Γενικό ή Επαγγελματικό Λύκειο; Ενα ερώτημα που προβληματίζει πολύ συχνά τους μαθητές που τελειώνουν το Γυμνάσιο. Ερώτημα που προβλημάτισε φυσικά κι εμένα καθώς ένιωσα άγχος και πίεση για την επιλογή μου, να ακολουθήσω τελικά το Επαγγελματικό Λύκειο.
Είναι γνωστό ότι το Γενικό Λύκειο (ΓΕΛ) είναι η πρώτη επιλογή για τους περισσότερους μαθητές! Είναι προσανατολισμένο στη γενική παιδεία με έμφαση στη θεωρητική αποτύπωση των μαθημάτων. Κύριος ρόλος του καθίσταται η εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Από την άλλη μεριά το Επαγγελματικό Λύκειο συνδυάζει τη γενική με την επαγγελματική εκπαίδευση και αποσκοπεί στην απόκτηση ενός πτυχίου ειδικότητας, ενώ παράλληλα οι μαθητές του έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Αυτός είναι ένας τυπικός διαχωρισμός του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, ώστε να ξεκαθαριστούν οι εκπαιδευτικές αρμοδιότητες του κάθε πυλώνα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Δυστυχώς, ο διαχωρισμός αυτός κάθε άλλο παρά τυπικός είναι. Είναι βαθιά ριζωμένος ως μια προκατάληψη της κοινωνίας μας για τη φοίτηση των μαθητών στα Επαγγελματικά Λύκεια (ΕΠΑΛ).
Η κοινωνική προκατάληψη και τα στερεότυπα που δημιουργούνται εδώ και χρόνια στην ελληνική κοινωνία σχετικά με τη φοίτηση στα ΕΠΑΛ, προβληματίζουν τους κηδεμόνες και τα ίδια τα παιδιά.
Απαρχαιωμένες αντιλήψεις πως τα ΕΠΑΛ είναι «κατώτερη» εκπαιδευτική βαθμίδα απασχολούν μια οικογένεια μιας και δεν διδάσκουν τα μαθήματα της «κανονικότητας» για μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων. Οι παραβατικές συμπεριφορές και η χαμηλή επίδοση συνδέονται άρρηκτα με τα ΕΠΑΛ, κάτι το οποίο είναι λάθος, γιατί τέτοια δείγματα είναι εμφανή και στα Γενικά Λύκεια και αδίκως στοχοποιούνται τα πρώτα.
Τα μαθήματα ειδικοτήτων
Αντιθέτως, στα Επαγγελματικά Λύκεια οι μαθητές είναι αποδεδειγμένα πιο αποδοτικοί στα μαθήματα των ειδικοτήτων τους, γιατί είναι ο τομέας που έχουν διαλέξει και δεν ασχολούνται ιδιαίτερα με γενικά μαθήματα τα οποία θεωρητικά είναι πιο δύσκολα και παρουσιάζουν μικρότερο ενδιαφέρον. Στα ΕΠΑΛ δε, τα αντικείμενα των ειδικοτήτων δίνουν την ευκαιρία στους μαθητές να έρθουν σε επαφή με γνώσεις που θα χρησιμοποιήσουν άμεσα όταν θα τελειώσουν τη βασική τους εκπαίδευση και βγουν στην αγορά εργασίας.
Μια εξήγηση της όλης κατάστασης είναι η άγνοια και η λανθασμένη πληροφόρηση για τα ΕΠΑΛ. Για αρκετά χρόνια κανείς δεν γνώριζε τις πραγματικές δυνατότητες που προσφέρουν, όπως το πτυχίο εξειδίκευσης που παίρνει ένας μαθητής ανάλογα με την ειδικότητα (ηλεκτρολόγος, λογιστής, φυσικοθεραπευτής, υδραυλικός κ.τ.λ.).
Ζημιογόνο φαινόμενο είναι επίσης η σκόπιμη πολλές φορές περιορισμένη δημοσιότητα του έργου των ΕΠΑΛ.
Δεκάδες έρευνες διεθνών και ευρωπαϊκών φορέων έχουν αντιληφθεί την αξία και κυρίως την επιτακτική ανάγκη της εξειδικευμένης και τεχνικής εκπαίδευσης στις εθνικές οικονομίες. Τα ΕΠΑΛ, επιπλέον, δίνουν τη δυνατότητα για μεταλυκειακό έτος μαθητείας στους απόφοιτους, προκειμένου να εξειδικευτούν περαιτέρω πάνω στο αντικείμενό τους. Για παράδειγμα, στη Γερμανία το 47,2% των μαθητών επιλέγουν Επαγγελματικά Λύκεια, λεγόμενα και ως VET (Vocational Education and Training). Αντιθέτως στην Ελλάδα μόνο το 33% επιλέγει την εκπαίδευση VET, δηλαδή τη φοίτηση σε ΕΠΑΛ, αν και η αγορά έχει όλο και μεγαλύτερη ανάγκη για τέτοιους επαγγελματίες.
Η υιοθέτηση αυτών των αντιλήψεων προκαλεί ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο στους μαθητές αλλά συνάμα και στους εκπαιδευτικούς. Στους μαθητές γεννώνται ερωτήματα όπως «Ηρθα ΕΠΑΛ επειδή είμαι κακός μαθητής;» ή «Οι άλλοι στο ΓΕΛ είναι ανώτεροι από εμένα;», τα οποία αναπαράγουν κοινωνικές ανισότητες και δυσχεραίνουν το εκπαιδευτικό έργο.
Νοοτροπία που πρέπει να αλλάξει
Αξίζει να λειτουργήσουμε μεταρρυθμιστικά ως κοινωνικό σύνολο και οι αρμόδιοι να παλέψουν ακόμα παραπάνω για την καθιέρωση των ΕΠΑΛ ως ισότιμης εκπαιδευτικής βαθμίδας. Βασική προϋπόθεση για να γίνει αυτό, εκτός από την αλλαγή νοοτροπίας της κοινωνίας, είναι η βελτίωση της προβολής των σχολείων αυτών από το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Θα πρέπει ακόμα το υπουργείο να αντιληφθεί τη χρησιμότητα των ΕΠΑΛ και να σταματήσει να τα αντιμετωπίζει ως χωνευτήριο «κακών» μαθητών, δίνοντάς τους την κατάλληλη προσοχή και τις πρέπουσες χρηματοδοτήσεις για τη διεκπεραίωση των δραστηριοτήτων τους.
Κατά την προσωπική μου άποψη, ως εκπρόσωπος της μαθητικής κοινότητας του 2ου ΕΠΑΛ Κοζάνης και κυρίως ως μαθητής της τρίτης τάξης, θεωρώ πως το είδος της εξειδικευμένης και τεχνικής εκπαίδευσης είναι το μέλλον της αγοράς εργασίας.
Εχοντας αντιληφθεί πλέον την πραγματικότητα αυτή, θέλω να προβληματιστούμε όλοι αν η ανάπτυξη και η εξέλιξη που αποζητούμε σαν σύνολο, θα έρθει χωρίς να επενδύσουμε στο μέλλον των νέων γενεών και χωρίς να απωθήσουμε σαν κοινωνία, τις απαρχαιωμένες αντιλήψεις που πάνε πίσω μια ισότιμη αναπτυξιακή λειτουργία όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων.
