Συσσίτια με χαμόγελα στα σχολεία

«Σκέφτομαι ότι τώρα δεν μπορεί κανείς να με κοροϊδέψει επειδή έχω ανάγκη να πάρω φαγητό από το συσσίτιο διότι τώρα όλοι τρώμε το ίδιο. Τώρα δεν μπορεί να μου πει κανείς «εσύ παίρνεις συσσίτιο από το σχολείο»».

«Σκέφτομαι ότι τώρα δεν μπορεί κανείς να με κοροϊδέψει επειδή έχω ανάγκη να πάρω φαγητό από το συσσίτιο διότι τώρα όλοι τρώμε το ίδιο. Τώρα δεν μπορεί να μου πει κανείς «εσύ παίρνεις συσσίτιο από το σχολείο»». Αυτές οι σκέψεις που καταγράφει ένας από τους 25.349 μαθητές των συνολικά 163 σχολείων που έλαβαν μέρος την περυσινή χρονιά στο Πρόγραμμα Σίτισης και Προώθησης Υγιεινής Διατροφής του Ινστιτούτου «Prolepsis» περιγράφουν με απλά λόγια γιατί αυτό έχει γίνει σημείο αναφοράς της σχολικής καθημερινότητας.
Εφέτος το Ινστιτούτο καλείται να ανταποκριθεί σε μια μεγαλύτερη πρόκληση. Με τη χρηματοδότηση ύψους 10 εκατ. ευρώ του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» πρόκειται να αγκαλιάσει 300 σχολεία σε όλη την Ελλάδα σιτίζοντας δωρεάν περισσότερους από 50.000 μαθητές, διπλάσιο αριθμό από την προηγούμενη χρονιά. Ηδη έχει προχωρήσει η κάλυψη 285 σχολείων με 41.714 μαθητές, ενώ οι περισσότερες από 770 αιτήσεις συμμετοχής που αντιστοιχούν συνολικά σε 114.000 μαθητές – περίπου 10% του μαθητικού πληθυσμού της χώρας – αναγκάζουν τους υπευθύνους να αναζητήσουν πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης προκειμένου να καταφέρουν να καλύψουν τις ανάγκες 50 ακόμη σχολείων.
Επισιτιστική ανασφάλεια


«Η κρίση έφερε με δραματικό τρόπο στην επιφάνεια το πρόβλημα του υποσιτισμού των πιο ευαίσθητων πληθυσμιακών ομάδων επιτείνοντας παράλληλα βλαπτικές διατροφικές συνήθειες» αναφέρει στο «Βήμα» η κυρία Αθηνά Λινού, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του Ινστιτούτου Προληπτικής, Περιβαλλοντικής και Εργασιακής Ιατρικής «Prolepsis». Οπως επισημαίνει, η εφαρμογή του προγράμματος σε τόσα σχολεία ανά την επικράτεια «αποδεικνύει ότι είναι εφικτό να καλυφθεί μια τεράστια ανάγκη μειώνοντας καίρια τους δείκτες της επισιτιστικής ανασφάλειας στους κόλπους της μαθητικής νεολαίας».
Χαρακτηριστικά στην έναρξη του προγράμματος το 2012 60% των 16.000 οικογενειών που συμμετείχαν δήλωναν ότι αντιμετώπιζαν επισιτιστική ανασφάλεια, με το 23% να εμφανίζουν και πείνα. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς ο μέσος δείκτης επισιτιστικής ανασφάλειας μειώθηκε κατά 11%, ενώ από τις οικογένειες που αντιμετώπιζαν πολύ σοβαρή πείνα το 27% δήλωσε μέτρια πείνα και το 25% καθόλου. Σημειώνεται δε ότι ποσοστό 27,2% των γονέων δήλωσαν άνεργοι, ενώ το 8,1% των παιδιών δεν διέθετε καμία ασφαλιστική κάλυψη. Σύμφωνα με τις δηλώσεις των διευθυντών των σχολείων, ποσοστό 60% των μαθητών αντιμετώπιζαν πρόβλημα.

