Η κρητική γη είναι ονομαστή για τον πλούτο της. Το λάδι της συγκαταλέγεται στα καλύτερα του κόσμου, τα ζαρζαβατικά που καλλιεργούνται στους κάμπους της έχουν μια βαθιά νοστιμιά που σπάνια συναντάται πια.
Τεράστια σε έκταση και άγρια σε ένα μεγάλο κομμάτι της, γεννάει θησαυρούς ακόμη και χωρίς να απαιτεί τη φροντίδα ανθρώπινου χεριού. Αρκεί, φυσικά, να ξέρεις να τους αναζητήσεις και πώς πρέπει να τους φερθείς.
Με αφορμή την ανάδειξη της Κρήτης σε Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2026 και σε συνεργασία με 22 τοπικούς συλλόγους, η Περιφέρεια Κρήτης-Περιφερειακή Ενότητα Χανίων οργανώνει ένα πρόγραμμα δράσεων για τη διάδοση της τέχνης της συλλογής και της αξιοποίησης των άγριων κρητικών χόρτων.
Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται κάτι αντίστοιχο. Αντίθετα, πρόκειται για την τρίτη χρονιά που οργανώνονται σχετικές δράσεις μετά από τη μεγάλη ανταπόκριση και επιτυχία που σημείωσε τα δύο προηγούμενα έτη το πρόγραμμα. Κι αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι.
Με περισσότερα από 120 είδη άγριων χόρτων να καταγράφονται στη χλωρίδα της, η Κρήτη είναι ένας τόπος που μοσχοβολάει ολάκερος. Χόρτα που συλλέγονται εδώ και αιώνες και αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της κρητικής γαστρονομίας, μιας γαστρονομίας βασισμένης στη λιτότητα αλλά και στην ασύγκριτη νοστιμιά των πρώτων υλών. Χόρτα που μαγειρεύονται με ένα σωρό διαφορετικούς τρόπους. Αχνίζονται, βράζονται, γίνονται πίτες και πιτάκια, τσιγαρίζονται ή τρώγονται ωμά, σαλάτα. Χόρτα που μπαίνουν στο τραπέζι μόνα με λίγο λαδολέμονο ή που συνοδεύουν κρεατικά και όσπρια. Χόρτα που όσες φορές κι αν τα έχεις μαγειρέψει δεν τα βαριέσαι ποτέ γιατί κάθε φορά έχουν και κάτι διαφορετικό να σου δώσουν. Σταμναγκάθι και ραδίκια, γλιστρίδα, άγρια αγκιναράκια, βολβοί και ασκόλυμπροι, ζοχοί, μάραθα και καυκαλήθρες. Και δεκάδες ακόμη, λιγότερο ή περισσότερο γνωστά, αλλά και κάποια τελείως άγνωστα, παραγνωρισμένα αλλά έτοιμα να αποκαλύψουν την αξία τους σε εκείνους που θα τα αναζητήσουν.
Μια δράση μνήμης και παράδοσης
Την αξία και τη σωστή αξιοποίηση αυτών των άγριων κρητικών χόρτων θέλει να αναδείξει η Περιφέρεια Χανίων και η υπεύθυνη συντονισμού του συγκεκριμένου προγράμματος, Σοφία Μαλανδράκη-Κρασουδάκη. “Στο τραπέζι μας από τότε που ήμουν παιδί υπήρχαν πάντα χόρτα. Η μητέρα μου τα ετοίμαζε ακόμη και όταν μεγαλώσαμε και κάναμε δικές μας οικογένειες. Έχω έντονες μνήμες και αγάπη για αυτά”, μας είπε η Περιφερειακή Σύμβουλος Κρήτης και εμπνεύστρια της συγκεκριμένης δράσης. Μιας δράσης που γνώρισε τεράστια ανταπόκριση και φέτος γίνεται ακόμη πιο ανοικτή με τη συμμετοχή των τοπικών πολιτιστικών συλλόγων αλλά και των σχολείων. “Η συνεργασία με τους συλλόγους ενδυναμώνει εμένα προσωπικά στο συντονισμό αυτής της προσπάθειας και παράλληλα δείχνει τη δύναμη των ίδιων των συλλόγων, οι οποίοι διοργανώνουν υπέροχα πράγματα”.
