Η επιστημονική ακρίβεια των μετρήσεων, οι άστοχοι χειρισμοί, η διαφορά από τις δημοσκοπήσεις και η – κατόπιν εκλογών – χρησιμότητά τους
Από τις ευρωεκλογές του 1994, οπότε τα exit polls (ελληνιστί αποδίδονται με το παραπλανητικό: «δημοσκοπήσεις εξόδου») χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά ως εργαλείο μέτρησης της ψήφου, οι εταιρείες δημοσκοπήσεων έχουν δεχθεί εύσημα για την ακρίβειά τους, αλλά και πυρά για τις αποκλίσεις των ευρημάτων. Οι άνθρωποι των εταιρειών υπερασπίζονται την επιστημονική ακρίβεια των exit polls λέγοντας ότι η αξιοπιστία τους είναι δεδομένη, διαχωρίζοντάς τα από τις δημοσκοπήσεις. Ωστόσο η μελέτη των ευρημάτων των τελευταίων ετών αποκαλύπτει ότι πλέον οι ερωτώμενοι δεν είναι τόσο ειλικρινείς όσο στο παρελθόν, γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο το έργο των δημοσκόπων.
Τι είναι ακριβώς ένα exit poll; «Πρόκειται για μια ειδικού τύπου δημοσκόπηση. Μια εικονική επανάληψη της ψηφοφορίας» εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας δημοσκοπήσεων Alco κ. Κ. Παναγόπουλος. Σε αυτή την προσομοίωση ψήφου στηρίζεται όλη η λογική της έρευνας. Ο ερωτώμενος ψηφοφόρος καλείται να επαναλάβει μια πράξη την οποία μόλις έκανε. Σύμφωνα με τον κ. Παναγόπουλο η πρακτική εμπειρία έχει δείξει ότι στις περισσότερες των περιπτώσεων ο ερωτώμενος επιλέγει το ίδιο ψηφοδέλτιο που έριξε στην κάλπη λίγα λεπτά νωρίτερα.
«Υπάρχει μια θεμελιώδης και πολύ ουσιαστική διαφορά μεταξύ exit polls και δημοσκοπήσεων» επισημαίνει ο πρόεδρος της εταιρείας δημοσκοπήσεων GPO κ. Τ. Θεοδωρικάκος. Και επεξηγεί: «Οι δημοσκοπήσεις απαντούν στο “τι θα ψηφίσουν οι πολίτες”. Δηλαδή ζητάμε τη στάση τους για κάτι το οποίο θα συμβεί στο μέλλον. Αντίθετα, το exit poll ζητεί να απαντηθεί “τι ψηφίσατε μόλις τώρα”». Για κάθε εταιρεία δημοσκοπήσεων αυτό που παίζει κυρίαρχο ρόλο για το αποτέλεσμα είναι το δείγμα. «Αν θεωρήσουμε ότι η επιλογή του δείγματός μας είναι επιστημονική, τότε ο μόνος κίνδυνος που υπάρχει να “πέσουν έξω” τα exit polls είναι να μην είναι ειλικρινείς οι απαντήσεις των ψηφοφόρων» λέει ο κ. Θεοδωρικάκος.
* Ακρίβεια και αξιοπιστία
«Η αξιοπιστία του exit poll δεν μπορεί να είναι διαφορετική από οποιασδήποτε άλλης δημοσκόπησης» λέει ο κ. Ηλίας Νικολακόπουλος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και ιδρυτής της εταιρείας Opinion, η οποία το 1994 διεξήγαγε το πρώτο exit poll που έγινε στην Ελλάδα, για λογαριασμό του τηλεοπτικού σταθμού Mega. Ο ίδιος επισημαίνει ότι το περιθώριο σφάλματος είναι μία μονάδα. Δύσκολα η ακρίβεια μπορεί να είναι μεγαλύτερη. Τα τελευταία χρόνια, περιγράφει ο κ. Νικολακόπουλος, σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχει το φαινόμενο της μη σωστής αναπαραγωγής της ψήφου από τους ερωτώμενους. «Πολύ συχνά οι ψηφοφόροι είτε ξεχνούν τι ψήφισαν, είτε το αναπροσαρμόζουν, είτε απλώς αδιαφορούν για τη βασική αναπαραγωγή του εκλογικού αποτελέσματος» εξηγεί ο κ. Νικολακόπουλος και επισημαίνει ότι, ακριβώς λόγω αυτής της συμπεριφοράς, «έχουμε δει τα τελευταία 5-10 χρόνια αποτυχίες των exit polls, όπως στην Ιταλία, στις ΗΠΑ και στη Γερμανία».
