Στις 14 και 15 Μαΐου έλαβε χώρα η πρώτη Σύνοδος ΗΠΑ – Κίνας μεταξύ των προέδρων Τραμπ και Σι (η προηγούμενη ήταν το 2017). Οι σχέσεις μεταξύ κρατών αποτελούν παίγνιο μηδενικού αθροίσματος και διέπονται από τη θεωρία του δομικού ρεαλισμού είτε αυτός είναι αμυντικός όπως διατείνεται ο Κένεθ Γουώλτζ ή επιθετικός όπως πρεσβεύει ο καθηγητής Τζων Μέρσχαϊμερ του πανεπιστημίου του Σικάγο. Η παρούσα στήλη το ενστερνίζεται.
Το ίδιο ισχύει και με την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενός είδους συνεργατική αλληλεπίδραση (όπως με τις ΗΠΑ και την πώληση σιτηρών στη Σοβιετική Ένωση) πάντοτε είναι δυνατή, αλλά αυτή δεν αποκλείει τη σύγκρουση.
«Η Παγίδα του Θουκυδίδη»
Πολλοί «ανακάλυψαν» τη «παγίδα του Θουκυδίδη» που ανέφερε και ο πρόεδρος Ξι προχθές που αναφέρεται στο βιβλίο του εξαιρετικού καθηγητή Γκρέιχαμ Άλλισον «Προορισμένοι για Πόλεμο: Μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα να Αποφύγουν την Παγίδα του Θουκυδίδη; — Μια Κριτική Εξέταση των Ιστορικών Προτύπων που Οδήγησαν σε Πόλεμο Μεταξύ Μεγάλων Δυνάμεων»
Ωστόσο, ούτε το βιβλίου του εξαίρετου καθηγητή χρειαζόταν για να καταλάβουμε τι γίνεται, ούτε αυτό εξηγεί πλήρως τη δυναμική μεταξύ των δύο κρατών. Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος και ο Θουκυδίδης διδάσκονται σε όλα τα προγράμματα διεθνών σχέσεων στις ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες ενώ είναι βασικό πόνημα σε όλες τις ανώτατες ακαδημίες (West Point, Annapolis) αλλά και Σχολές Πολέμου των ΗΠΑ (και διεθνώς).
Και μην ξεχνάμε, στον Θουκυδίδη, υπάρχουν 2 βασικά σημεία που μας ενδιαφέρουν εν προκειμένω και η θεωρία ότι η Κίνα θα επιτεθεί στις ΗΠΑ αν συνεχιστεί η σύγκρουση εμπορικά, πολιτικά, γεωστρατηγικά είναι μόνο εν μέρει σωστή (εδώ αναφερόμαστε στην απόφαση της Σπάρτης να επιτεθεί σε μια αναδυόμενη, ισχυρή Αθήνα). Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πολιτική του προέδρου των ΗΠΑ Φραγκλίνου Ρούζβελτ (1932-1945) όταν και η πολιτική του να διακόψει την παροχή αλουμινίου, καουτσούκ, πετρελαίου στην Ιαπωνία ανάγκασε την Ιαπωνία να μην έχει άλλη επιλογή παρά να επιτεθεί στο Περλ Χάρμπορ.
Ο Θουκυδίδης έχει περισσότερη αξία στον πόλεμο με το Ιράν. Όταν η Αθήνα είπε στη Μήλο, «αν δε σας επιτεθούμε, θα μας πουν αδύναμους». Φυσικά, οι Μήλιοι έκαναν το λάθος να μπουν σε μια συμμαχία, να φύγουν και μετά να πουν «αφήστε μας ήσυχους». Το Ιράν δεν είναι τέτοια περίπτωση, αλλά αν οι ΗΠΑ δεν έκαναν κάτι, όντως θα υπήρχε αυτή η απορία «μήπως πια ΄δεν το έχουν’»;
Βλέποντας τα βαθύτερα σημεία – Βιομηχανική Κατασκοπία
Στο ζήτημα μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας τα αγκάθια είναι πολλά και δεν αφορούν μόνο – ή μάλλον δεν αφορούν κυρίως την Ταϊβάν όπως ορισμένοι (οι περισσότεροι) αναλυτές εγχώριοι και ξένοι πιστεύουν.
- Αφορούν τη γεωπολιτική επιρροή στον Ινδό-Ειρηνικό για τις επόμενες 2 τουλάχιστον γενιές.
- Αφορούν τις σχέσεις της Κίνας με τους γείτονές της.
- Αφορούν την πρόσβαση της σε μικροτσίπ ικανά να αποδώσουν σε περιβάλλοντα τεχνικής νοημοσύνης (και τις προσπάθειες της Κίνας για βιομηχανική κατασκοπία σε αυτό το πεδίο).
