Ένοπλες δυνάμεις: Τα μεγάλα προβλήματα που μπορούν να ανατινάξουν το εξοπλιστικό πρόγραμμα

Το σχέδιο της Ελλάδας για την αναβάθμιση του εξοπλισμού στις Ένοπλες Δυνάμεις συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό.

Η συμφωνία για την απόκτηση και τέταρτης φρεγάτας Belharra, η πρόθεση για αγορά 2+2 ιταλικών φρεγατών FREMM κλάσης Bergamini , η ολοκλήρωση της αναβάθμισης των μαχητικών F-16 στο επίπεδο Viper, το πρόγραμμα υποστήριξης των 24 Rafale και η προετοιμασία για την υποδοχή των 5ης γενιάς stealth μαχητικών F-35 από τις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας είναι μερικές από τις παρεμβάσεις αιχμής σε ΠΝ και ΠΑ ενώ ο Στρατός Ξηράς θα υποδεχτεί σύντομα στις τάξεις του Πυροβολικού τους νέους ισραηλινούς πυραύλους.

Στόχος, όπως είχε αναφέρει και από το βήμα της Βουλής ο Νίκος Δένδιας είναι «τα περί υπεράσπισης της πατρίδας να είναι δυνατότητα και όχι απλώς λεκτική διατύπωση». Ωστόσο, αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος καθώς για να μπορέσουν όμως να έχουν νόημα οι Belharra, τα F-35, το σύστημα «Αχιλλέας» και όλα όσα σχεδιάζονται πρέπει να υπάρχει και το ανάλογο ανθρώπινο δυναμικό.

Φυσικά, η συγκεκριμένη διατύπωση δεν αποτελεί μομφή στο αξιόμαχο των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά στην αριθμητική ικανότητα του έμψυχου δυναμικού καθώς δημοσιεύματα για παραιτήσεις στελεχών από την φρεγάτα «Κίμων» άναψε φωτιές.

Υπάρχει κύμα παραιτήσεων από τις Ένοπλες Δυνάμεις; Πώς βλέπουν οι νέοι μια καριέρα στο στράτευμα και που βρίσκονται οι πραγματικές αποδοχές;

Γιατί διαμαρτύρονται τα μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων

• Χαμηλοί Μισθοί: Παρά τις πρόσφατες εξαγγελίες για αυξήσεις, τα στελέχη θεωρούν ότι οι αποδοχές τους παραμένουν χαμηλές και δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του λειτουργήματός τους, ούτε στο υψηλό κόστος ζωής, ειδικά σε παραμεθόριες ή ακριβές περιοχές.
• Θέματα σταδιοδρομίας και εξέλιξης: Πρόσφατα νομοσχέδια και αλλαγές στον τρόπο εξέλιξης και ιεραρχίας έχουν προκαλέσει αναταραχή. Πολλά στελέχη εκφράζουν φόβους ότι οι αλλαγές «παγώνουν» ή υποβαθμίζουν τη βαθμολογική τους εξέλιξη, δημιουργώντας αβεβαιότητα για το μέλλον τους στο στράτευμα.
• Απώλεια προσωπικού (Μπαράζ παραιτήσεων): Ως συνέπεια των παραπάνω προβλημάτων, παρατηρείται ένα αυξημένο κύμα παραιτήσεων, κυρίως από το Πολεμικό Ναυτικό αλλά και από τους άλλους κλάδους, καθώς τα στελέχη αναζητούν καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης στον ιδιωτικό τομέα ή στο εξωτερικό.
• Έλλειψη κινήτρων και ηθικής αμοιβής: Πέρα από τα υλικά ζητήματα, τα στελέχη διαμαρτύρονται και για την έλλειψη αναγνώρισης της προσφοράς τους, της συνεχούς διαθεσιμότητας και της σκληρής δουλειάς τους, ειδικά σε περιόδους κρίσεων.

Μικραίνει το ενδιαφέρον για τις στρατιωτικές σχολές

Αρχίζοντας την ανάλυση των προβλημάτων που υπάρχουν στις Ένοπλες Δυνάμεις και θα συνεχίσουν αν δεν αποδώσουν τα μέτρα της κυβέρνησης θα επικεντρωθούμε στους νέους που εισέρχονται στις στρατιωτικές σχολές.

