από metereologos.gr
Κυριακή 22 Ιουλίου 2018
 
 

Ο ερωτευμένος Κούνδουρος

Ο 90χρονος σκηνοθέτης ξεδιπλώνει, ίσως για πρώτη φορά, μια επιμελώς κρυμμένη πλευρά του
Ο ερωτευμένος Κούνδουρος
Στα 90 του χρόνια ο Νίκος Κούνδουρος παραμένει δραστήριος. Εκτός από τη συγγραφή των απομνημονευμάτων του και τη θεατρική σκηνοθεσία, ασχολείται με τη ζωγραφική. Στην απέναντι σελίδα, το βιβλίο του «Γράμματα από την Κριμαία - 1991» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αγρα. Φωτογραφία: Ανδρέας Σιμόπουλος
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος
 
Στα 90 του χρόνια ο Νίκος Κούνδουρος παραμένει δραστήριος. Εκτός από τη συγγραφή των απομνημονευμάτων του και τη θεατρική σκηνοθεσία, ασχολείται με τη ζωγραφική. Στην απέναντι σελίδα, το βιβλίο του «Γράμματα από την Κριμαία - 1991» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αγρα.
Εξι δύσκολους μήνες - εν μέσω αντίξοου καιρού, απομόνωσης και πολιτικών αναταραχών - διήρκεσαν τα γυρίσματα της ταινίας «Μπάιρον: Η μπαλάντα ενός δαιμονισμένου» το 1991 στην Κριμαία (εδώ ο Νίκος Κούνδουρος με τον Διονύση Φωτόπουλο, ο οποίος επιμελήθηκε τα κοστούμια).
Με τον Γιάννη Μαρκόπουλο έχουν μακρινή συγγένεια. Συνεργάστηκαν για πρώτη φορά το 1963 στις «Μικρές Αφροδίτες». Ο Μαρκόπουλος υπογράφει τη μουσική και στον «Μπάιρον».
Η φιλία του με τη Μελίνα Μερκούρη κρατούσε από τα χρόνια του Παρισινού Μάη και της δικτατορίας.
Με τον έτερο «αγωνιστή» της μεγάλης οθόνης, Παντελή Βούλγαρη, και τη σύζυγο του δεύτερου, Ιωάννα Καρυστιάνη.
Φωτογραφημένος στο σπίτι του στο Μετς με τη δημοσιογράφο του ΒΗΜΑgazino Λένα Παπαδημητρίου.
 
7  φωτογραφίες

 

«Εσένα σ' αγαπώ βαθιά και σταθερά, μ' εκείνη τη γαλήνη που αγαπάμε τα ασάλευτα πράγματα, τα σπίτια, τους πεθαμένους κι ό,τι άλλο δεν μπορεί πια να μας φύγει, να το χάσουμε. Κι όμως, είσαι εκεί, εδώ, παντού, ζωντανή και ζωηρή και γελαστή, μικρό κορίτσι και μαζί όμορφη γυναίκα, μ' όλα τα προικιά που σου χάρισε η φύση, και τ' άλλα που τα κέρδισες μόνη σου, και ξέρεις τι θαυμασμό έχω και για τα πρώτα και για τα δεύτερα».

Ενας αναπάντεχα οικείος Κούνδουρος αναδύεται μέσα από το βιβλίο του «Γράμματα από την Κριμαία - 1991» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αγρα. Ουδείς θα μπορούσε να φανταστεί ότι αυτός ο εγγενώς οργίλος, ο «καταραμένος αριστερός» του ελληνικού κινηματογράφου, που εφέτος κλείνει αισίως τα 90 του χρόνια, θα μπορούσε να φυλάσσει μέσα σε ένα πληθωρικό, προσωπικό αρχείο από «ιστορικές» μνήμες (Εμφύλιος, Μακρόνησος, Παρίσι του Μάη του '68 κ.ο.κ.) ερωτική επιστολογραφία αυτής της «υφής». Οι εν λόγω επιστολές - γραμμένες το 1991 στην Κριμαία, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Μπάιρον» - απευθύνονται στη σύζυγό του, δημοσιογράφο και θεατρική κριτικό Σωτηρία Ματζίρη, η οποία, άλλωστε, είχε και την πρωτοβουλία για την έκδοσή τους. «Νιώθω ότι αν και απευθύνονται σ' εμένα, τα γράμματα αυτά δεν μου ανήκουν αποκλειστικά» σημειώνει εμφατικά η ίδια. «Εκπροσωπούν και δείχνουν μια πλευρά του Νίκου ελάχιστα γνωστή και βαθιά συγκινητική, γιατί συμπυκνώνουν την πεμπτουσία του. Αυτός ο ώριμος άνδρας, ο ιδιοφυής, ο χαρισματικός, ο υποψιασμένος, ο είρων, ο πολεμοχαρής είναι και αθώος και άσπιλος σαν έφηβος». 