«Οι συνεργάτες μου στο Ινστιτούτο «Prolepsis» και εγώ η ίδια ζούμε καθημερινά την αγωνία για την άριστη υλοποίηση του προγράμματος και τη βέλτιστη ποιότητα των γευμάτων. Παράλληλα όμως βιώνουμε ένα όνειρο το οποίο γίνεται κάθε ημέρα αληθινό»
λέει η κυρία Λινού. Η διασφάλιση της υγείας των παιδιών μέσω της υιοθέτησης ορθών διατροφικών συνηθειών, η δημιουργία ατμόσφαιρας συνεργασίας και αλληλεγγύης στο σχολικό περιβάλλον και ο περιορισμός της σχολικής διαρροής δεν αποτελούν πια μόνο το μέρος ενός οράματος αλλά και πραγματικότητα, όπως αποδεικνύει η εκτίμηση και η αγάπη μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών προς το πρόγραμμα «Διατροφή» (diatrofi.prolepsis.gr) και τους ανθρώπους του.

Σύμμαχοι οι γονείς


Οταν η κυρία Κατερίνα Παυλή δοκίμασε πέρυσι τρόφιμα τα οποία η μεγάλη της κόρη, μαθήτρια γυμνασίου, έφερνε από το σχολείο, εντυπωσιάστηκε από την «εξαιρετική ποιότητα και τη διατροφική τους αξία» και θέλησε να ενημερωθεί περαιτέρω για το πρόγραμμα «Διατροφή». Αφού βεβαιώθηκε για την ειλικρίνεια των στόχων και τους συνεχείς ελέγχους ποιότητας, το πρότεινε και στο Δημοτικό όπου φοιτά η μικρότερη κόρη της οικογένειας. Δεδομένου μάλιστα ότι βρίσκεται σε μια περιοχή όπου τα νοικοκυριά πλήττονται ιδιαιτέρως από την κρίση, αυτή του Αγίου Παντελεήμονα, κάθε στήριξη προς τις οικογένειες είναι απαραίτητη.
Οπως εξηγεί, η ίδια έδινε πάντα στις κόρες της κολατσιό, όταν όμως η μικρή έχασε τη διάθεση να τρώει το πολυτόστ που της ετοίμαζε επειδή την κύκλωναν άλλα παιδιά ρωτώντας με θλίψη τι έχει μέσα, ήταν η στιγμή να γίνει κάτι δραστικό. «Μαθαίνω από γονείς και γείτονες ότι παιδιά λιποθυμούν στα σχολεία, ενώ σημειώνονται και περιστατικά βίας στις γειτονιές από παιδιά που προσπαθούν να πάρουν το κολατσιό από τους συμμαθητές τους. Δεν ήθελα να συμβεί και στο σχολείο μας» αναφέρει στο «Βήμα».
Περιγράφει τη στιγμή που στο δεύτερο διάλειμμα τα παιδιά παραλαμβάνουν το πακέτο με το γάλα ή το γιαούρτι, την πίτα ή το τοστ με μαύρο ψωμί και τα φρούτα και κάθονται αρμονικά σε κύκλους στο προαύλιο για να φάνε όλα μαζί. «Τα παιδιά έχουν γίνει πολύ ευτυχισμένα. Εχουν κίνητρο για να πάνε στο σχολείο» επισημαίνει η κυρία Παυλή. Οι γονείς, από την πλευρά τους, έχουν ανακουφιστεί από το καθημερινό άγχος του κολατσιού για το σχολείο, όχι βέβαια πως δεν υπάρχουν και καχύποπτοι, παραμένουν όμως λίγοι. Το συνεχές ενδιαφέρον της ομάδας συντονισμού του Προγράμματος για τα νέα μενού, αν αρέσουν στα παιδιά, πώς υποδέχθηκαν το μπιφτέκι λαχανικών, αν τρώνε την πρασόπιτα ή αν τα φρούτα είναι όλα φρέσκα, φαίνεται ότι έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη όλων.
«Ακόμα δεν ήρθε το φαγητό;»