- Αφορούν το εγγενές με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας δικαίωμα στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα το οποίο αγγίζει τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις στον δυτικό Ειρηνικό.
Σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί πως η Κίνα δρα με βάση αλτρουιστικά, μερκαντιλιστικά ή οιαδήποτε άλλα συμφέροντα πέραν των αυστηρά δικών της
Είναι γεγονός, βασισμένο σε αναλύσεις των υπηρεσιών ασφαλείας των ΗΠΑ (ένα θέμα στο οποίο αναφέρθηκε και το «Βήμα» στο ρεπορτάζ για τον σμήναρχο της Πολεμικής Αεροπορίας που συνελήφθη) πως η Κίνα χρησιμοποιεί κάθε μέσο για να παρεισφρήσει σε δυτικά δίκτυα. Όπως είχε δηλώσει για το ρεπορτάζ ένα εκ των 4 πιο ανώτατων στελεχών της CIA «αν είναι κινέζικης προέλευσης, θεωρείστε ότι υπάρχει απομακρυσμένη πρόσβαση στα δεδομένα».
Ας πάρουμε για παράδειγμα τους ημιαγωγούς: Η Κίνα διεξάγει επιχειρήσεις πληροφοριών στην Ολλανδία που στοχεύουν βασικούς βιομηχανικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των ημιαγωγών, της αεροδιαστημικής και της ναυτιλιακής τεχνολογίας, προειδοποίησε πέρυσι ο τότε Ολλανδός υπουργός Άμυνας, Ρούμπεν Μπρέκελμανς.
Ως έδρα της ASML, η Ολλανδία βρίσκεται σε μια μοναδική και επισφαλή θέση, επειδή η ASML την καθιστά απαραίτητη χώρα για την παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών – έναν κλάδο που αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η κινεζική διείσδυση σε ολλανδικές τεχνολογικές εταιρείες όχι μόνο θέτει σε κίνδυνο την εγχώρια καινοτομία, αλλά απειλεί επίσης τις αλυσίδες εφοδιασμού στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.
Τον Ιανουάριο του 2023, οι ειδήσεις για μια κινεζική κυβερνοεπίθεση σε ολλανδικά αμυντικά δίκτυα λειτούργησαν ως καμπανάκι αφύπνισης για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στην Ουάσιγκτον και στη Χάγη. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ έχει χειριστεί δεκάδες υποθέσεις κατασκοπείας που αφορούν την κλοπή εμπιστευτικών βιομηχανικών δεδομένων από αμερικανικές εταιρείες, και οι ομοιότητες αυτών των υποθέσεων ταιριάζουν με εκείνες της ολλανδικής κυβερνοεπίθεσης του 2023.
Η διείσδυση των κινεζικών μυστικών υπηρεσιών στην Ολλανδία δεν αποτελεί μόνο ένα διατλαντικό ζήτημα ασφάλειας που ξεπερνά τις διμερείς σχέσεις, αλλά συνιστά επίσης απειλή για ολόκληρο τον δυτικό συνασπισμό – συμπεριλαμβανομένων και μη δυτικών συμμάχων που παράγουν τέτοιους μικροεπεξεργαστές, όπως η Ταϊβάν και η κορυφαία στην αγορά εταιρεία της, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC).
Βλέποντας τα βαθύτερα σημεία ΙΙ – Εξωτερική Πολιτική
Αλλά ας δούμε τι κάνει η Κίνα και στον τομέα της γεωστρατηγικής: Η Κίνα εφαρμόζει μια πολυεπίπεδη στρατηγική στη Νότια Σινική Θάλασσα, η οποία συνδυάζει στρατιωτική ισχύ, παραστρατιωτικές δυνάμεις, νομικά εργαλεία και πολιτικά μηνύματα. Το Πεκίνο έχει προβάλλει τα τελευταία περίπου είκοσι χρόνια «ιστορικά δικαιώματα» στο μεγαλύτερο μέρος της θαλάσσιας περιοχής μέσω της στρατηγικής της λεγόμενης «γραμμής των εννέα παυλών» (nine-dash line). Η στρατηγική αυτή επικαλύπτει τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ) αρκετών κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Το 2016, διεθνές διαιτητικό δικαστήριο που συγκροτήθηκε βάσει της «Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας» του 1982, αποφάνθηκε συντριπτικά κατά αυτών των κινεζικών διεκδικήσεων. Ωστόσο, η Κίνα απέρριψε την απόφαση και συνεχίζει να δρα όπως προηγουμένως, επιδιώκοντας να επιβάλει de facto έλεγχο στην περιοχή. Η στρατηγική αυτή ενισχύεται μέσω της χρήσης «επίσημων χαρτών», σχολικών εγχειριδίων και διπλωματικών δηλώσεων που αποσκοπούν στη σταδιακή εδραίωση της αντίληψης ότι τα συγκεκριμένα ύδατα ανήκουν στη σφαίρα επιρροής της Κίνας. Αν υπάρχουν ομοιότητες με την Τουρκία, δεν πέφτετε καθόλου έξω αν το νομίζετε.
