Σύγχρονος του Κορνέιγ και του Μολιέρου, ο Σαβινιέν Συρανό ντε Μπερζεράκ ήταν ένας μέτριος δραματουργός του 17ου αιώνα, παλικαράς και ξιφομάχος, που δύσκολα θα είχε παραμείνει διάσημος αν ο Εντμόντ Ρονστάν, ένας νεότερός του συγγραφέας (1868-1918), δεν είχε αποφασίσει να τον διατηρήσει στην αιωνιότητα. Ο θεατρικός ήρωας που έπλασε ο Ρονστάν, πριν από εκατόν έξι χρόνια, έμελλε να γίνει πολύ πιο δημοφιλής από τον πραγματικό ποιητή αλλά και να δικαιώσει τον συγγραφέα του. Η καλλιτεχνική γέννηση του «Συρανό ντε Μπερζεράκ» συμπίπτει με την πρεμιέρα του θεατρικού του Ρονστάν. Στις 27 Δεκεμβρίου του 1897, στο θέατρο Πορτ Σεντ-Μαρτέν του Παρισιού δόθηκε η πρώτη παράσταση. Πρωταγωνιστής ήταν ο ηθοποιός Κοκλέν και το γαλλικό κοινό ευθύς εξαρχής χειροκρότησε θερμά το έργο· ένα έργο που γνώρισε και γνωρίζει μεγάλη επιτυχία στη σκηνή και στη μεγάλη οθόνη.
Ο Συρανό του Ρονστάν αποτελεί έναν από τους τελευταίους ρομαντικούς ήρωες της γαλλικής λογοτεχνίας. Διαθέτει όλα τα στοιχεία για να τον αγαπήσει το κοινό: Είναι καλός αλλά άσχημος, αφού η μεγάλη μύτη του είναι το χαρακτηριστικό εκείνο που γεννά τον χλευασμό. Είναι ποιητής, ερωτευμένος με την πανέμορφη Ρωξάνη και ιδιαίτερα ικανός στον λόγο και στη ρίμα. Η ντροπή που νιώθει όμως για το παρουσιαστικό του τον μετατρέπει σε τραγική φιγούρα, καθώς κρύβει τον έρωτά του για να τον παραδεχθεί λίγο προτού πεθάνει.
Και ακριβώς αυτή η διπλή του διάσταση είναι που τον μετέτρεψε σε διαχρονική θεατρική και κινηματογραφική φιγούρα. Το 1950 ο Χοσέ Φερέρ, που τον υποδύθηκε στη μεγάλη οθόνη σε σκηνοθεσία Μάικλ Γκόρντον, κέρδισε Οσκαρ για την ερμηνεία του. Σαράντα χρόνια αργότερα, ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ, σε μια εντυπωσιακή παραγωγή του Ζαν-Πολ Ραπενό, κέρδισε την πρώτη και μοναδική ως τώρα υποψηφιότητά του από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου για τον ρόλο του ρομαντικού ποιητή.
Λίγο νωρίτερα από τη γαλλική ταινία, το 1987, ο «Συρανό ντε Μπερζεράκ» αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για μια κωμική αμερικανική ταινία που για τίτλο της είχε την αγαπημένη του ποιητή, «Ρωξάνη»: Ο Στιβ Μάρτιν έβαλε τη μεγάλη μύτη και η Ντάριλ Χάνα ήταν η αγαπημένη του. Ο μύθος του Συρανό τοποθετείται σε μια επαρχία του Κολοράντο. Ο Στιβ Μάρτιν, που έκανε και τη διασκευή, είναι πυροσβέστης και, παρά τον έρωτά του για τη Ρωξάνη, βοηθά τον ωραίο, πλην κουτό, νεαρό (τον υποδύεται ο Βενσάν Περέζ) που μόλις έχει καταφθάσει στο Πυροσβεστικό Σώμα να την κατακτήσει. Με το όνομα Σ. Ντ. Μπέιλς (που παραπέμπει στον Συρανό Ντε…) ο Μάρτιν ανατρέπει τα δεδομένα και δίνει happy end στην ταινία.
