεγάλες δυσκολίες τα τελευταία χρόνια, ενώ τώρα και η Ιταλία αντιμετωπίζει προβλήματα. Χαίρομαι μάλιστα που η ανακοίνωσή της από πλευράς μου συμπίπτει με την επίσκεψη του προέδρου Ματαρέλα στην Ελλάδα επ’ ευκαιρία μιας τόσο σημαντικής επετείου για τη χώρα. Η Ελλάδα πρώτα και η Ιταλία στη συνέχεια είναι δύο χώρες θεμελιώδεις για τον δυτικό κόσμο. Η συνεισφορά τους στον τρόπο σκέψης, στην τέχνη, στη φιλοσοφία είναι ανεκτίμητη. Η δημοκρατία στην πιο ιδανική, την πιο αρμονική έκφανσή της – για να μιλήσω ως μουσικός – γεννήθηκε στην Ελλάδα. Και όπως έχω πει πολλές φορές τα χρόνια αυτά της κρίσης, ούτε στιγμή δεν πρέπει να ξεχνάμε την προσφορά της Ελλάδας στην Ευρώπη. Εχω έρθει κάμποσες φορές, με ορχήστρες με τις οποίες έχω συνδέσει ιδιαίτερα το όνομά μου, τη Φιλαρμονική της Σκάλας του Μιλάνου, τη Φιλαρμονική της Βιέννης, τον Μουσικό Φλωρεντινό Μάιο, τώρα θα φέρω τους νεαρούς μουσικούς της ορχήστρας Κερουμπίνι και εύχομαι πραγματικά να έρθω μια μέρα και με τη Συμφωνική του Σικάγου. Θέλω να νιώσουν οι αμερικανοί μουσικοί την αύρα αυτής της χώρας, να δουν τον Παρθενώνα, την αρχή του παντός».
    Μια που αναφέρατε την Ευρώπη, πιστεύετε πως σήμερα, με την άνοδο του ευρωσκεπτικισμού, το ευρωπαϊκό όραμα μπορεί να συγκινεί ακόμη;
    «Βεβαίως, προσωπικά παραμένω ευρωπαϊστής. Είμαι όμως υπέρ μιας Ευρώπης που θα πραγματώνει την ισότητα και τον σεβασμό ανάμεσα στα μέλη της, όχι την επιβολή του ισχυρού στον αδύναμο. Εχουμε βέβαια πολύ δρόμο ακόμη για να φτάσουμε εκεί. Αυτό όμως είναι το ευρωπαϊκό ιδεώδες: η ισότητα, η κατανόηση, η βοήθεια ανάμεσα στα μέλη της Ενωσης».

    Είναι ρεαλιστικό όμως αυτό;

    «Μουσικός είμαι, δεν είμαι πολιτικός. Στη μουσική ναι, είναι εφικτό και ρεαλιστικό. Στους «Δρόμους της Φιλίας» το ζούμε κάθε χρόνο. Στην πρώτη συναυλία στο Σαράγεβο ήμουν ακόμη μουσικός διευθυντής της Σκάλας του Μιλάνου. Μας κάλεσαν λοιπόν με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Σκάλας και θελήσαμε να συνεργαστούμε με ντόπιους μουσικούς και χορωδούς. Δεν ήξερε ο ένας το όνομα του άλλου, δεν μιλούσε τη γλώσσα του, πίστευαν σε διαφορετικές θρησκείες, κάθισαν όμως δίπλα δίπλα κι έπαιξαν την ίδια μουσική. Το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικό, συγκινητικό. Είδαμε στην πράξη πώς οικοδομείται η κατανόηση, η δυνατή φιλία. Οταν πήγαμε στο Ναϊρόμπι, στη συναυλία συμμετείχε, μεταξύ άλλων, μια παιδική χορωδία από την Αφρική. Τραγούδησαν το χορωδιακό των εβραίων σκλάβων, το περίφημο «Va pensiero» από τον «Ναμπούκο», με αυθεντικά βερντιάνικη έκφραση, με εκπληκτική προφορά, με ένα πλατύ χαμόγελο και με απίστευτο πάθος. Εντυπωσιάστηκα πραγματικά. Τα λόγια καμιά φορά μπορεί να οδηγήσουν σε παρεξηγήσεις, σε λανθασμένους δρόμους. Η μουσική όμως είναι ξεκάθαρη, ενωτική».
    Στη διάρκεια της καριέρας σας αναφέρεστε σταθερά στην ανάγκη διάσωσης και ανάπτυξης της κουλτούρας. Αισθάνεστε ότι έχετε εισακουστεί;
    «Κάποιες φορές περισσότερο, κάποιες άλλες λιγότερο. Γενικά, έχω εισακουστεί λίγο. Συνεχίζω όμως να αγωνίζομαι, να φωνάζω για να αποκτήσουμε περισσότερες ορχήστρες, περισσότερα θέατρα, για να μπει η μουσική σε όλα τα δημοτικά σχολεία. Οχι για να γίνουν όλοι επαγγελματίες, αλλά γιατί η μουσική είναι άσκηση δημοκρατίας. Μας κάνει καλύτερους πολίτες, πιο ενεργούς, πιο υποψιασμένους, πιο δεκτικούς».