«Απόρησα όταν τα διάβασα ξανά» λέει ο ίδιος στο BΗΜΑgazino μέσα στην τσαπατσούλικη αρχοντοσύνη της κατοικίας του στο Μετς, «το σπίτι της ασυδοσίας και της δημοκρατίας», όπως την έχει αποκαλέσει επανειλημμένως ο ίδιος. «Με άφησαν άναυδο. Πρώτον, ο τρόπος γραφής. Λέω: "Εγώ τα είπα αυτά; Ετσι τα είπα;". Δεύτερον, ο συναισθηματισμός τους. Εχουν περάσει τόσα χρόνια που είχα ξεχάσει αυτή την ώρα της ζωής μου, αυτόν τον συναισθηματικό πληθωρισμό που με διακατείχε. Ηταν, βέβαια, και άλλοι λόγοι που συνετέλεσαν - η ξενιτιά, η απομόνωση, η αγάπη μου για τον "Μπάιρον". Είναι, μου φαίνεται, η καλύτερή μου ταινία» συμπληρώνει.

Στο φόντο του έρωτα προς τη νεαρή σύζυγο η λεπτομερής καταγραφή των γυρισμάτων του «Μπάιρον» (με τον Μάνο Βακούση στον ρόλο του μεγάλου ρομαντικού ποιητή). Εξι μήνες σκληρής δουλειάς, μοναξιάς, κρύου και κακουχιών στο χωριό Ζαμπρούντογιε της Κριμαίας, εκεί που κτίστηκε το επικό σκηνικό της ταινίας, ένα άχρονο Μεσολόγγι με ατελείωτους πέτρινους τοίχους από γκρίζο γρανίτη. Στο φόντο του έρωτα και το πραξικόπημα εναντίον του Γκορμπατσόφ τότε ακριβώς, τον Αύγουστο του '91, που θα οδηγήσει στη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης - γιατί ακόμη και ένας ερωτευμένος Κούνδουρος δεν μπορεί μην περιδινηθεί, έστω για λίγο, στα γρανάζια της Ιστορίας: «Φαίνεται πως τους μαστόρους και τους εργάτες τούς έστειλε στα σπίτια τους το πραξικόπημα, γιατί έχουν όλοι εξαφανιστεί, κι εμείς είμαστε εδώ μόνοι και αμήχανοι, κυκλωμένοι από τους μικρούς και μεγάλους φόβους μας για το άγνωστο που μέσα του κουρνιάσαμε και περιμένουμε». Και μια διαβολική «ιστορική» σύμπτωση. Ο πρόεδρος της ΕΣΣΔ, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, βρίσκεται επί τρεις ημέρες φυλακισμένος κατ' οίκον στη θερινή κατοικία του - εκεί που θα τον επισκεφθεί η αντιπροσωπεία των πραξικοπηματιών -, λίγο πιο πέρα από το παλιό αρχοντικό των βογιάρων όπου διαμένουν οι συντελεστές του «Μπάιρον», στο Φόρος της Κριμαίας. «Ξέρω πως τούτη τη στιγμή που σου γράφω κάπου πολύ κοντά μας γίνονται πράγματα που θ' αλλάξουν την Ιστορία του αιώνα που φεύγει. Αν πετύχει το πραξικόπημα, εδώ θα γυρίσει ο χρόνος πίσω, και δεν θα 'ναι μόνο για τούτη την κλυδωνιζόμενη χώρα. Πάνω από το κεφάλι μου γυρίζει ώρες τώρα ένα τεράστιο στρατιωτικό ελικόπτερο. Λένε πως ο Γκορμπατσόφ είναι περικυκλωμένος σε κάποιο σπίτι στην άλλη πλευρά του δάσους».