«Οι γονείς δείχνουν μεγάλο σεβασμό στους ανθρώπους του προγράμματος και ευγνωμοσύνη προς εμάς τους εκπαιδευτικούς» λέει ο διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου Κουλούρας Ημαθίας κ. Δημήτριος Κατσαβός. Υπήρξε και εκείνος μαθητής του ίδιου σχολείου και προσπαθεί καθημερινά να κάνει το καλύτερο για τα παιδιά στη θέση των οποίων βρισκόταν κάποτε ο ίδιος. Πρόκειται για ένα σχολείο όπου το 40% των μαθητών είναι παιδιά Ρομά, το 15% παιδιά μεταναστών και τα υπόλοιπα παιδιά Ελλήνων, κυρίως αγροτών που απασχολούνται σε εποχικές εργασίες.

«Οταν ανέλαβα, ένα μεγάλο ποσοστό των παιδιών φαινόταν πως δεν σιτίζεται σωστά, ποσοστό που όλο και μεγάλωνε» περιγράφει μιλώντας στο «Βήμα». Ετσι ξεκίνησε να ψάχνει, αρχικά σε τοπικό επίπεδο, τρόπους να ανακουφίσει τις οικογένειες που έχουν ανάγκη ώσπου πέρυσι ενημερώθηκε για το πρόγραμμα της «Prolepsis», στο οποίο το σχολείο του συμμετέχει εφέτος για δεύτερη χρονιά. Οπως περιγράφει, οι πρώτες ημέρες ήταν δύσκολες, καθώς τα παιδιά δεν ήταν συνηθισμένα στο μαύρο ψωμί, στα φρούτα ή στα λαχανικά. Μέσα σε μικρό διάστημα όμως αγάπησαν το πρόγραμμα τόσο πολύ, σε σημείο που «εφέτος μέχρι να ξεκινήσει το μόνιμο ερώτημά τους ήταν «ακόμη δεν ήρθε το φαγητό;»».

Επιτυχία που ήρθε μέσα από την αποφασιστικότητα των εκπαιδευτικών να αποκλείσουν όλα τα «απαγορευμένα», όπως τσιπς και κρουασάν – που ως τότε έβγαιναν από τις σάκες στα διαλείμματα -, καθώς και να αφιερώσουν ώρα από το μάθημα ώστε οι μαθητές να φάνε όλοι μαζί μέσα στην τάξη. Οσα τρόφιμα περισσεύουν λόγω απουσιών διατηρούνται και δίνονται στο τέλος στις οικογένειες που έχουν περισσότερο ανάγκη.

«Αφού εξασφαλίσαμε μέσω του προγράμματος την κάλυψη των βιοποριστικών αναγκών, το χρησιμοποιήσαμε ως εργαλείο αλληλεγγύης και διαπολιτισμικής εκπαίδευσης»
αναφέρει ο κ. Κατσαβός. Το πρόγραμμα «Διατροφή» έγινε αφορμή για θεατρικές παραστάσεις, δράσεις ανακύκλωσης, σεμινάρια υγιεινής διατροφής, μαθήματα παρασκευής γαλακτοκομικών προϊόντων στο προαύλιο του σχολείου. «Φοβάμαι πως οι περισσότεροι γονείς δεν έχουν τη δυνατότητα να ακολουθήσουν τις αρχές της υγιεινής διατροφής στα σπίτια τους, είναι όμως σημαντικό τα παιδιά να μαθαίνουν ότι τα απλά προϊόντα της ελληνικής γης είναι τα καλύτερα» καταλήγει ο κ. Κατσαβός.
Μάθηση, όχι παροχή