    Με ποιον τρόπο;

    «Ας δούμε, σε πολύ γενικές γραμμές, τη λειτουργία μιας ορχήστρας. Τα πρώτα βιολιά παίζουν μια μελωδία, τα δεύτερα βιολιά μια άλλη, οι βιόλες μια τρίτη μελωδική γραμμή, τα βιολοντσέλα και τα κοντραμπάσα μια τέταρτη. Ο καθένας διατηρεί την προσωπικότητα και τη διαφορετικότητά του, όλοι μαζί όμως δημιουργούν ένα αρμονικό αποτέλεσμα όπως αυτό αντιτίθεται στην κακοφωνία, άλλη μία ελληνική λέξη. Ας πάρουμε τη λέξη «συμφωνία», μια δημοφιλή μουσική φόρμα, και ας σκεφθούμε την – ελληνική και πάλι – ετυμολογία της: σύμφωνος. Αυτός είναι ο σκοπός της ορχήστρας, να ερμηνεύσει διαφορετικές μελωδικές γραμμές σε ένα ενιαίο, αρμονικό αποτέλεσμα, χωρίς τίποτε να περισσεύει, τίποτε να ενοχλεί. Θα μπορούσε, ίσως, να αποτελέσει μια ιδέα για την κοινωνία μας».

    «Ανησυχώ για την πτώση των αξιών και της κουλτούρας»