Το ενδιαφέρον έχει ατονίσει, κάτι που αποτυπώνεται και στη μεγάλη πτώση που σημειώνουν οι βάσεις εισαγωγής. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο φέτος υπήρξε σημαντική πτώση στις περισσότερες εξ αυτών και μάλιστα ξεπέρασε τα 1000 μόρια.

Οι φετινές βάσεις εισαγωγής στις Στρατιωτικές Σχολές σημείωσαν θεαματική πτώση, ακόμα και σε παραδοσιακά δημοφιλή ιδρύματα, όπως η Σχολή Ευελπίδων και η Ικάρων.

• Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων (Όπλα) -1.035
• ΣΜΥΝ – Μονίμων Υπαξιωματικών Ναυτικού -2.140
• ΣΜΥ – Σώματα -1.810
• Σχολή Δοκίμων Λιμενοφυλάκων (μόνο για Πολίτες) -2.026
• Αξιωματικοί Πυροσβεστικής (μόνο για Πυροσβέστες) -4.810

Σχεδόν 500 κενές θέσεις μόνο το 2025

Αν ψάξει κανείς να βρει τους λόγους που οδήγησαν σε αυτές τις πτώσεις μπορεί να ανατρέξει σε θέματα καριέρας και προοπτικής που αναζητούν οι νέοι. Οι Ένοπλες Δυνάμεις είναι ξεκάθαρο ότι δεν αποτελούν πρώτη επιλογή για την πλειοψηφία των νέων που αναζητούν άλλα επαγγέλματα για να ακολουθήσουν.

Φυσικά, πέρα από τη σταδιοδρομία και την επαγγελματική αποκατάσταση είναι δεδομένο πως οι συνθήκες που επικρατούν στις σχολές (το αυστηρό πλαίσιο, ο εγκλεισμός, η υποχρέωση πολυετούς θητείας) λειτουργούν αποτρεπτικά.

«Η κατάσταση με τις στρατιωτικές σχολές συνοψίζεται σε μία απλή φράση: λίγοι ενδιαφέρονται, λιγότεροι εισάγονται, λιγότεροι εξέρχονται και από αυτούς παραιτούνται κιόλας, ή αν θέλουμε να δούμε ακόμα πιο βαθιά την σκληρή πραγματικότητα, μια ολόκληρη γενιά γυρνάει την πλάτη στις ΕΔ» επισημαίνει σε ανακοίνωσή της η Πανελλαδική Ομοσπονδία Ενώσεων Στρατιωτικών (ΠΟΕΣ).

Όλα τα παραπάνω αποτυπώθηκαν και στα κενά που υπήρξαν στις στρατιωτικές σχολές. Περίπου 500 θέσεις έμειναν κενές, ενώ στον πίνακα που ακολουθεί μπορείτε να δείτε αναλυτικά τα κενά που υπάρχουν

Αυξήσεις μισθών με «πάγωμα» βαθμών

Η Κυβέρνηση προσπαθώντας να δημιουργήσει ένα πιο «ελκυστικό περιβάλλον» προχώρησε σε αυξήσεις μισθών. Αυξήσεις οι οποίες ναι μεν είναι σημαντικές, αλλά οι προϋποθέσεις που υπάρχουν και το «πάγωμα» των βαθμών έχει προκαλέσει πολλές αντιδράσεις.

Συγκεκριμένα, το πρόβλημα εντοπίζεται σε 3 βασικά σημεία:

1. Ο νέος «κόφτης» στα 35 έτη (Απόφοιτοι ΑΣΣΥ)

Αυτό είναι το πιο φλέγον ζήτημα για τους Υπαξιωματικούς προέλευσης Σχολών (ΣΜΥ, ΣΜΥΝ, ΣΤΥΑ κ.λπ.).

• Τι ίσχυε: Η εξέλιξη ήταν πιο ομαλή και συνδεδεμένη με τα έτη υπηρεσίας.
• Τι προβλέπει το νέο σχέδιο: Εισάγεται ένας αυστηρός «κόφτης». Αν ένας Υπαξιωματικός στα 35 χρόνια υπηρεσίας δεν έχει καταφέρει να προαχθεί στο βαθμό του Ανθυπασπιστή Διοικήσεως (νέος βαθμός/καθήκον που δημιουργείται), οδηγείται υποχρεωτικά σε αποστρατεία.
• Το πρόβλημα: Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι πολλά στελέχη δεν θα προλαβαίνουν να πάρουν τους ανώτερους βαθμούς (και τα αντίστοιχα μισθολογικά κλιμάκια) πριν βγουν στη σύνταξη. Χάνουν δηλαδή τα τελευταία και πιο «ακριβά» χρόνια της καριέρας τους.