Πιστή στην πεποίθηση ότι η φτώχεια έχει αξιοπρέπεια, η διευθύντρια του 22ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών κυρία Βικτωρία Ζολώτα αρνήθηκε αρκετές προσφορές ανθρώπων που ρωτούσαν «πόσα παιδιά έχετε να ταΐσουμε;». Σε μια γειτονιά της Αθήνας με μεγάλο αριθμό αλλοδαπών μαθητών, τα Κάτω Πατήσια, πέρυσι οι δάσκαλοι με όσες προσφορές μπορούσαν να συγκεντρώσουν από επαγγελματίες της γειτονιάς προσέφεραν δεκατιανό σε όλα τα παιδιά. «Μαθητές έρχονταν χωρίς κολατσιό ή με ένα κομμάτι πίτσα τριών ημερών, εμείς όμως δεν μπορούμε να κάνουμε διαχωρισμό» εξηγεί μιλώντας στο «Βήμα». Για τον ίδιο λόγο στο σχολείο δεν υπάρχει ούτε κυλικείο, «γιατί όσα παιδιά έχουν ψωνίζουν ενώ τα άλλα είναι οι φτωχοί συγγενείς».
Οι τρεις βασικοί πυλώνες του προγράμματος, όπως τους προσδιορίζει η κυρία Ζολώτα, είναι η ισότητα, η υγιεινή διατροφή και ο εθελοντισμός. «Στο σχολείο μας όλα γίνονται μάθηση, δεν είναι απλά παροχή». Ετσι τα μεγαλύτερα παιδιά της Ε’ και της Στ’ τάξης διανέμουν καθημερινά το φαγητό στα μικρότερα μαθαίνοντας την αξία της προσφοράς, ενώ συγχρόνως μυούνται στην κατανάλωση γαλακτοκομικών, λαχανικών και φρούτων. «Με πλησίασε ένα κοριτσάκι λέγοντας: «Είμαι φρουτοφάγος, ανταλλάσσω το σάντουιτς με άλλα παιδιά και εκείνα μου δίνουν φρούτα»» λέει εντυπωσιασμένη από την αποδοχή που δείχνουν οι μαθητές σε τόσο σύντομο διάστημα.
Η ανακούφιση της οικογένειας από ένα καθημερινό άγχος αποτελεί μία ακόμη σημαντική συμβολή του προγράμματος. Οι συνθήκες είναι δύσκολες για όλους, όμως «όσοι γονείς δεν μπορούν να ταΐσουν τα παιδιά τους κουβαλούν μεγάλο βάρος, παίρνουν όλη την ενοχή επάνω τους, αν και δεν είναι οι μόνοι άνεργοι ή χρεωμένοι» εξηγεί η διευθύντρια. Για την ίδια η πρωτοβουλία του Ινστιτούτου «Prolepsis» δείχνει με τον καλύτερο τρόπο πώς μέσα από την αλληλεγγύη, την προσφορά και τη συνεργασία η ελληνική κοινωνία θα βγει καλύτερη μέσα από αυτή τη δοκιμασία.
Μηδενικές διαρροέςστον μαθητικό πληθυσμό
Η σημαντικότερη αλλαγή που παρατηρήθηκε στο 1ο Γυμνάσιο Αγίων Αναργύρων, όπου το πρόγραμμα «Διατροφή» υλοποιείται εφέτος για δεύτερη συνεχή χρονιά, είναι η εκμηδένιση της «διαρροής» μαθητών. «Το πρόγραμμα έχει συμβάλει στη θετική φήμη του σχολείου μας, με αποτέλεσμα μάλιστα εφέτος να έχουμε περισσότερους μαθητές και ένα επιπλέον τμήμα» αναφέρει στο «Βήμα» η διευθύντρια κυρία Βασιλική Βυθοπούλου. Παρά τους αρχικούς ενδοιασμούς που είχε ο σύλλογος καθηγητών για το πώς θα φανεί ένα πρόγραμμα σίτισης, κυρίως στους γονείς, η αίσθηση ότι πολλοί μαθητές έφταναν στο σχολείο νηστικοί έκανε την αναζήτηση λύσης επιτακτική.
Πρόκειται εξάλλου για ένα σχολείο όπου οι οικογένειες με δύο εργαζομένους αποτελούν πια μειοψηφία, ενώ σε μεγάλο ποσοστό είναι και οι δύο γονείς άνεργοι, οπότε τα πράγματα δύσκολα θα διορθώνονταν μέσα στις παρούσες συνθήκες. «Είδαμε άμεση ανταπόκριση» περιγράφει η διευθύντρια, «σε σημείο που εφέτος περίμεναν τα γεύματα πώς και πώς». Μάλιστα, γνωρίζοντας ότι όταν λείπουν παιδιά τα γεύματά τους διατηρούνται, όσα ξέρουν ότι στο σπίτι ενδεχομένως να μην τα περιμένει φαγητό πλησιάζουν πια και ρωτούν: «Κυρία, περίσσεψε τίποτα;». Οπως περιγράφει η κυρία Βυθοπούλου, οι καθηγητές πάντα διακριτικά απαντούν: «Πάρτε τα να μη μένουν γιατί αύριο θα έχουμε άλλα».
Και οι γονείς όμως έμειναν τόσο ευχαριστημένοι που εφέτος ώσπου να ολοκληρωθούν οι γραφειοκρατικές διαδικασίες ο σύλλογος διαμαρτυρήθηκε για τη μικρή καθυστέρηση στην έναρξη του προγράμματος. Επίσης προχωρούν ενεργά σε παρεμβάσεις για τα τρόφιμα που δεν αρέσουν τόσο στα παιδιά ή για να μπει γάλα μία ακόμη ημέρα στο μενού. Σύμμαχος στέκεται όμως και ο νεαρός ιδιοκτήτης του κυλικείου, ο οποίος δεν είδε το πρόγραμμα ανταγωνιστικά, αφού έτσι και αλλιώς τα παιδιά δυσκολεύονταν να ψωνίσουν. Ετσι φροντίζει για τη συντήρηση και συμβάλλει στη διανομή των γευμάτων.
Οι γονείς αγκαλιάζουν το σχολείο

