Στην ελληνική πολιτική σκηνή υπάρχει μια σταθερά που διαπερνά κυβερνήσεις και πρόσωπα: η προτίμηση στο «αφήγημα» αντί της πολιτικής. Οι επαναλαμβανόμενες εξαγγελίες περί πάταξης της αισχροκέρδειας δεν αποτελούν εξαίρεση. Είναι ο κανόνας που επαναλαμβάνεται χωρίς αποτέλεσμα και καταλήγει να λειτουργεί όχι ως εργαλείο λύσης αλλά ως μηχανισμός λήθης.
Η κοινωνία δεν πάσχει από έλλειψη εξαγγελιών, πάσχει από έλλειψη αποτελεσμάτων. Η σύγχυση ξεκινά από τα βασικά: πληθωρισμός, ακρίβεια και αισχροκέρδεια, δεν είναι έννοιες ταυτόσημες. Η ακρίβεια αφορά συγκεκριμένες αγορές. Η αισχροκέρδεια είναι η εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης, των ολιγοπωλιακών συνθηκών και της αδιαφάνειας κατά την κοστολόγηση. Οταν αυτά συγχέονται, επιτρέπουν στην πολιτική ηγεσία να εμφανίζεται «δραστήρια» χωρίς να είναι αποτελεσματική.
Η αύξηση τιμών λόγω κρίσεων ή εξωγενών παραγόντων συνήθως είναι αναπόφευκτη για μια μικρή οικονομία. Οταν όμως μετατρέπεται σε ευκαιρία για δυσανάλογα κέρδη, πρόκειται για αναδιανομή εισοδήματος εις βάρος της εργασίας.
Το κράτος συνεχίζει να επιμένει σε ανεπαρκή εργαλεία. Ο έλεγχος του περιθωρίου κέρδους, σε μια πολυεπίπεδη αγορά, «διαχέεται» και καθίσταται αναποτελεσματικός. Οι κυβερνητικές πρόσφατες παρεμβάσεις κινούνται στην ίδια λογική. Επηρεάζουν το κόστος, αλλά όχι τον μηχανισμό διαμόρφωσης τελικών τιμών.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σε περιόδους «έντασης» απαιτούνται άμεσα μέτρα συγκράτησης τιμών, ώστε να προστατεύεται το πραγματικό εισόδημα και η κατανάλωση. Εδώ, επιλέγονται επιδοτήσεις και εισοδηματικές ενισχύσεις, από το diesel έως τις ψηφιακές κάρτες καυσίμων, που μπορεί να μειώνουν προσωρινά την πίεση, αλλά δεν διασφαλίζουν ότι το πλήρες όφελος φτάνει στον καταναλωτή, καθώς αυτό μπορεί να απορροφηθεί από τα ενδιάμεσα επίπεδα της αγοράς. Η μείωση του ΕΦΚ αποτελεί πολύ πιο αποτελεσματικό εργαλείο, καθώς είναι ένας μηχανισμός απολύτως διαφανής και μονοσήμαντος (εφάπαξ επιβολή ανά χιλιόλιτρο).
Εκτός της λανθασμένης κυβερνητικής συνταγής το πρόβλημα διογκώνεται εξαιτίας του χρόνου εφαρμογής. Ενώ η γεωπολιτική ένταση στη Μ. Ανατολή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις διεθνείς τιμές ενέργειας με την αγορά να αναπροσαρμόζει τάχιστα τις τιμές, τα δικά μας μέτρα θα εφαρμοσθούν την 1η Απριλίου! Η καθυστέρηση μιας ουσιαστικής, κρατικής παρέμβασης, όχι μόνο δεν αποτρέπει την ακρίβεια αλλά «κατοχυρώνει» υπερκέρδη για την «αισχροκέρδεια» και απώλειες για τα νοικοκυριά. Η δε επιδότηση μέρους του κόστους στην αγροτική παραγωγή (λιπάσματα) αναγνωρίζει μεν το πρόβλημα αλλά δεν εγγυάται μείωση των τελικών τιμών.
Στην πράξη, τα κυβερνητικά μέτρα συνιστούν βραχυχρόνια αναδιανομή πόρων προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, παρά παρέμβαση στη λειτουργία της αγοράς. Μεταθέτουν το βάρος στον κρατικό προϋπολογισμό, παραγνωρίζοντας τις δομικές αιτίες της ακρίβειας.
Λύσεις υπάρχουν και είναι γνωστές. Αυτό που απουσιάζει είναι η επιλογή. Κάθε φορά που επιλέγεται ένα μέτρο που «ακούγεται» σωστό αλλά έχει αποδειχθεί στο παρελθόν ότι δεν λειτουργεί, δεν πρόκειται για λάθος αλλά για μια συνειδητή επιλογή. Οσο οι παρεμβάσεις έπονται των εξελίξεων και παραμένουν προσανατολισμένες στο «επικοινωνιακά ελκυστικό» αντί του «οικονομικά αποτελεσματικού», η αισχροκέρδεια θα συνεχίσει να αναπαράγεται.
Ο κ. Γιώργος Παλαιοδήμος είναι δρ οικονομολόγος, γραμματέας Τομέα Οικονομικών ΠαΣοΚ.
Ο κ. Ηλίας Πεντάζος είναι οικονομολόγος, τ. γ.γ. Δημοσιονομικής Πολιτικής, ΥΠΟΙΚ.