2. Η «οροφή» για ΕΜΘ και ΕΠΟΠ

Για τους Εθελοντές Μακράς Θητείας (ΕΜΘ) και τους Επαγγελματίες Οπλίτες (ΕΠΟΠ), το «πάγωμα» είναι ουσιαστικά βαθμολογικό ταβάνι.

• Διαχωρισμός κατηγοριών: Το νέο νομοσχέδιο τείνει να δημιουργήσει στεγανά μεταξύ των κατηγοριών. Οι ΕΠΟΠ και ΕΜΘ εγκλωβίζονται σε χαμηλότερες μισθολογικές κατηγορίες (Γ΄), όπου οι βαθμολογικές προαγωγές είναι πιο αργές ή σταματούν νωρίτερα σε σχέση με τα έτη υπηρεσίας τους.
• Οικονομικό αντίκτυπο: Ακόμη και αν πάρετε τον βαθμό, αν αυτός δεν συνοδεύεται από μετάβαση σε ανώτερη μισθολογική κατηγορία (π.χ. Β΄), η αύξηση είναι μηδαμινή. Πολλοί ΕΜΘ που γίνονται Αξιωματικοί (Ανθυπολοχαγοί) διαμαρτύρονται ότι πληρώνονται λιγότερο από Υπαξιωματικούς λόγω στρεβλώσεων στα κλιμάκια.

Το πάγωμα επηρεάζει και τις συντάξεις

Το βαθμολογικό πάγωμα στις Ένοπλες Δυνάμεις μεταφράζεται σε χρηματικό πάγωμα στη σύνταξη και το εφάπαξ, με τον πιο σοβαρό αντίκτυπο να εντοπίζεται στον Υπαξιωματικό ΑΣΣΥ που χάνει την προαγωγή σε Ανθυπασπιστή/Αξιωματικό λόγω της 35ετίας, καθώς και στα ΕΜΘ/ΕΠΟΠ που έχουν χαμηλότερα βαθμολογικά όρια.

Ο αντίκτυπος είναι τριπλός:

1. Απώλεια Βάσης Υπολογισμού Σύνταξης

Η σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον μισθό του βαθμού αποστρατείας. Εάν αποστρατευτείτε αναγκαστικά με χαμηλότερο βαθμό, χάνετε το υψηλότερο ποσό που αντιστοιχεί στους ανώτερους βαθμούς.

2. Μείωση Εφάπαξ και Μερισμάτων (Ταμεία)

Το εφάπαξ και το μέρισμα από τα Μετοχικά Ταμεία (ΜΤΣ, ΜΤΝ, ΜΤΑ) στις Ένοπλες Δυνάμεις υπολογίζονται με βάση τις εισφορές, οι οποίες αυξάνονται με την προαγωγή. Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι ο τελικός βαθμός αποστρατείας.
Το ποσό του εφάπαξ συνδέεται με τον βαθμό αποστρατείας.

• Υπολογισμός: Για παράδειγμα, το ποσό του Ανθυπασπιστή είναι σημαντικά υψηλότερο από αυτό του Αρχιλοχία, καθώς η εισφορά (και ο συντελεστής) του βαθμού αυτού είναι υψηλότερος.
• Απώλεια: Εάν λόγω του παγώματος/κόφτη αποστρατευτείτε με βαθμό Αρχιλοχία αντί για Ανθυπασπιστή/Ανθυπολοχαγό, χάνετε το επιπλέον ποσό που θα σας αντιστοιχούσε από το Μετοχικό Ταμείο και το Ταμείο Εφάπαξ Παροχών. Η απώλεια αυτή είναι χιλιάδες ευρώ στο εφάπαξ ποσό.