«Εκτός από την καθημερινή ανάσα για τις οικογένειες, χάρη στους ανθρώπους του προγράμματος που μας αγκάλιασαν και ενδιαφέρονται καθημερινά για τα παιδιά μας ήρθαμε και εμείς ως γονείς πιο κοντά στο σχολείο» αναφέρει στο «Βήμα» η κυρία Αντιγόνη Αντζουλή, αντιπρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του 1ου Δημοτικού Σχολείου Ραφήνας. Τα μέλη του Συλλόγου αποφάσισαν από την πρώτη χρονιά συμμετοχής στο πρόγραμμα «Διατροφή» ότι είναι κάτι που αφορά όλους, άρα πρέπει και οι ίδιοι να συμβάλουν. Ετσι καθημερινά εθελοντές γονείς βοηθούν ώστε να γίνεται εύκολα και γρήγορα η διανομή των γευμάτων. Οπως επισημαίνει η μητέρα, «δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει τι συμβαίνει στο σπίτι του διπλανού του, τα πράγματα όμως είναι πολύ δύσκολα για όλους». Ακόμη και αν κάποιοι ήταν αρχικά επιφυλακτικοί για την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, εφέτος όλοι περίμεναν με ανυπομονησία να φτάσουν τα πρώτα γεύματα. «Χαρακτηριστικό της ανταπόκρισης είναι ότι, ενώ πέρυσι μαζευόμασταν με τη βία τέσσερις εθελοντές την ημέρα, εφέτος είμαστε σίγουρα οκτώ».
Οσο για τις αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες, δεν είναι μόνο τα παιδιά που έμαθαν να ζητούν φρούτα και λαχανικά αλλά και οι γονείς αντέγραψαν έξυπνες ιδέες ώστε να τα κάνουν πιο αγαπητά στα παιδιά τους, όπως το καρότο και το αγγούρι κομμένα σε στικς ή τα λαχανικά επάνω σε πίτσα. «Και εμείς οι ίδιοι διστάζουμε να κάνουμε συζητήσεις για το τι μαγειρεύουμε στο σπίτι, γιατί πολλές οικογένειες δεν μπορούν να έχουν μία φορά την εβδομάδα κρέας ή ψάρι, παίρνουμε όμως ιδέες πώς ένα απλό τρόφιμο θα το κάνουμε ξεχωριστό για τα παιδιά μας» λέει χαρακτηριστικά η κυρία Αντζουλή.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κοινωνία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk