Διάγουμε αδιαμφισβήτητα μια περίοδο έξαρσης των ιώσεων. Ολοι γνωρίζουμε κάποιον που έχει δεχθεί την «επίσκεψη» ενός ιού (ή μπορεί να είμαστε και εμείς οι ίδιοι τα «θύματα») – και δεν είναι μόνο η γρίπη ή η COVID, πολλοί αυτή την εποχή προσβάλλονται και από ιούς του κοινού κρυολογήματος. Γιατί όμως υπάρχουν άνθρωποι που περνούν το κρυολόγημα… στο πόδι και άλλοι που νοσούν πιο βαριά και παλεύουν να αναρρώσουν;

Πιο σημαντική η αντίδραση του οργανισμού από τον ίδιο τον ιό

Τώρα μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό «Cell Press Blue» έρχεται να δώσει την απάντηση. Με βάση τα ευρήματά της, όταν οι ρινοϊοί – η πιο κοινή αιτία του κοινού κρυολογήματος – εισέλθουν από τη ρινική οδό, τα κύτταρα που αποτελούν τη «φόδρα» της μύτης αρχίζουν κατευθείαν να συνεργάζονται ώστε να πολεμήσουν τη λοίμωξη. Τα κύτταρα αυτά ενεργοποιούν ένα μεγάλο εύρος αντι-ιικών μηχανισμών που έχουν σχεδιαστεί ώστε να περιορίζουν τον ιό και να σταματούν την εξάπλωσή του.

Η νέα μελέτη δείχνει ότι αυτή η πρώιμη κυτταρική απόκριση παίζει ρόλο-«κλειδί» στο αν ένα άτομο θα νοσήσει ή όχι καθώς και στο πόσο βαριά θα είναι τα συμπτώματά του. Τα νέα ευρήματα μαρτυρούν ότι τελικώς η αντίδραση του ανθρώπινου οργανισμού στον ρινοϊό συχνά είναι πιο σημαντική από τον ίδιο τον ιό και τη δριμύτητά του.

Μελέτη σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο

«Οι ρινοϊοί είναι πολύ σημαντικοί για την ανθρώπινη υγεία – αποτελούν την κύρια αιτία του κοινού κρυολογήματος καθώς και της εμφάνισης αναπνευστικών προβλημάτων σε άτομα με άσθμα και άλλες χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις» ανέφερε η κύρια συγγραφέας της μελέτης Ελεν Φόξμαν από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Γέιλ και προσέθεσε: «Αυτή η μελέτη μάς επέτρεψε να μελετήσουμε ενδελεχώς το ανθρώπινο ρινικό επιθήλιο και να δούμε τι συμβαίνει σε μια λοίμωξη με ρινοϊό τόσο σε κυτταρικό όσο και σε μοριακό επίπεδο».

Μοντέλο ανθρώπινου ρινικού ιστού

Προκειμένου να παρατηρήσουν το πώς αποκρίνονται τα ρινικά κύτταρα στη μόλυνση με ρινοϊούς, οι ερευνητές δημιούργησαν ένα εργαστηριακό μοντέλο ανθρώπινου ρινικού ιστού. Καλλιέργησαν ρινικά βλαστικά κύτταρα επί τέσσερις εβδομάδες και παράλληλα εξέθεσαν την επάνω επιφάνεια του ιστού στον αέρα. Με αυτόν τον τρόπο τα κύτταρα ωθήθηκαν να ωριμάσουν δημιουργώντας μια δομή που έμοιαζε πολύ με το επιθήλιο των ρινικών οδών και των αεραγωγών των πνευμόνων.

Πολλαπλοί κυτταρικοί τύποι των αεραγωγών

Ο ιστός που προέκυψε περιείχε πολλούς κυτταρικούς τύπους που εντοπίζονται στους ανθρώπινους αεραγωγούς, συμπεριλαμβανομένων κυττάρων που παράγουν βλέννα καθώς και κυττάρων με κροσσούς (οι κροσσοί είναι μικροσκοπικές δομές που μοιάζουν με τριχίδια και βοηθούν στην αποβολή της βλέννας και των παγιδευμένων σωματιδίων από τους πνεύμονες).

«Το μοντέλο αυτό αντικατοπτρίζει την απόκριση του ανθρώπινου σώματος με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από τις συμβατικές κυτταρικές σειρές που χρησιμοποιούνται στην έρευνα της Ιολογίας» σημείωσε η δρ Φόξμαν.

Συντονιστές οι ιντερφερόνες

Με χρήση αυτού του μοντέλου οι ερευνητές μπόρεσαν να δουν πώς χιλιάδες μεμονωμένα κύτταρα συνεργάζονται για να αντιδράσουν στη λοίμωξη. Εξέτασαν επίσης τι συνέβη όταν μπλοκαρίστηκαν οι κυτταρικοί αισθητήρες που είναι υπεύθυνοι για τον εντοπισμό των ρινοϊών. Τα πειράματα αυτά αποκάλυψαν ένα ισχυρό σύστημα άμυνας το οποίο συντονίζεται από τις ιντερφερνόνες (πρωτεΐνες που παρεμβαίνουν στην είσοδο του ιού στον οργανισμό και στον πολλαπλασιασμό του).

Σημαντική η γρήγορη απόκριση των ιντερφερονών

Οταν τα ρινικά κύτταρα ανιχνεύουν τον ρινοϊό εκλύουν ιντερφερόνες που ενεργοποιούν τις αντι-ιικές άμυνες όχι μόνο στα μολυσμένα κύτταρα αλλά και στα γειτονικά τους υγιή κύτταρα. Αυτή η συντονισμένη απόκριση καθιστά δύσκολο για τον ιό να αναπαραχθεί και να εξαπλωθεί. Αν η δραστηριότητα των ιντερφερονών ξεκινήσει γρήγορα, η λοίμωξη μπορεί να ελεγχθεί γρήγορα.

Οταν όμως οι ερευνητές μπλόκαραν αυτή την απόκριση, ο ιός εξαπλώθηκε ταχέως μολύνοντας πολύ περισσότερα κύτταρα και προκαλώντας σημαντική βλάβη. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα τα μολυσμένα με τον ιό οργανοειδή δεν επιβίωσαν. «Τα πειράματά μας έδειξαν πόσο σημαντική και αποτελεσματική είναι η γρήγορη απόκριση των ιντερφερονών στον έλεγχο της λοίμωξης με ρινοϊούς, ακόμη και αν δεν υπάρχουν κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος» ανέφερε ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης Μπάο Γουάνγκ από την Ιατρική Σχολή του Γέιλ.

Δεύτερο σύστημα απόκρισης

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης επιπρόσθετες αντιδράσεις του οργανισμού όταν αυξάνεται ο πολλαπλασιασμός του ιού. Σε αυτές τις συνθήκες ο ρινοϊός ενεργοποιεί ένα άλλο σύστημα το οποίο οδηγεί τόσο τα μολυσμένα όσο και τα μη μολυσμένα κύτταρα να παράγουν μεγάλες ποσότητες βλέννας και φλεγμονώδη σήματα. Η αντίδραση αυτή μπορεί να συμβάλει στη φλεγμονή των αεραγωγών και σε αναπνευστικά προβλήματα.

Στόχοι για νέες θεραπείες

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτά τα μονοπάτια μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμους στόχους για νέες θεραπείες που θα μειώνουν τα συμπτώματα ενισχύοντας τις αντι-ιικές άμυνες του οργανισμού.

Η διαφορά με τη λοίμωξη σε πραγματικές συνθήκες

Η ερευνητική ομάδα τονίζει ότι το οργανοειδές που ανέπτυξε περιλαμβάνει λιγότερους κυτταρικούς τύπους από αυτούς που υπάρχουν στο ανθρώπινο σώμα. Σε μια λοίμωξη που συμβαίνει σε πραγματικές συνθήκες, επιπλέον κυτταρικοί τύποι, συμπεριλαμβανομένων των ανοσοκυττάρων, σπεύδουν στο σημείο της «επίθεσης» από τον ρινοϊό, για να βοηθήσουν στην καταπολέμησή του. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η κατανόηση σχετικά με το πώς αυτοί οι επιπρόσθετοι κυτταρικοί τύποι καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες επιδρούν στην απόκριση του οργανισμού στον ρινοϊό θα αποτελέσει αντικείμενο μελλοντικής μελέτης.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι η απόκριση του σώματος σε έναν ιό παρά οι ιδιότητες του ίδιου του ιού, είναι άκρως σημαντική σε ό,τι αφορά το αν ο ιός θα προκαλέσει νόσο και πόσο σοβαρή θα είναι η νόσηση. Η στόχευση των μηχανισμών άμυνας του οργανισμού μπορεί να αποτελέσει μια συναρπαστική οδό ανάπτυξης καινοτόμων θεραπειών» κατέληξε η δρ Φόξμαν.