    Γύρω μας τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ενίσχυση των άκρων, λαϊκισμός, κλειστά σύνορα…
    «Προφανώς αναφέρεστε στην προσφυγική κρίση. Η αλήθεια είναι ότι σε τέτοιες καταστάσεις οι άνθρωποι έχουν την τάση να κλείνονται, να αντιδρούν με φόβο. Εχει να κάνει και με την ευρύτερη πτώση των αξιών στον δυτικό κόσμο που είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Είμαι τελείως αντίθετος στα κλειστά σύνορα. Για μένα υπάρχουν δύο λέξεις-κλειδιά: σεβασμός και ένταξη. Το να δώσεις στους ανθρώπους αυτούς ένα πιάτο φαγητό και να τους αφήνεις να γυρνούν άσκοπα στον δρόμο, χωρίς καμιά προοπτική, δεν συνιστά υποδοχή. Ούτε πάλι αν είσαι μια χώρα με δυσθεώρητο ποσοστό ανεργίας και προσθέσεις σε αυτό άλλους τόσους απελπισμένους κάνεις τίποτα».
    Τότε; Ποια είναι η λύση;
    «Η λύση είναι μεγάλη συζήτηση. Ωστόσο ο κόσμος μας έχει δυνατότητες και μας χωράει όλους. Υπάρχουν χώρες και περιοχές στον πλανήτη με μεγάλο πλούτο και θα έπρεπε να βοηθήσουν τις χώρες που έχουν ανάγκη να αποκτήσουν δομές-σχολεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία. Κανένας δεν θέλει να φύγει από τον τόπο του όταν μπορεί να ζήσει εκεί. Η Ευρώπη, από την πλευρά της, θα έπρεπε να έχει εξαγάγει τα ιδανικά της δημοκρατίας και της κουλτούρας. Κάποτε, τον 17ο, τον 18ο, τον 19ο αιώνα, ο αναπτυγμένος κόσμος επωφελήθηκε από τις χώρες που βρίσκονται σήμερα σε ανάγκη. Δεν είναι σωστό να εκμεταλλεύεσαι κάποιον και μετά να τον αφήνεις στην τύχη του, δεν είναι αυτές οι αρχές του δυτικού κόσμου. Δεν μπορεί να ξοδεύονται δισεκατομμύρια σε πυρηνικούς εξοπλισμούς και από την άλλη να πεθαίνουν κάθε μέρα χιλιάδες παιδιά. Πρόκειται για τρομερή δυσαρμονία, αδιανόητη, προσβάλλει την ίδια την ανθρώπινη οντότητα».
    Μια δυσαρμονία όμως που δεν αποκαθίσταται εύκολα ή γρήγορα. Στο μεταξύ, στην καθημερινότητα, τι γίνεται;
    «Παρακολουθούσα τις προάλλες μια εκπομπή στην ιταλική τηλεόραση που παρουσίαζε νέους από τη Σενεγάλη και την Γκάμπια οι οποίοι ήρθαν πριν από κάποια χρόνια στην Ιταλία, σπούδασαν, απέκτησαν κάποια επαγγελματική εμπειρία και τα τελευταία χρόνια επιστρέφουν στις χώρες τους κι αποτελούν εκεί μια ξεχωριστή τάξη πολιτών, σημείο αναφοράς για τους συμπατριώτες τους. Το μυστικό βρίσκεται στην εκπαίδευση, στη βοήθεια. Μίλησα προηγουμένως για σεβασμό και ένταξη, και κατά τη γνώμη μου το ένα οδηγεί στο άλλο».
    Με ποιον τρόπο;
    «Αυτός που αναζητεί καταφύγιο, προοπτική σε μια χώρα, οφείλει να σέβεται την ταυτότητα και την κουλτούρα της χώρας που τον φιλοξενεί. Σε πρώτη φάση, πρέπει να τη γνωρίσει, να καταλάβει πού βρίσκεται. Δεν μιλώ φυσικά για πολιτιστική δικτατορία, αλλά η Ελλάδα χωρίς την ταυτότητά της δεν είναι πια η Ελλάδα, το ίδιο συμβαίνει και με την Ιταλία. Από την άλλη πλευρά, η χώρα που παρέχει φιλοξενία οφείλει να εξασφαλίζει στους ανθρώπους τους οποίους υποδέχεται αξιοπρέπεια. Ετσι επιτυγχάνεται η ένταξη. Η περιθωριοποίηση οδηγεί στην εγκληματικότητα, και αυτή με τη σειρά της στον φόβο και στην περιχαράκωση. Για μένα χώρες όπως οι δικές μας, οι οποίες έχουν διαδραματίσει τόσο σημαντικό ρόλο στον δυτικό πολιτισμό, οφείλουν να φέρουν εκ νέου στην επιφάνεια τις αξίες που θεμελίωσαν τον κόσμο μας. Τον διάλογο, τη σκέψη, την Αγάπη με κεφαλαίο Α…».
    Θεωρείτε πως η δημοκρατία κινδυνεύει σήμερα στην Ευρώπη;
    «Οχι, δεν το πιστεύω. Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου έρχεται να μας θυμίσει ότι η Ευρώπη γνώρισε ολοκληρωτικά καθεστώτα που προκάλεσαν ολέθριες καταστροφές. Αργότερα η Ευρωπαϊκή Ενωση συνέβαλε στη σφυρηλάτηση της δημοκρατίας, στην ανάπτυξή της. Κατά καιρούς παρατηρούμε μετατοπίσεις προς τα άκρα, αλλά θεωρώ πως η δημοκρατία στην ήπειρό μας έχει γερές βάσεις και θα νικήσει, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν πρέπει να είμαστε σε διαρκή εγρήγορση. Οφείλουμε να προστατεύσουμε το κεκτημένο μας. Η ποιότητα της δημοκρατίας μας είναι αυτό που με απασχολεί πολύ. Και είμαι πολύ ανήσυχος με την πτώση των αξιών και της κουλτούρας».