3. Μόνιμη «οροφή» στο Μέρισμα

Για τα στελέχη (όπως ΕΜΘ/ΕΠΟΠ) που έχουν «ταβάνι» στον βαθμό τους, το πρόβλημα είναι μόνιμο:

• Μηχανισμός: Ορίζεται ότι η μέγιστη εξέλιξή τους σταματά σε έναν βαθμό (π.χ. Ανθυπασπιστής).
• Συνέπεια: Αυτό σημαίνει ότι ούτε η σύνταξη ούτε το μέρισμα των Ταμείων θα φτάσει ποτέ στα επίπεδα που αντιστοιχούν σε βαθμούς Αξιωματικών (όπως συμβαίνει με τα στελέχη που προέρχονται από Σχολές Αξιωματικών), δημιουργώντας μια μόνιμη εισοδηματική διαφορά στη σύνταξη.

Το κύμα παραιτήσεων και οι «σειρήνες» από το εξωτερικό

Πρέπει να σημειωθεί ότι το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας συνήθως δεν δημοσιεύει ένα ενιαίο, επίσημο, συνολικό αριθμό παραιτήσεων στελεχών (αξιωματικών και υπαξιωματικών) για ολόκληρο το έτος. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία από επίσημες αναφορές και Ενώσεις δείχνουν ότι το 2025 παρατηρείται ιστορικό ρεκόρ παραιτήσεων και αποχωρήσεων.

Σύμφωνα με στοιχεία, ο ρυθμός αύξησης των παραιτήσεων στελεχών (εν ενεργεία) στις Ένοπλες Δυνάμεις εκτιμάται στο 70% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Πιο δύσκολα δείχνουν να είναι τα πράγματα στο Πολεμικό Ναυτικό.

Οι Ενώσεις αναφέρουν ότι μόνο τα τελευταία χρόνια παραιτήθηκαν τόσοι αξιωματικοί ίσοι με το άθροισμα των παραιτήσεων των προηγούμενων 6,5 ετών.

Κάπου εδώ μπαίνει στην εξίσωση και ο εξωγενής παράγοντας. Η αγορά αεροσκαφών από άλλες χώρες (όπως πχ η Ρουμανία) ανοίγει την πόρτα της εξόδου σε τεχνικούς της ΠΑ όλων των ειδικοτήτων. Η Ρουμανία έχει ανάγκη από εκπαιδευμένο προσωπικό πάνω στο F16 και για αυτό λόγο προσφέρει ένα άκρως ελκυστικό πακέτο παροχών σε Έλληνες τεχνικούς.

«Του χρόνου τα αποτελέσματα στις σχολές θα είναι χειρότερα»

Προς επίρρωση όσων αναφέραμε παραπάνω είναι χαρακτηριστικές οι δηλώσεις στο ΒΗΜΑ του Βασίλη Τσιλιγιάννη. Ο Σμήναρχος ε.α. (ΤΤΗ) της Πολεμικής Αεροπορίας και Πρόεδρος του Συλλόγου Αποφοίτων ΣΤΥΑ, καθώς και του Συντονιστικού ΑΣΣΥ αναφέρθηκε στα βασικά προβλήματα που υπάρχουν στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Μιλώντας για τις στρατιωτικές σχολές τόνισε: «Είναι μόνιμο το πρόβλημα με τις στρατιωτικές σχολές τα τελευταία χρόνια Γιατί έχουμε όλο και λιγότερες δηλώσεις επιθυμίας να ενταχθούν στρατιωτικές σχολές από σπουδαστές και μάλιστα σπουδαστές με υψηλές ακαδημαϊκές περγαμηνές.

Οι βάσεις εισαγωγής πέφτουν και οι θέσεις μένουν κενές, κάθε χρόνο όλο και περισσότερο, τόσο στις σχολές αξιωματικών, όσο και στις σχολές υπαξιωματικών. Αποτέλεσμα είναι να χαμηλώνουμε τη βάση εισαγωγής και παρόλα αυτά να μην έχουμε προσέλκυση υποψηφίων. 

Φέτος είχαμε ακόμα χειρότερα αποτελέσματα από πέρσι. Οι κενές θέσεις από την αρχή ήταν 499 από τις 1.500 που ζητούσαμε συνολικά, εννοώ αξιωματικούς και υπαξιωματικούς. Οι περισσότερες ήταν στις σχολές υπαξιωματικών. Το Σεπτέμβριο παρουσιάστηκαν ακόμα λιγότεροι με αποτέλεσμα σε κάποιες σχολές, όπως για παράδειγμα στη σχολή μόνιμων υπαξιωματικών στα Τρίκαλα, όπου από τους 38 που ζητούσαμε στα όπλα να παρουσιαστούν οι 19. Το αποτέλεσμα είναι πολύ άσχημο και η σχολή δυσκολεύεται να συνεχίσει με αυτούς τους αριθμούς τη λειτουργία της. 

