Εντονο σκεπτικισμό, αντιφατικά μηνύματα και πολλά ερωτηματικά προκαλεί στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ η πρωθυπουργική εξαγγελία περί ασυμβίβαστου μεταξύ της ιδιότητας του βουλευτή και του υπουργού. Ο προβληματισμός και η ανησυχία που επικρατούν περιπλέκονται με ένα γενικότερο αίσθημα αμηχανίας αλλά και οργής για την τροπή που πήραν τα πράγματα με τους 11 συναδέλφους τους, οι οποίοι «κρεμάστηκαν στα μανταλάκια» από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ.
«Συνταγματικοί ακροβατισμοί»
Σε κάθε περίπτωση η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν φαίνεται να έπεισε για τον προσδοκώμενο στόχο της: την καταπολέμηση του ρουσφετιού. Πολλοί είναι εκείνοι – συνταγματολόγοι και πολιτικοί, μηδέ βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος εξαιρουμένων – που θεωρούν ότι η επίμαχη πρόταση όπως διατυπώθηκε δεν αντιμετωπίζει τη διαχρονική μάστιγα αλλά μάλλον την ενισχύει.
Το σχήμα που παρουσιάστηκε για ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή, με αντικατάσταση του υπουργού στη Βουλή από τον πρώτο επιλαχόντα για όσο συμμετέχει στο Υπουργικό Συμβούλιο και μετά επιστροφή στα κοινοβουλευτικά του καθήκοντα, αμφισβητείται κατά πόσο μπορεί να αναβαθμίσει τον ρόλο του βουλευτή. Κάποιοι μιλούν για «συνταγματικούς ακροβατισμούς» και «ασκήσεις θεσμικής ισορροπίας» με αμφιλεγόμενο αποτέλεσμα. Βουλευτές της ΝΔ εκφράζουν στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις τους επιφυλάξεις και φόβους για «βουλευτές υπό προθεσμία» και «Κοινοβουλευτική Ομάδα δύο ταχυτήτων». Η εξαγγελία για το ασυμβίβαστο κινητοποίησε τη διάχυτη καχυποψία που εδώ και καιρό έχει εμφιλοχωρήσει στις τάξεις της πλειοψηφίας λόγω της πληθώρας εξωκοινοβουλευτικών υπουργών που βρίσκονται στην κυβέρνηση – στα 58 μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου τα 16 είναι εξωκοινοβουλευτικοί –, κάτι που πλέον επιδιώκεται να κανονικοποιηθεί πλήρως με την επίκληση της σαφούς διάκρισης μεταξύ νομοθετικής (βουλευτές) και εκτελεστικής (κυβέρνηση) εξουσίας, ώστε να σπάσει ο φαύλος κύκλος των πελατειακών σχέσεων και του ρουσφετιού, φαινόμενο που χαρακτηρίζει το κομματικό σύστημα από συστάσεως του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούν συνταγματικά έωλο το σχήμα που προτείνεται καθώς δημιουργεί «βουλευτές υπό αναστολή» ή «βουλευτές εν αναμονή» στον βαθμό που κάποιοι θα επιλέγονται για υπουργοί και θα παραιτούνται για να μπορούν να επιστρέψουν στη θέση τους και πάλι μετά από κάποιον ανασχηματισμό, ενώ όλο αυτό το διάστημα θα τους αναπληρώνουν οι πρώτοι επιλαχόντες, οι οποίοι θα καλούνται να παραιτηθούν όταν θα επιστρέφουν εκείνοι που υπουργοποιήθηκαν.
Υπενθυμίζεται πως όταν παραιτείται κάποιος βουλευτής αναπληρώνεται από τον πρώτο επιλαχόντα και όταν παραιτείται και αυτός από τον δεύτερο επιλαχόντα κ.ο.κ. μέχρις εξαντλήσεως των «αποθεμάτων» (σε αυτή δε την περίπτωση προβλέπεται επαναληπτική εκλογή) και όχι από εκείνον που εκλέχθηκε αλλά στην πορεία παραιτήθηκε για να υπουργοποιηθεί! Η εξόχως προβληματική εξαγγελία πυροδότησε έντονες αντιδράσεις.
Η παρέμβαση του Ευάγγελου Βενιζέλου είναι ενδεικτική του κλίματος που διαμορφώθηκε, με τον έγκριτο συνταγματολόγο να μιλά για «πολιτικά ανιστόρητη και θεσμικά επιπόλαιη αντίδραση»: «Βουλευτές που αναλαμβάνουν υπουργικά καθήκοντα θα αναπληρώνονται από τον επιλαχόντα για όσο χρόνο ασκούν κυβερνητικά καθήκοντα. Μετά θα επανέρχονται στη Βουλή και ο αναπληρωτής θα επιστρέφει σπίτι του. Μας είπε λοιπόν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ότι ο υπουργός που δεν θα είναι προσωρινά βουλευτής, αλλά θα μπορεί να επανέλθει ανά πάσα στιγμή στη Βουλή και κυρίως θα θέλει να επανεκλεγεί βουλευτής, δεν θα έχει λόγο να εξυπηρετεί τους εκλογείς του» έγραψε στα «ΝΕΑ».
Ο καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών Σπύρος Βλαχόπουλος τάχθηκε (στο in.gr) υπέρ της άποψης ότι η απώλεια της βουλευτικής ιδιότητας θα πρέπει να είναι οριστική και όχι προσωρινή, υπό την έννοια ότι δεν θα πρέπει να επανακτάται η βουλευτική ιδιότητα εάν απολεσθεί το υπουργικό αξίωμα.
Βουλευτές της ΝΔ διαβλέπουν τον κίνδυνο μετατροπής τους σε ρόλο «διεκπεραιωτή» ή «αχθοφόρου», ο οποίος θα καλείται να ψηφίζει τα νομοσχέδια που θα εισηγούνται οι εξωκοινοβουλευτικοί «πεφωτισμένοι» υπουργοί.
Μάλιστα στο επιχείρημα ότι έτσι ισχυροποιείται ο ρόλος του βουλευτή, ο οποίος θα μπορεί να ελέγχει αυστηρά τον υπουργό, αντιτείνουν ότι ο βουλευτής κινδυνεύει να καταστεί «όμηρος» του υπουργού. «Αν ο βουλευτής καλείται απλά να βάζει τη “σφραγίδα” στα νομοσχέδια που φέρνει ο υπουργός, τότε καταλήγει σε ρόλο “αυτοφωράκια”» σχολίαζε αρνητικά διακείμενος βουλευτής, ενώ συνάδελφός του διατύπωνε την «τραβηγμένη» άποψη ότι έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα, «ανά πάσα στιγμή κινδυνεύουμε να μην έχουμε τη… δεδηλωμένη, καθώς ο βουλευτής θα ψηφίζει “υπό όρους” εφόσον κρίνει ότι αυτά που ήθελε συμπεριλήφθηκαν στο υπό ψήφιση νομοσχέδιο».
Το γαλλικό μοντέλο
Διατυπώνονται όμως και άλλα ερωτήματα: πώς και γιατί διασφαλίζεται ότι ο υπουργός δεν θα προωθεί τα δικά του πελατειακά συμφέροντα και μάλιστα από προνομιακή θέση, αφού ανά πάσα στιγμή μπορεί να επιστρέψει στο βουλευτικό του αξίωμα και στην εκλογική του πελατεία; Δεν είναι άλλωστε λίγα τα ονόματα των υπουργών που εμπλέκονται στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, που αποτέλεσε την επιτομή του ρουσφετιού. Ούτε βεβαίως η επίκληση του γαλλικού «μοντέλου» πείθει, καθώς πρόκειται για ανόμοια πράγματα: στο γαλλικό κοινοβουλευτικό σύστημα, το αυστηρό ασυμβίβαστο που προβλέπει το άρθρο 23 του Συντάγματος («Η ιδιότητα του μέλους της κυβέρνησης είναι ασυμβίβαστη με την κατοχή οποιουδήποτε κοινοβουλευτικού αξιώματος, οποιασδήποτε θέσης επαγγελματικής εκπροσώπησης σε εθνικό επίπεδο, οποιασδήποτε δημόσιας απασχόλησης ή οποιασδήποτε επαγγελματικής δραστηριότητας») ορίζει ότι όταν ένας βουλευτής διορίζεται υπουργός, εγκαταλείπει την έδρα του στο Κοινοβούλιο και τη θέση του καταλαμβάνει ο θεσμοθετημένος «αναπληρωτής» του (suppléant). Αν ο υπουργός πάψει να είναι υπουργός, τότε μπορεί να ξαναπάρει την έδρα του μετά από έναν μήνα. Προβλέπεται λοιπόν αναπληρωτής βουλευτής ο οποίος συμμετέχει πλήρως στις εργασίες της Εθνοσυνέλευσης, ψηφίζει και ασκεί κοινοβουλευτικό έλεγχο και όταν αποχωρεί ο υπουργός και επιστρέφει στην έδρα του δεν απαιτείται νέα εκλογική διαδικασία.
Εντύπωση, δε, προκαλεί ακόμα και σε μέλη της ΚΟ της ΝΔ το γεγονός ότι ο κ. Μητσοτάκης εμφανιζόταν το 2025 να διαφωνεί με τη θέσπιση ασυμβίβαστου, καθώς ο πυρήνας του πολιτεύματός μας δεν μπορεί να αλλάξει, όπως έλεγε αναφερθείς σε προεδρικά συστήματα, όπως εν προκειμένω το γαλλικό. Σε κάθε περίπτωση και εν όψει της συνταγματικής αναθεώρησης, στο πλαίσιο της οποίας θα πρέπει υποχρεωτικά να τεθεί το θέμα που άνοιξε αιφνιδίως και υπό την πίεση των εξελίξεων στην «αμαρτωλή» υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, το ασυμβίβαστο δεν μπορεί παρά να ιδωθεί σε ένα σαφές και όχι αμφίσημο πλαίσιο, το οποίο θα αποδυναμώνει και θα απονομιμοποιεί τον συνταγματικά κατοχυρωμένο ρόλο του βουλευτή, ο οποίος εκλέγεται από τον λαό για να τον αντιπροσωπεύει νομοθετώντας και ελέγχοντας την κυβέρνηση. Ρόλος ο οποίος έχει πληγεί και απαξιωθεί βάναυσα στη συνείδηση των πολιτών.