Η Σοφία Μαλανδράκη-Κρασουδάκη, Περιφερειακή Σύμβουλος Κρήτης, Εντεταλμένη στον Τομέα Πολιτισμού, Παιδείας καθώς και σε θέματα Αποδήμων Κρητών, είναι η εμπνεύστρια και συντονίστρια της δράσης για τη Διάδοση της Τέχνης της Συλλογής και Αξιοποίησης των άγριων χόρτων της Κρητικής γης. Φωτό: Αλέξανδρος Αλεξανδρής
Όσο για τα σχολεία, αυτή είναι μια πρωτοβουλία που πραγματοποιείται σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης προκειμένου να έρθουν και οι μαθητές σε επαφή με τη γαστρονομική παράδοση του τόπου τους. “Φέτος είναι η πρώτη χρονιά που συμμετέχουν τα σχολεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξαν οι περιβαλλοντικές ομάδες αλλά και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι αποτελούν και το σπόρο για τις επόμενες χρονιές”, συμπληρώνει η κυρία Μαλανδράκη.
Φέτος το πρόγραμμα διευρύνθηκε με τη συμμετοχή μαθητών και εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Το πρόγραμμα «τρέχει» από τις 31 Ιανουαρίου και θα διαρκέσει έως και τον Απρίλιο σε επιλεγμένα σημεία του νομού. Αυτή είναι και η βασική περίοδος -μεταξύ Δεκεμβρίου και Απριλίου, με τις βροχές να νοτίζουν το έδαφος- που βρίσκουμε τα χόρτα στους αγρούς. Το Σάββατο 21/3 σειρά έχουν οι Βουκολιές, τα Νερανιά και το Νιο Χωριό στο Δήμο Πλατανιά, ενώ την επόμενη, δηλαδή την Κυριακή 22/3, η συλλογή θα γίνει στις περιοχές γύρω από τις Βρύσες Αποκορωνού και τον Εμπρόσνερο. Πάντα με την παρουσία καθοδηγητών, οι οποίοι έχουν γνώση των χόρτων αλλά και του τρόπου με τον οποίο πρέπει να συλλέγονται και να αξιοποιούνται, όσοι συμμετέχουν θα κάνουν το πατροπαράδοτο: θα πάρουν τα μαχαιράκια τους και μια σακούλα και θα κερδίσουν πολλά. Θα έρθουν σε αληθινή επαφή με τη φύση, θα δουν, θα μυρίσουν, θα αγγίξουν και, τελικά, θα μάθουν να αναγνωρίζουν, να σέβονται και να αξιοποιούν τα προϊόντα της. Θα ανταλλάξουν απόψεις και συνταγές, θα μάθουν διαφορετικές ονομασίες και τρόπους διαχείρισης, θα γίνουν συνεχιστές μιας παράδοσης χιλιετιών, που πρέπει να μείνει ζωντανή.
“Έχουμε πολλές συμμετοχές από ανθρώπους 30-40 ετών, οι οποίοι αναζητούν τα ωμά, τα υγιεινά, τα χόρτα με τις θεραπευτικές ιδιότητες, τα ωφέλιμα ζουμιά. Επίσης έχουν έρθει σεφ από την Αθήνα με τις οικογένειές τους, άνθρωποι που αγαπούν τη φύση. Όλο και περισσότεροι. Και είμαι ευγνώμων στους συλλόγους και στα χωριά που στήριξαν την προσπάθεια και βοηθούν στο να μεγαλώσει ακόμη περισσότερο”, μας λέει η κυρία Μαλανδράκη.
Μια προσπάθεια που αξίζει και πρέπει να έχει συνέχεια γιατί αποτελεί κομμάτι της ίδιας της ιστορίας -γαστρονομικής και όχι μόνο- του τόπου μας. Ενός τόπου που έμαθε να επιβιώνει με αυτά που του δίνει η φύση και να δημιουργεί με υλικά που μπορεί να μοιάζουν ταπεινά αλλά στην πραγματικότητα είναι σπουδαία.
