Εβδομήντα ολόκληρα χρόνια ζωής συμπληρώνει φέτος ο μουσικός θεσμός της Eurovision, με το ζήτημα της συμμετοχής του Ισραήλ σε αυτόν να υπενθυμίζει ότι στη μακρά της ιστορία η πολύχρωμη γιορτή -που στο πρόσφατο παρελθόν είχε επικριθεί για τον απολιτίκ χαρακτήρα της- δεν ήταν ποτέ ξέχωρη από τα πολιτικά συμφραζόμενα.
Λέγε με Ισραήλ
Η μεγάλη ειδοποιός διαφορά της τρέχουσας Eurovision -που ξεκίνησε χθες Τρίτη, 12 Μαΐου και ολοκληρώνεται το Σάββατο, 16 Μαΐου- έγκειται στην αποχώρηση πέντε χωρών (Ισπανία, Σλοβενία, Ολλανδία, Ιρλανδία, Ισλανδία), μετά το «πράσινο φως» που έδωσε τον περασμένο Δεκέμβριο η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) στη συμμετοχή του Ισραήλ, παρά τις έντονες αντιδράσεις εκπροσώπων των δημόσιων τηλεοπτικών φορέων των προαναφερθέντων χωρών, που ζητούσαν τον αποκλεισμό του, εξαιτίας της αιματηρής εισβολής του ισραηλινού στρατού στη Λωρίδα της Γάζας.
Υπενθυμίζεται πως η στρατιωτική εισβολή που επικρίθηκε από ανθρωπιστικές οργανώσεις και κυβερνήσεις ως γενοκτονία, ξεκίνησε μετά την τρομοκρατική επίθεση της ισλαμιστικής οργάνωσης Χαμάς στο Ισραήλ την 7η Οκτωβρίου του 2023, οδηγώντας στον θάνατο περισσότερων από 72.000 ανθρώπων σύμφωνα με τις τοπικές αρχές του παλαιστινιακού θύλακα.
Πέρα όμως από τις κατηγορίες για γενοκτονία, στο Τελ Αβίβ ασκείται κριτική για παραβίαση των κανόνων δεοντολογίας της Eurovision. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των New York Times, το Ισραήλ κατόρθωσε το 2025 να πλασαριστεί στη δεύτερη θέση εκμεταλλευόμενο το χαλαρό πλαίσιο ψηφοφορίας, που επέτρεπε έως πέρυσι σε κάθε άτομο να ψηφίσει έως και είκοσι φορές.
Αναλύοντας τα δεδομένα από τη λαϊκή ψήφο στην Ισπανία, η αμερικανική εφημερίδα υπολόγισε ότι οι 47.570 ψήφοι που κατευθύνθηκαν στη συμμετοχή του Ισραήλ θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε 2.379 άτομα. Σενάριο που σύμφωνα με δημοσίευμα της ίδιας εφημερίδας δεν είναι διόλου απίθανο, καθώς η κυβέρνηση Νετανιάχου αντιμετώπιζε τον διαγωνισμό τραγουδιού ως «εργαλείο ήπιας ισχύος», διοχετεύοντας μεταξύ άλλων 100.000 δολάρια το 2018 σε προώθηση της συμμετοχής του τραγουδιού της Νέτα Μπαρζιλάι και 800.000 δολάρια το 2024 στο αντίστοιχο της Έντεν Γκολάν.
Η Μπαρζιλάι κέρδισε τον διαγωνισμό του 2018, ενώ η Γκολάν κατετάγη πέμπτη αλλά ήλθε δεύτερη στη λαϊκή ψήφο. Αξίζει να σημειωθεί πως η τελική βαθμολογία του ετήσιου μουσικού διαγωνισμού -τον οποίο αναμένεται να παρακολουθήσουν περίπου 170 εκατομμύρια τηλεθεατές-προκύπτει από τον συνδυασμό της ψηφοφορίας του κοινού και της κριτικής επιτροπής κάθε χώρας.
Από τον Ψυχρό Πόλεμο στην Κοντσίτα Βουρστ
Δεν είναι η πρώτη φορά που το πολιτικό στοιχείο κάνει την εμφάνισή του στη Eurovision. Από την παρθενική εμφάνιση της Γιουγκοσλαβίας, το 1961, όταν η ομόσπονδη τότε βαλκανική χώρα γινόταν το πρώτο σοσιαλιστικό έθνος που λάμβανε χώρα στον διαγωνισμό, έως το 1969 και την αποχή της Αυστρίας από τη διοργάνωση της Ισπανίας εξαιτίας της αντίθεσής της στο φασιστικό καθεστώς του Φρανθίσκο Φράνκο, το πανευρωπαϊκό φεστιβάλ ξεπερνούσε τα στενά όρια της ψυχαγωγίας από τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Θα ακολουθούσε η αποχώρηση της Ελλάδας το 1975, εξαιτίας του ντεμπούτου της Τουρκίας για πρώτη φορά, μόλις λίγους μήνες μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο της 20ής Ιουλίου 1974.
