Τελικά, πατήσαμε ποτέ στο φεγγάρι;

Η αντίστροφη μέτρηση για την αποστολή Artemis II δεν περιλαμβάνει απλώς μια σειρά από ατελείωτα τεχνικά checklists και δοκιμές νέων συστημάτων.

Όσο οι μηχανές της NASA που θα στείλουν το σκάφος Orion στο φεγγάρι ζεσταίνονται και οι τέσσερις αστροναύτες ετοιμάζονται για το δεκαήμερο ταξίδι τους στο διάστημα, είναι σχεδόν νομοτελειακό ότι κάθε πιθανή κι απίθανη θεωρία συνωμοσίας θα βγει (από τη ναφθαλίνη) παγανιά στα social media.

Ας είμαστε φιλαλήθεις. Τίποτα δεν γοητεύει τον ανθρώπινο εγκέφαλο περισσότερο από μια καλά σκηνοθετημένη απάτη — ειδικά αν σε αυτή εμπλέκεται η NASA, ο Ψυχρός Πόλεμος και, για να τερματίσουμε τη φαντασίωση, ο σκηνοθέτης Στάνλεϊ Κιούμπρικ.

Την ώρα που έχουμε στα χέρια μας smartphones ικανά να μας δικτυώσουν σε απευθείας σύνδεση με τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και μπορούμε να παρατηρήσουμε την επιφάνεια του Άρη σε υπερ υψηλή ανάλυση, ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό συμπολιτών μας από όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης, που για πολλούς από αυτούς είναι — εννοείται — επίπεδη, επιμένει ότι τον Ιούλιο του 1969 ο Νιλ Άρμστρονγκ δεν έκανε το θρυλικό «μεγάλο βήμα για την ανθρωπότητα».

Αντιθέτως, υποστηρίζουν πως έκανε ένα πολύ προσεκτικό και δειλό τόσο δα βηματάκι πάνω στο σκονισμένο δάπεδο ενός άκρως μυστικού κινηματογραφικού στούντιο, κάπου στην έρημο της Νεβάδα, ενώ ο σκηνοθέτης του εμβληματικού φιλμ «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» τού φώναζε από το μικρόφωνο: «Πάμε άλλη μία λήψη, Νιλ. Με περισσότερο συναίσθημα αυτή τη φορά».

Το σενάριο της απάτης και τα κίνητρα

Αν και οι αμφιβολίες ξεκίνησαν δειλά από την πρώτη στιγμή που ο άνθρωπος πάτησε στη Σελήνη, οι πρώτες συνωμοσιολογικές φωνές αρθρώθηκαν το 1976 δια στόματος του Μπιλ Κέισινγκ, ενός πάλαι ποτέ τεχνικού συγγραφέα στην εταιρεία Rocketdyne, έναν από τους βασικούς εργολάβους της NASA που κατασκεύαζαν κινητήρες για τους πυραύλους Saturn.

Το βιβλίο του με τον εύγλωττο τίτλο «We Never Went to the Moon» λειτούργησε ως μάννα για τους σκεπτικιστές που ξεκίνησαν, βασισμένοι στη θεωρία του, να οικοδομούν ένα οπλοστάσιο — οιονεί — επιχειρημάτων.

Άλλωστε, τα κίνητρα των Αμερικανών, σύμφωνα με τους συνωμοσιολόγους, ήταν και υπαρκτά και τρανταχτά: έπρεπε να κερδίσουν τη διαστημική κούρσα με την ΕΣΣΔ πάση θυσία, να τηρήσουν την υπόσχεση του JFK πριν βγει η δεκαετία και, φυσικά, να αποσπάσουν την προσοχή του κοινού από το φονικό φιάσκο του Πολέμου του Βιετνάμ.

Σεληνιακό αεράκι και «σβηστά» αστέρια

Θυρεός όσων επιμένουν ότι ο άνθρωπος δεν κατέκτησε ποτέ τη Σελήνη παραμένει μέχρι και σήμερα η περιβόητη αμερικανική σημαία που οι Αμερικανοί αστροναύτες τοποθέτησαν στην επιφάνεια του φεγγαριού.

«Πώς είναι δυνατόν να ανεμίζει, αφού στο διάστημα δεν υπάρχει αέρας;», αναρωτιούνται με περίσσευμα ειρωνείας οι συνωμοσιολόγοι, αγνοώντας την αλήθεια που — μεταξύ μας — είναι πολύ πιο απλή και πεζή.

Γνωρίζοντας πως μια κανονική, υφασμάτινη σημαία θα κρεμόταν άχαρα προς το έδαφος λόγω της έλλειψης ατμόσφαιρας, η NASA σχεδίασε έναν ιστό με έναν οριζόντιο βραχίονα στην κορυφή (σαν ανάποδο «Γ») για να την κρατάει ανοιχτή.

Και με την κίνηση που βλέπουμε στα βίντεο τι γίνεται; Φύσηξε Βαρδάρης στο φεγγάρι;

Η πραγματικότητα είναι πως ο κυματισμός δεν οφείλεται σε άνεμο αλλά στη φυσική αδράνεια. Καθώς οι Άρμστρονγκ και Όλντριν έστριβαν τον ιστό προσπαθώντας να τον καρφώσουν στο σκληρό σεληνιακό έδαφος, η ενέργεια μεταφέρθηκε στο ύφασμα, το οποίο συνέχισε να κουνιέται στο κενό αφού δεν υπήρχε αντίσταση του αέρα για να το σταματήσει.