    Από το Σαράγεβο, στο Κίεβο και στη Δαμασκό

    «Για πρώτη φορά από την ημέρα που άρχισε το δράμα μας, νιώσαμε με όλο μας το είναι ότι η ελπίδα του κόσμου είναι ο πολιτισμός χωρίς σύνορα, η ανάπτυξη του πνεύματος και η δύναμη της μουσικής… η επανακτηθείσα αξιοπρέπεια είναι πιο σημαντική από τα σπίτια που ξαναχτίζονται. Δεν θα το ξεχάσουμε ποτέ».
    Με αυτές τις φράσεις ο βόσνιος συγγραφέας Ζλάτκο Ντιτζάρεβιτς σχολίασε την πρώτη συναυλία των «Δρόμων της Φιλίας» στις 14 Ιουλίου 1997 στο Σαράγεβο, σε έναν από τους λίγους χώρους που δεν είχαν καταστραφεί ολοκληρωτικά από τον πόλεμο. Εκτοτε ακολούθησαν 22 ταξίδια από καθένα από τα οποία ο Ρικάρντο Μούτι έχει κάτι συγκινητικό να θυμηθεί. Πόλεις «πληγωμένες» από πολεμικές συρράξεις, από φυσικές καταστροφές, από τρομοκρατικές επιθέσεις, πόλεις «φορτισμένες» από μνήμες αρχαίων πολιτισμών υποδέχθηκαν ορχήστρες όπως η Φιλαρμονική της Σκάλας του Μιλάνου, ο Μουσικός Φλωρεντινός Μάιος, η ορχήστρα «Κερουμπίνι» ή ακόμα και σύνολα που συγκροτήθηκαν ειδικά για τον σκοπό αυτόν όπως οι «Ενωμένοι Ευρωπαίοι Μουσικοί» το 2002 στη Νέα Υόρκη, στη συναυλία που έγινε «στη μνήμη των θυμάτων της τραγωδίας των Δίδυμων Πύργων και όλων των θυμάτων της βίας στον κόσμο».
    Ο Μούτι μιλάει για τη Βηρυτό του 1998, για τη Μόσχα του 2000, για τη Δαμασκό του 2004, για τον Λίβανο του 2006, όταν η ανάφλεξη στην περιοχή δεν επέτρεψε στην ορχήστρα και στον ίδιο να ταξιδέψουν εκεί και η συναυλία έγινε στη Ρώμη, στο Κυρηνάλιο, αλλά και για τη συναυλία του 2018 στο Κίεβο, όπου 10.000 άνθρωποι παρέμειναν στις θέσεις τους, υπό βροχή, για να υποδεχθούν θερμά τους μουσικούς. Δίνει ραντεβού για τον Ιούλιο του 2019 στην Αθήνα και δηλώνει σίγουρος πως θα είναι ένα από τα πιο σημαντικά ταξίδια φιλίας…
    Πολιτική
    Σίβυλλα
    • Έντυπη έκδοση Στο One Hyde Park Η θεραπαινίς Καντελάρια άφησε τις μικρές σταγόνες τσαγιού να κυλήσουν μέσα στις πορσελάνινες De Gournay κούπες. Παρατήρησα ότι τα... ΣΙΒΥΛΛΑ
    Helios Kiosk