Ως αποτέλεσμα λανθασμένων χειρισμών και μικρής εμπειρίας περιγράφουν οι ειδικοί το φαινόμενο των βουλευτικών εκλογών του 2000, όταν οι περισσότεροι τηλεοπτικοί σταθμοί ανέδειξαν νικητή, με βάση τα exit polls, τη ΝΔ, ενώ τελικά την αναμέτρηση κέρδισε το ΠαΣοΚ του κ. Κ. Σημίτη με 1,1 μονάδα διαφορά. «Τότε έγιναν δύο λάθη» λέει ο κ. Νικολακόπουλος. «Πρώτον, ενώ ανακοινώναμε και τα δύο κόμματα περίπου ισοδύναμα ή ισοδύναμα, αναδείξαμε πρώτη τη ΝΔ. Δεύτερον, δεν είχαμε την αμερικανική τηλεοπτική εμπειρία για να παρουσιάσουμε το αποτέλεσμα στατιστικά επισημαίνοντας ότι βάσει των ευρημάτων δεν μπορούμε να βγάλουμε απόφαση».
* Η πρώτη μέτρηση
Η πρώτη απόπειρα να διεξαχθεί exit poll στην Ελλάδα έγινε στις βουλευτικές εκλογές του 1993, κάτι το οποίο τελικά δεν πραγματοποιήθηκε λόγω σχετικής απαγόρευσης που είχε θέσει η κυβέρνηση του κ. Κ. Μητσοτάκη. Τότε πάντως είχε επιχειρηθεί από τους ειδικούς να δοθούν αποτελέσματα για επιλεγμένα εκλογικά τμήματα, τα οποία ήταν ακριβή, γεγονός ενθαρρυντικό για τους υπευθύνους. Το 1994, έτος ευρωεκλογών, στις οποίες δεν ίσχυαν οι κυβερνητικές απαγορεύσεις, η εταιρεία δημοσκοπήσεων Opinion του κ. Ηλ. Νικολακόπουλου σε συνεργασία με τη γαλλική PVA διεξήγαγε το πρώτο exit poll, το οποίο παρουσιάστηκε από τον τηλεοπτικό σταθμό Mega. «Είχε μεγάλη επιτυχία το exit poll του 1994 για έναν ιδιαίτερο λόγο: κανείς δεν περίμενε τόσο χαμηλά ποσοστά για τα δύο μεγάλα κόμματα» λέει ο κ. Νικολακόπουλος. Οι περισσότεροι αναλυτές τότε έβλεπαν τις εκλογές με την παραδοσιακή λογική ότι στο τέλος οι αναποφάσιστοι θα επιλέξουν τα δύο μεγάλα κόμματα εξουσίας με βάση τα ως τότε στοιχεία. «Σε αυτό το κλίμα» περιγράφει ο κ. Νικολακόπουλος «η ανακοίνωση ενός exit poll στην αρχή θεωρήθηκε πρόκληση και μεγάλο λάθος, αλλά βέβαια μετά αποδείχθηκε ότι ήταν και συντηρητική». Υπενθυμίζεται ότι στις ευρωεκλογές του 1994 το ΠαΣοΚ συγκέντρωσε 37,65% και η ΝΔ μόλις 32,65%.
Την τελευταία στιγμή
Οδηγίες προς… ψηφοφόρους για να μην ψάχνονται την τελευταία στιγμή. Κατ’ αρχάς πληροφορίες παρέχονται από τον τετραψήφιο αριθμό 1564, που λειτουργεί σε 24ωρη βάση, από την ιστοσελίδα του υπουργείου www. ypes. gr και τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ). Ειδικά για τον Δήμο Αθηναίων οι εκλογείς μπορούν να τηλεφωνούν και στους αριθμούς 195 και 210 5277.001.