Ναι, αλλά υπάρχει και το ζήτημα του θεσκότεινου ουρανού. Πού στην ευχή πήγαν και λούφαξαν τα αστέρια και δεν απαθανατίστηκαν ούτε σε μια φωτογραφία των Αμερικανών αστροναυτών;

Η εξήγηση είναι και πάλι παιδαριώδης. Η επιφάνεια της Σελήνης, λουσμένη στο ανεμπόδιστο φως του Ήλιου, είναι εκτυφλωτικά φωτεινή. Για να μην καούν κατά το κοινώς λεγόμενο οι φωτογραφίες, οι κάμερες Hasselblad των αστροναυτών ρυθμίστηκαν σε πολύ γρήγορες ταχύτητες κλείστρου, καθιστώντας αδύνατη την καταγραφή του αμυδρού φωτός των μακρινών άστρων.

Και με τις σκιές τι γίνεται; «Οι σκιές στις φωτογραφίες δεν είναι παράλληλες, άρα υπάρχουν πολλοί προβολείς στούντιο», επιχειρηματολογούν σκανδαλισμένοι οι λάτρεις του μυστηρίου.

Το σεληνιακό τοπίο δεν είναι ένα επίπεδο, στρωμένο γήπεδο ποδοσφαίρου. Όταν ο ήλιος πέφτει χαμηλά σε ένα τραχύ και ανώμαλο ανάγλυφο, οι σκιές παραμορφώνονται και συχνά συγκλίνουν. Επιπλέον, η ίδια η σεληνιακή σκόνη λειτουργεί σαν καθρέφτης, ανακλώντας το φως προς όλες τις κατευθύνσεις, απαντούν οι επιστήμονες.

Υπάρχει βέβαια και η θεωρία για τις Ζώνες Van Allen — εκείνες τις φρικτές ζώνες ραδιενέργειας που περιβάλλουν τη Γη και που θα έπρεπε, σύμφωνα με τους συνωμοσιολόγους, να είχαν μετατρέψει σε BBQ το πλήρωμα του Apollo 11 πριν προλάβεις να ψελλίσεις τη λέξη συνωμοσία.

Μόνο που οι πύραυλοι Saturn V διέσχισαν αυτές τις ζώνες με ασύλληπτη ταχύτητα, περιορίζοντας τη συνολική ακτινοβολία που δέχτηκαν οι αστροναύτες σε επίπεδα συγκρίσιμα με μια σειρά ιατρικών ακτινογραφιών.

Η Κιμ Καρντάσιαν ξέρει

Αν πάλι όλα τα παραπάνω επιστημονικά δεδομένα σας φαίνονται φλύαρα, εξειδικευμένα, χαλκευμένα ή έστω κουραστικά, υπάρχει ένα ατράνταχτο, ιστορικό επιχείρημα που γκρεμίζει κάθε θεωρία συνωμοσίας: η Σοβιετική Ένωση.

Το 1969 ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν στο ζενίθ του. Οι Σοβιετικοί παρακολουθούσαν κάθε κίνηση του Apollo 11 με τεράστια ραντάρ και συστήματα υποκλοπής. Αν υπήρχε έστω και ψήγμα υποψίας ότι οι Αμερικανοί έκαναν γύρισμα στο Χόλιγουντ αντί να κατακτούν το διάστημα, η Μόσχα θα το είχε διαδώσει σε κλάσματα δευτερολέπτου, ταπεινώνοντας τις ΗΠΑ παγκοσμίως.

Το γεγονός ότι οι μεγαλύτεροι αντίπαλοι της Αμερικής συνεχάρησαν τον Άρμστρονγκ και το πλήρωμα είναι ίσως η πιο τρανή απόδειξη του κοσμοϊστορικού ανδραγαθήματός τους.

Γιατί λοιπόν επιμένουμε να μην πιστεύουμε; Η απάντηση κρύβεται περισσότερο στην ανθρώπινη ψυχολογία παρά στην έλλειψη αποδείξεων. Σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο χαοτικός, η ιδέα ότι τα πάντα ελέγχονται από μια σκοτεινή ελίτ προσφέρει μια διεστραμμένη αίσθηση ασφάλειας.

Είναι η γοητεία του να ανήκεις σε μια μειοψηφία που ξέρει την «αλήθεια» — εκείνην που η αγέλη αγνοεί. Ειδικά όταν τέτοιες θεωρίες αναπαράγονται ακόμη και από – για σωστούς ή λάθος λόγους – διασημότητες.

Μόλις τον περασμένο Νοέμβριο, η Κιμ Καρντάσιαν εξέφρασε δημόσια αμφιβολίες για την προσελήνωση του 1969 σε επεισόδιο του οικογενειακού reality show. Η NASA αναγκάστηκε να απαντήσει επίσημα, υπενθυμίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πατήσει στη Σελήνη όχι μία αλλά έξι φορές.

Στα καλά νέα ο εποικισμός του Άρη δεν αργεί. Είναι κι αυτός μια κάποια λύση.