Στα νησιωτικά συμπλέγματα των νήσων Spratly και Paracel, η Κίνα έχει μετατρέψει από τις αρχές έως τα μέσα της δεκαετίας του 2010 υφάλους και βραχονησίδες σε μεγάλες τεχνητές νήσους, όπου κατασκευάζει αεροδιαδρόμους, λιμενικές εγκαταστάσεις, ραντάρ και θέσεις πυραυλικών συστημάτων. Με αυτόν τον τρόπο επεκτείνει δραματικά την ικανότητά της να επιτηρεί και, εφόσον απαιτηθεί, να αμφισβητεί ή να παρενοχλεί τη θαλάσσια και εναέρια κυκλοφορία σε μεγάλο μέρος της Νότιας Σινικής Θάλασσας. Παράλληλα, οι εγκαταστάσεις αυτές λειτουργούν ως κόμβοι υποστήριξης για τη συνεχή παρουσία σκαφών της Ακτοφυλακής, του Πολεμικού Ναυτικού και της λεγόμενης «ναυτικής πολιτοφυλακής» της Κίνας.
Και οι ΗΠΑ τι κάνουν;
Οι διακηρυγμένοι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών στη Νότια Σινική Θάλασσα είναι η διατήρηση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Για την επίτευξη αυτών των στόχων, οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό ναυτικής ισχύος, δημιουργίας συμμαχιών και ανάπτυξης στρατιωτικών δυνατοτήτων. Πλοία του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ προσεγγίζουν συχνά περιοχές ξηράς και άλλες θαλάσσιες ζώνες που ελέγχονται από την Κίνα ή διεκδικούνται παράνομα από αυτήν ή άλλους δρώντες. Αυτό γίνεται προκειμένου να καταδειχθεί ότι η Ουάσιγκτον δεν αποδέχεται τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις.
Πρόκειται για επιχειρήσεις υψηλού συμβολισμού και δημοσιότητας, αλλά συνήθως περιορισμένης διάρκειας. Η πολιτική αυτή υλοποιείται κυρίως από τον 7ο Στόλο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, ο οποίος εδρεύει στην Ιαπωνία. Παράλληλα, οι ΗΠΑ διατηρούν και επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία μέσω βάσεων και εγκαταστάσεων στην περιοχή, ιδιαίτερα σε συνεργασία με τις Φιλιππίνες.
Μεγάλες και σύνθετες στρατιωτικές ασκήσεις, καθώς και κοινές περιπολίες με τις Φιλιππίνες, την Ιαπωνία, την Αυστραλία και άλλους συμμάχους, ενισχύουν τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των δυνάμεων και ταυτόχρονα στέλνουν το μήνυμα ότι οποιαδήποτε σοβαρή σύγκρουση στην περιοχή δε θα εξελισσόταν αποκλειστικά σε διμερές επίπεδο.
Συμπέρασμα
Συνεπώς, οποιοδήποτε αποτέλεσμα και αν βγήκε από τη συνάντηση Τραμπ και Ξι, αυτό αφορά τη διαχείριση των σχέσεων των δύο δυνάμεων – προσοχή, μόνο οι ΗΠΑ είναι παγκόσμια υπερδύναμη, η Κίνα είναι περιφερειακή υπερδύναμη καθ οδόν να γίνει παγκόσμια.
Δεν αφορά την επίλυση των πολύ σοβαρών ζητημάτων ασφάλειας και άμυνας που τίθενται στο τραπέζι των συζητήσεων σε διεθνή fora και είναι αποκλειστικά ευθύνη της Κίνας.
Άρα το ερώτημα που θα θέσει ο αναγνώστης είναι «άρα οι δύο χώρες θα συγκρουστούν;» Όχι απαραίτητα, αλλά η πιθανότητα αυτό να συμβεί την επόμενη δεκαετία είναι μεγαλύτερη από την πιθανότητα να μη γίνει.
Το σίγουρο είναι πως η επόμενη δεκαετία θα είναι επικίνδυνα ενδιαφέρουσα.