* Η ταυτότητα
Η αναγνώριση των εκλογέων γίνεται με βάση την αστυνομική ταυτότητα ή το διαβατήριό τους, ακόμη και στην περίπτωση που αυτό έχει λήξει. Δεκτή γίνεται και η «κομμένη» αστυνομική ταυτότητα. Αντιθέτως, το δίπλωμα οδήγησης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Σε περίπτωση απώλειας της ταυτότητας έχει ληφθεί μέριμνα ώστε τα Γραφεία Ταυτοτήτων στους δήμους να είναι ανοιχτά την Κυριακή, από την έναρξη ως τη λήξη της ψηφοφορίας. Αν, για οποιονδήποτε λόγο, τα στοιχεία του εκλογέα στον εκλογικό κατάλογο δεν συμπίπτουν με αυτά της αστυνομικής ταυτότητας, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προσκομίσει βεβαίωση ταυτοπροσωπίας – εκδίδεται από τον δήμαρχο ή πρόεδρο της κοινότητας – ή άλλο έγγραφο από το οποίο να προκύπτει το ζητούμενο. Προσοχή: Ο αριθμός του δελτίου αστυνομικής ταυτότητας δεν ανήκει στα στοιχεία του εκλογικού καταλόγου.
Οι γυναίκες εκλογείς ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πρόβλημα αν έχουν εγγραφεί στον εκλογικό κατάλογο με το επώνυμο του συζύγου τους (ενώ στο δελτίο ταυτότητας αναγράφονται με το πατρικό τους ή και αντίστροφα) ή είναι διαζευγμένες και έχουν αλλάξει το όνομά τους χωρίς αντιστοίχως να έχουν κάνει τη σχετική διόρθωση στον εκλογικό κατάλογο. Στις περιπτώσεις αυτές ψηφίζουν με αντιπαραβολή των στοιχείων του εκλογικού καταλόγου και της αστυνομικής ταυτότητας. Αν ούτε με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατή η εξακρίβωση της ταυτότητάς τους, θα πρέπει να είναι εφοδιασμένες και με άλλα αποδεικτικά έγγραφα, π.χ. ληξιαρχική πράξη γάμου.
Οι Ελληνες του εξωτερικού – πλην των λιποτακτών – οι οποίοι έχουν έλθει στην Ελλάδα για να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα απαλλάσσονται από τον έλεγχο της στρατολογικής τους κατάστασης μέχρι και την 7η Οκτωβρίου 2007.
Στις πυρόπληκτες περιοχές η ταυτοποίηση των εκλογέων που έχουν χάσει τα σχετικά έγγραφα θα γίνει από τις κατά τόπους αστυνομικές διευθύνσεις, στις οποίες έχει δοθεί εντολή να εκδίδουν δελτία ταυτότητας άμεσα και χωρίς παράβολο.
* Ετεροδημότες
Οι ετεροδημότες – 123.010 στο σύνολο τους – ψηφίζουν όπου ψήφισαν και στις βουλευτικές εκλογές του 2004, εκτός αν υπέβαλαν σχετική αίτηση ως τις 30 Ιουνίου του 2007. Με την αίτηση αυτή έχουν εγγραφεί στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους ετεροδημοτών, γεγονός που σημαίνει ότι μπορούν να ψηφίσουν στον τόπο διαμονής τους.
* Διπλοεγγεγραμμένοι
Σαφώς μειωμένοι σε σχέση με το 2004 (48.137), οι διπλοεγγεγραμμένοι αριθμούνται 6.562 και εντοπίζονται στους εκλογικούς καταλόγους βάσει της ένδειξης «Δ» πλάι στο όνομά τους. Κατά την ψηφοφορία οι εκλογείς που ανήκουν στην εν λόγω κατηγορία υπογράφουν ενώπιον του αντιπροσώπου της δικαστικής αρχής έντυπη υπεύθυνη δήλωση.
* Παραλειφθέντες εκλογείς
Οσοι δεν περιλαμβάνονται στους εκλογικούς καταλόγους – χωρίς καμία προφανή αιτία – μπορούν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα ως το τέλος της ψηφοφορίας σε οποιοδήποτε εκλογικό τμήμα του δήμου ή της κοινότητας στα δημοτολόγια ή μητρώα των οποίων είναι εγγεγραμμένοι. Αυτοί οι εκλογείς πρέπει την Κυριακή να απευθυνθούν στον δήμο ή στην κοινότητα όπου ανήκουν και να ζητήσουν πιστοποιητικό εγγραφής τους στα δημοτολόγια, προκειμένου να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα.