Αλλά και στο θέατρο ο μύθος του ήρωα του Ρονστάν πέρασε με επιτυχία: Στη Γαλλία, ο ωραίος άσχημος Ζαν-Πολ Μπελμοντό πρόσθεσε την κλασική μύτη για να τον υποδυθεί, ενώ στη Βρετανία ο θεατρικός Αντονι Σερ με το Ρόγιαλ Σαίξπηρ Κόμπανι, έδωσε μια εξαιρετική ερμηνεία. Στην Ελλάδα ο Γιώργος Κιμούλης (έχοντας στο πλάι του στον ρόλο της Ρωξάνης την Κοραλία Καράντη) στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ντύθηκε Συρανό κερδίζοντας την αγάπη του κοινού, στο θέατρο Βέμπο. Σειρά έχει τώρα ο Μηνάς Χατζησάββας και το ΔΗΠΕΘΕ της Πάτρας, με την Πέγκυ Σταθακοπούλου στον ρόλο της αγαπημένης του.
Ο «αντιφατικός» ήρωας Η Νικαίτη Κοντούρη σκηνοθετεί τον «Συρανό ντε Μπερζεράκ» στο ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας
Συναρπαστική, πολυσχιδής προσωπικότητα, με ψυχή μικρού παιδιού, πνεύμα ανήσυχου ανθρώπου, μυϊκή δύναμη. Ετσι χαρακτηρίζει η Νικαίτη Κοντούρη τον «Συρανό ντε Μπερζεράκ» που σκηνοθετεί με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας και το παρουσιάζει στην αχαϊκή πρωτεύουσα. «Ολα αυτά τα χαρακτηριστικά του έρχονται να ισοσκελίσουν τη δυσμορφία του. Ο ίδιος κάνει τα πάντα για να γίνει αντιπαθής, όμως παραμένει ένα συμπαθητικός, γλυκός ήρωας. Ολοι τον τρέμουν και τον φοβούνται κι εκείνος τρέμει μπροστά στη Ρωξάνη, που έχει ερωτευθεί παράφορα. Είναι ένας έρωτας που ποτέ δεν ολοκληρώνεται, ένας έρωτας που μένει κρυφός από την πλευρά του. Και μόνο λίγο προτού πεθάνει, στο τέλος, της τον εκμυστηρεύεται». Πεντάπρακτο έργο, σε έμμετρη και ομοιοκατάληκτη 15σύλλαβη μετάφραση, διαθέτει 15 ηθοποιούς επί σκηνής για τους 48 ρόλους του έργου. Στο μινιμαλιστικό σκηνικό του Γιώργου Πάτσα, τα 48 κοστούμια παίζουν με σύγχρονα και παλαιά υλικά.
«Πρόκειται για ένα τραγικό πρόσωπο», λέει η σκηνοθέτις. «Ο Συρανό νιώθει αφόρητη μοναξιά, όπως όλοι οι τραγικοί ήρωες. Μόνος και ιδιαίτερος, είναι μια μείξη, ένα αμάλγαμα που συνδυάζει τρυφεράδα, αμεσότητα, χιούμορ που συνεχώς υπονομεύει τις αγριάδες του. Θα έλεγα ότι είναι ένα σκοτεινό έργο γιατί, μέσα από την εμφανή χαρά και την άμεσα αναγνωρίσιμη ευτυχία, υπάρχει ένας Συρανό που υποφέρει και υποφέρει βαθιά. Το κείμενο διαθέτει συνεχείς εκπλήξεις – ο ποιητικός λόγος σού δίνει την ελευθερία να περνάς από το άσπρο στο μαύρο. Το έργο διαθέτει ρυθμό, είναι ευμετάβλητο σε συναισθήματα και καταστάσεις. Αλλά η αντιφατική προσωπικότητα του Συρανό δίνει το στίγμα» καταλήγει.
Το έργο του Εντμόν Ρονστάν «Συρανό ντε Μπερζεράκ», παραγωγής ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία Νικαίτης Κοντούρη. Μετάφραση Λουίζα Μητσάκου, σκηνικά – κοστούμια Γιώργος Πάτσας, μουσική Θοδωρής Αμπαζής, κινησιολογία Μαριέλλα Νέστορα, ξιφογραφίες Θάνος Δερμάτης, φωτισμοί Φίλιππος Κουτσαφτής. Παίζουν: Μηνάς Χατζησάββας, Πέγκυ Σταθακοπούλου, Γιάννης Νταλιάνης, Αρτό Απαρτιάν, Κώστας Φαλελάκης, Μελίνα Βαμβακά, Θανάσης Χαλκιάς, Τάσος Γιαννόπουλος, Μενέλαος Χαζαράκης, Τάκης Μανωλόπουλος, Περικλής Βασιλόπουλος, Δημήτρης Ντάσκας, Κόρα Καρβούνη, Θοδωρής Σούρτας. Στο θέατρο Απόλλων, στην Πάτρα.