Αλήθεια, γιατί αυτός ο ερωτευμένος Κούνδουρος έμεινε τόσα χρόνια κλεισμένος στην «ντουλάπα»; «Είμαι αποδέκτης ερώτων. Μια ζωή ερωτικής περιπέτειας με τόσα και τόσα κορίτσια, αλλά εγώ δεν εκφραζόμουν, ήμουν, ας το πούμε, συγκρατημένος». Μήπως γιατί για κάποιον μεγαλωμένο στο αριστερό κίνημα ο έρωτας ήταν απαγορευμένος, ενοχικός; «Τελείως! Ο έρωτας ήταν λιγάκι ντροπή. Ο ερωτευμένος αγωνιστής ήταν ύποπτος. Ο αγωνιστής έπρεπε να είναι ταμένος. Ο έρωτας παραδίπλα ήταν μια ενόχληση, τον περιφρονούσαν λίγο. Αν ο Κούνδουρος ήταν ερωτευμένος, τρέχα γύρευε, βράσ' τον. Και έτσι, αυτός ο Κούνδουρος έμπαινε στην μπάντα και έμενε ο αγωνιστής Κούνδουρος, ο ένοπλος Κούνδουρος κ.ο.κ. Αλλά εγώ είχα πάντα ένα κορίτσι. Πάντα υπήρχε ένα κορίτσι που με λάτρευε, αυτό ήταν το παράδοξο στη ζωή μου». Γιατί παράδοξο; «Γιατί με αγαπούσαν πιο πολύ από όσο τις αγαπούσα εγώ. Δεν φαινόταν, αλλά αυτές έδιναν τόσο έντονα που εγώ ήταν να σαν παρακολουθώ από δίπλα τον έρωτά τους. Βλέπω σήμερα γράμματα αυτών των κοριτσιών, της Τζην, της Κλαίρης... που με αφήνουν άναυδο. Γράφουν για μένα με τέτοιο πάθος, με τέτοια τρυφερότητα. Ευτυχώς που υπάρχουν αυτά τα γράμματα να μου θυμίζουν. Με τον χρόνο νιώθω ότι έχει πέσει μια λησμονιά, ένα θάμπτωμα σε αυτές τις σπουδαίες ερωτικές στιγμές της ζωής μου».

Τι φθείρει τον έρωτα; «Ο χρόνος. Κάποτε είχα μια παράδοξη ιδέα και άρχισα να γράφω ιστορίες τελειωμένων ερώτων. Επαιρνα π.χ. την ιστορία της Ελένης και του Κώστα. Τη γνωριμία τους, τον ενθουσιασμό τους, τη χαρά τους, την καύλα την ιερή. Εκείνο, όμως, που κατέγραφα ήταν ο χωρισμός. Τι μεσολάβησε; Ποια ήταν η τελευταία φάση του έρωτά τους;». «Ξέχασα, βέβαια, να σας πω ότι οι μεγαλύτεροι έρωτές μου ήταν αγόρια!» λέει αιφνιδιαστικά ο σκηνοθέτης του «Δράκου»: «Ο Μάνος Χατζιδάκις, φέρ' ειπείν! Ο ΕΡΩΤΑΣ. Αλλά δεν φάνηκε ποτέ να ήταν έρωτας ομοφυλόφιλος. Ποτέ. Ποτέ δεν δείξαμε κάτι τέτοιο, ούτε εκείνος ούτε εγώ. Ηταν περίεργο πράγμα αυτός ο έρωτας ανάμεσα σε έναν ομοφυλόφιλο και σε έναν μη ομοφυλόφιλο - όχι απλά "μη", έντονα "μη". Ηταν μια βαθιά, ουσιαστική φιλία. Δύσκολοι καιροί τότε, εγώ που ήμουν μαγκάκι ήμουν προστάτης του. Κανείς δεν τόλμαγε να πειράξει τον Μάνο. Οποιος έκανε να υπαινιχθεί το παραμικρό, τον έλιωνα με τις γροθιές μου».