Τις επόμενες δεκαετίες η πολιτική διάσταση θα έπαιρνε τη μορφή της «γειτονικής» διπλωματίας δια μέσου της ψήφου, με μπλοκ χωρών όπως οι Σκανδιναβικές, οι Βαλκανικές κι η συμμαχία Ελλάδας-Κύπρου, να συγκροτούν κλειστά γκρουπ αλληλοϋποστήριξης, ανταλλάσσοντας υψηλές βαθμολογίες μεταξύ τους. Μιλώντας για βαθμολογία, η αποχώρηση της Τουρκίας το 2013 βασίστηκε στην προνομιακή μεταχείριση των τότε «Big Five» –δηλαδή της Γερμανίας, της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου– οι οποίες προκρίνονται αυτόματα στον τελικό επειδή αποτελούν τους μεγαλύτερους οικονομικούς συνεισφέροντες.
Στο μεταξύ η πολιτική με την πιο παραδοσιακή έννοια είχε επανακάμψει από το 2001 και τη νίκη της Εσθονίας. «Απελευθερωθήκαμε από τη Σοβιετική Ένωση μέσα από το τραγούδι και θα μπούμε στην Ευρώπη τραγουδώντας» σημείωνε ο τότε πρωθυπουργός της βαλτικής χώρας, Μαρτ Λάαρ, θέτοντας την ιστορική παράμετρο. Θα ακολουθούσαν κι άλλες στιγμές υπαγωγής του καλλιτεχνικού αποτελέσματος στη διεθνή συνθήκη, όπως η νίκη της Ουκρανίας το 2016, με στίχους που αναφέρονταν στον βίαιο εκτοπισμό του ταταρικού πληθυσμού από την Κριμαία το 1944 αλλά φωτογράφιζαν την κατάληψη της περιοχής από το καθεστώς Πούτιν το 2014.
Τελικά η Ρωσία θα αποκλειόταν από τη διοργάνωση το 2022, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, ενώ ένα χρόνο πριν θα αποκλειόταν η Λευκορωσία, επειδή οι στίχοι των υποψηφίων τραγουδιών είχαν ξεκάθαρο πολιτικό περιεχόμενο που ειρωνευόταν τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κατά του Αλεξάντερ Λουκασένκο. Πολιτική διάσταση, αλλά με διαφορετικό νόημα είχε η επικράτηση της Κοντσίτα Βουρστ το 2014, όπως έγινε γνωστή η drag φιγούρα του αυστριακού τραγουδιστή Τόμας Νόιβιρτ, η νίκη του οποίου από συντηρητικούς κύκλους ερμηνεύτηκε ως πλήγμα στις αξίες της παραδοσιακής οικογένειας.
Στο σήμερα
Επιστρέφοντας στο σήμερα, για «κατάληψη της Eurovision από το Ισραήλ» κάνει λόγο ο Στέφαν Γιον Χάφσταϊν, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα της Ισλανδίας, μιλώντας στους New York Times.
Στον αντίποδα, ο δήμαρχος της Βιέννης, Μίχελ Λούντβιχ, δήλωσε ότι «η Eurovision είναι φεστιβάλ συντροφικότητας» και υπερασπίστηκε τη συμμετοχή του Ισραήλ. Οι ισραηλινές αρχές αντέδρασαν έντονα, με τον υπουργό Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ να χαρακτηρίζει το μποϊκοτάζ «ντροπιαστική και υποκριτική πράξη».
Ο διευθυντής της Eurovision Μάρτιν Γκριν επέμεινε σε συνέντευξη Τύπου ότι ο διαγωνισμός πρέπει να παραμείνει μη-πολιτικό καλλιτεχνικό γεγονός, τονίζοντας ότι «επισημάνθηκε στην κρατική τηλεόραση του Ισραήλ η αφαίρεση οπτικού υλικού που καλούσε τους θεατές να ψηφίσουν δέκα φορές». Πρόκειται για τοποθέτηση εν γένει αντιφατική, καθώς τις επόμενες ημέρες είναι προγραμματισμένες δύο ξεχωριστές διαδηλώσεις, μία στις 15 Μαΐου προς τιμήν της Νάκμπα και αναφορά στον βίαιο εκτοπισμό περισσότερων από 700.000 Παλαιστινίων το 1948, και μία δεύτερη, υπέρ της συμμετοχής του Ισραήλ στην Eurovision.