Επίσης διαβάζω ότι το 28 θα έχουμε περίπου στους 58 ευέλπιδες που θα αποφοιτήσουν, από τους 200 που θα έπρεπε να βγαίνουν κάθε χρόνο, και γύρω στους 30 λοχίες. Αυτά δείχνουν ότι στο μέλλον θα έχουμε σοβαρό πρόβλημα και στο σώμα υπαξιωματικών και στο σώμα αξιωματικών.

Λίγο πολύ τα αποτελέσματα είναι ίδια και στο ναυτικό και στην αεροπορία. Στις σχολές υπαξιωματικών ορκίστηκε λιγότερο από το 50% από τις θέσεις που είχαν προκηρυχθεί και στις σχολές αξιωματικών ειδικά του ναυτικού και του στρατού ξηράς, δηλαδή Ευελπίδων και Δοκίμων, τα κενά φτάνουν στο 30% κενά, ίσως και παραπάνω». 

Το τρίπτυχο των προβλημάτων στις Ένοπλες Δυνάμεις

Σύμφωνα με τον κ. Τσιλιγιάννη τα προβλήματα στις Ένοπλες Δυνάμεις χωρίζονται σε τρία σκέλη. «Το ένα είναι αυτό που ήδη αναφερθήκαμε, δηλαδή τις κενές θέσεις στις σχολές υπαξιωματικών και γενικά στις σχολές.

Το δεύτερο αφορά το ότι ήδη υπάρχει τεράστιος αριθμός παραιτήσεων. Αυτό συμβαίνει γιατί οι συνθήκες δεν είναι καθόλου καλές. Τα στελέχη ταλαιπωρούνται σε βαθμό αφάνταστο τόσο από τις συχνές μεταθέσεις, όσο από τα πολλά ταξίδια στο πολεμικό ναυτικό, αλλά και από το φόρτο εργασίας. Νιώθουν ότι δεν αναγνωρίζεται η προσπάθειά τους. Οι αυξήσεις που δόθηκαν μετά από σχεδόν 15 χρόνια είναι μεν ένα βήμα, αλλά είναι μικρές για να καλύψουν τα κόστη που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά, οι συνάδελφοι και οι οικογένειές τους.

Να θυμίσω ότι ειδικά στον στρατό ξηράς οι μεταθέσεις είναι κάθε 2-3 χρόνια το πολύ. Οι σύζυγοι πολλές φορές δεν μπορούν να εργαστούν. Τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί στα ύψη. Στην επαρχία έχουν πολύ ακριβά ενοίκια που τρώνε πάνω από το 50% τους εισοδήματος. Επιπρόσθετα τα στελέχη μετακινούνται στις μονάδες, από και προς τις μονάδες, με τα δικά τους μέσα με αποτέλεσμα να έχουν τα έξοδα μετακινήσεως. Αυτά πολλές φορές είναι 200-300 ευρώ το μήνα, γιατί δεν υπάρχουν μέσα υπηρεσιακά να μετακινηθούν ή γιατί μετακινούνται πολύ συχνά και λόγω υπηρεσιών.

Όλα αυτά λοιπόν επιβαρύνουν τις ζωές του προσωπικού και τους οδηγούν στην απόγνωση. Οι αυξήσεις που δίνονται δεν είναι ότι αλλάζουν το εισόδημα τόσο που να γίνει το επάγγελμα ελκυστικό και υπάρχει πλέον και μεγάλη ανταγωνιστικότητα. Γιατί τα έμπειρα στελέχη Με 15-20 χρόνια υπηρεσία, ειδικά τα τεχνικά στελέχη, που είναι στα αεροσκάφη ή που είναι σε τεχνικές ειδικότητες, τόσο στο ναυτικό, όσο και στην αεροπορία και τον στρατό ξηράς, βρίσκουν πολύ εύκολα αποδοχές πολλαπλάσιες, είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό» ανέφερε χαρακτηριστικά.