Η μνήμη, όπως πάντα, «τυραννική» και «ευφρόσυνη» και για αυτόν τον έρωτα. «Θυμάμαι το 1951. Εγώ στο Μακρονήσι, ο Μάνος έκανε πρόβες στο "Ρεξ" το "Καταραμένο φίδι". Με χίλια βάσανα πήρα μία ημέρα άδεια στην Αθήνα, με αντάλλαγμα δύο τόνους τσιμέντο που θα κουβάλαγα στον γυρισμό μου. Εχει φουρτούνα, φτάνουμε βράδυ στο Λαύριο μουσκεμένοι ως το κόκαλο και από εκεί, καβάλα στην καρότσα ενός φορτηγού, φτάνω στην Αθήνα, στην Πανεπιστημίου, στο "Ρεξ". Χιμάω στις έρημες σκάλες, οι ήχοι από τη μουσική του Μάνου ξεχύνονταν παντού. Βρίσκω ένα πέρασμα ανάμεσα στις βελούδινες κουρτίνες και εκεί, όρθιος, βρεγμένος, βρώμικος και εκστατικός, ρουφάω και δεν χορταίνω».

Τέσσερα χρόνια μετά την τελευταία του ταινία, «Ενα πλοίο για την Παλαιστίνη», και παρά τα 90 του έτη, ο Νίκος Κούνδουρος παραμένει ακαταπόνητα πολυσχιδής. Ζωγραφίζει αόκνως, ολοκληρώνει τον δεύτερο τόμο των απομνημονευμάτων του με τίτλο «Αγών Λόγος» (θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αγρα) και σκηνοθετεί αυτή τη φορά μια δική του διασκευή του μυθιστορήματος του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ «Ο μαιτρ και η Μαργαρίτα» (η πρεμιέρα της παράστασης «Θέατρο και εξουσία»προγραμματίζεται για τις 18 Μαρτίου στο Θέατρο Παραμυθίας στον Κεραμεικό). Η συζήτηση με τον πολυβραβευμένο έλληνα σκηνοθέτη ξεγλιστρά αναπόφευκτα από τον έρωτα, έρχεται στην Ελλάδα τού σήμερα. «Ζω σε μια σύγχυση, όπως όλοι οι Ελληνες», «Εκλογές; Ο Ρωμιός σήμερα έχει ένα τεράστιο πρόβλημα πολιτικής συνείδησης», «Ο Τσίπρας; Μου άρεσε από την αρχή το νιάτο του, ο φιλελευθερισμός του, ότι δεν είχε εξαρτήσεις». «Οικουμενική κυβέρνηση; Ονειρα καλοκαιριάτικης νύχτας, που λέει και ο Σαίξπηρ». Θυμάται την εναρκτήρια σκηνή του «Μπάιρον», όταν ο φιλέλλην λόρδος, αντικρίζοντας το Μεσολόγγι, ρωτάει: «Η Ελλάδα των ονείρων μου είναι αυτή;». Για να λάβει την απάντηση: «Είναι η Ελλάδα των Ελλήνων».

Αναπόφευκτες και δυο κουβέντες για το προσφυγικό. Ακριβώς 62 χρόνια μετά την πρώτη του ταινία, «Μαγική πόλη» (1954), με φόντο το Δουργούτι (την προσφυγική «παραγκούπολη» κοντά στη Συγγρού που κατεδαφίστηκε στα τέλη του '64), η χώρα έχει μετατραπεί σε ένα ατελείωτο hotspot. Αλήθεια, εκείνη η παλιά περιπέτεια (το 2010, τέσσερις μασκοφόροι αλλοδαποί παρ' ολίγον να τον σκοτώσουν μέσα στο σπίτι του) δεν ενεργοποιεί ποτέ μέσα του χαμερπή ξενοφοβικά ένστικτα; «Οχι. Ποτέ δεν το γενίκευσα, ποτέ δεν είπα βρωμοβούλγαροι, βρωμοαλβανοί. Ηταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Δεν έβγαλα συμπεράσματα για αυτούς, μόνο για μένα που κόντεψαν να με στείλουν στο διάολο. Απεχθάνομαι πάντα τη Χρυσή Αυγή. Από τη διοίκηση μέχρι τον τελευταίο Χρυσαυγίτη». Ο παλιός Κούνδουρος είναι εδώ, με εκείνο τον θυμό που η μάνα του έλεγε ότι θα είναι η καταστροφή του, με σηκωμένες και θαλερές τις γροθιές. Θα τον δούμε ποτέ ντυμένο με πάλλευκο κοστούμι; Κοιτάζει απορημένος: «Αυτό που λέτε δεν γίνεται. Είμαι Σφακιανός».

* Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino το Σάββατο 26 Μαρτίου 2016





ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Συνεντεύξεις περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (7)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Αριστεροί της Σαμπάνιας | 28/03/2016 12:18
    Παραμύθια της Χαλιμάς από έναν καλοβολεμένο στο Σύστημα, ο οποίος σαν άλλος σνομπάκιας Βέλτσος, επιθυμεί να βρίσκεται πάντοτε στο επίκεντρο της επικαιρότητας.
    Σνομπαρίες STOP
    απάντηση69
     
     
    APOPSI | 28/03/2016 00:42
    δεν ειναι ωραιο που ο καθενας λεει οτι θελει.Κριμα .Πρεπει να υπαρχει σεβασμος λιγο στους γιγαντες που τελειωνουν.
    ANASTASIOS
    απάντηση911
     
     
    Πρώτη συμφορά αριστερά | 27/03/2016 19:59
    Τυπικός εκπρόσωπος της Αριστεράς του Abraham Benaroya που μετά 100 χρόνια εκατάφερεν να καταστρέψει την Ελλάδα.
    Γεώργιος
    απάντηση812
     
     
    Μηδενικό | 27/03/2016 18:44
    ο Κούνδουρος ειναι η προσωποποίηση του αριστερού μηδενικού. Οπως οι υπόλοιποι αριστεροί έτσι και αυτός έγιναν γνωστοί στην ελλαδα μέσω της υπερπροβολλης απο τα αριστερα ΜΜΕ ως καλλιτέχνες, ενω παράγουν χαμηλής ποιότητας έργο με ελάχιστη απήχηση στο κοινό. Το έργο τους εκφράζει και απευθύνεται στους ίδιους, μια μικρή ομάδα ημιαμορφωτων, παράξενων, οπισθοδρομικών ανθρώπων με κοινό παρανομαστή τον κομμουνισμό του χαβιαριου. Επιθυμούν να γίνουν η ελίτ, αλλα ειναι πολυ τεμπέληδες για να αποκτήσουν υλικά αγαθά, τα οποία επιθυμούν να τα καρπωθούν μέσω κομμουνισμού δια της απαλλοτρίωσης απο όσους μπορούν να παράγουν.
    Ανδρέας Δημητριαδης
    απάντηση915
     
     
    αυτούμνος | 27/03/2016 14:18
    Πολυ αυτοεπαινος ρε παιδί μου.Ειναι της μόδας;
    Ανώνυμος / η
    απάντηση67
     
     
    Κουνδουρος | 27/03/2016 10:59
    Για να μιλαμε οπως οι αρχαιοι Ελληνες που ελεγαν : Αθηνα, Αρης, Σαπφω...και καταλαβαιναν πραγματα, οπως: σοφια,πολεμος, ποιηση...και συνεννοουνταν γρηγορα και καλα, να κανουμε κι εμεις το ιδιο. Αντι να βασανιζομαστε να πουμε, τι ειναι "αριστερος", να λεμε Κουνδουρος και τιποτα αλλο...
    Γιαννης
    απάντηση1212
     
     
    Τζάμπα μαγκιά του άσχετου αριστερού. | 27/03/2016 10:16
    Το πραξικόπημα του 91 απέτυχε οδηγώντας στην κατάρρευση του Γκορμπατσόφ, στο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης και όλου του πειράματος της Ανατολικής Ευρώπης και στον απόλυτο θρίαμβο του φιλελεύθερου καπιταλισμού και της αγοράς. Όμως ο αριστερός του "τίποτα" και του "δήθεν" το οικτίρει γιατί απλώς είναι αριστερός εντός, εκτός και επί τα αυτά. Στην πραγματικότητα δεξιός είναι που ντρέπεται και γι' αυτό κάνει τον αριστερό.
    JayGatsby
    απάντηση2416