Για πρώτη φορά στο Σύνταγμα της Ελλάδας, το 1975, γίνεται αναφορά για την ψήφιση νόμου που ορίζει τον τρόπο άσκησης του εκλογικού δικαιώματος των εκτός Επικρατείας εκλογέων. Μετά από χρόνια διαβουλεύσεων και συζήτησεων, το 2019, στη τελευταία Συνταγματική αναθεώρηση, στο άρθρο 54 του Συντάγματος προστέθηκε νέα παράγραφος η οποία διευρύνει την ευελιξία του νομοθέτη για την ψήφο των εκτός Ελλήνων εκλογέων, ενώ για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα σύστασης εκλογικής περιφέρειας (ή εκλογικών περιφερειών) απόδημου Ελληνισμού. Στις ευρωεκλογές του 2024, εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η επιστολική ψήφος για όποιον το επιθυμούσε ανεξαρτήτως του τρόπου κατοικίας του. Συνολικά 202.000 εκλογείς εντός και εκτός Ελλάδας γράφτηκαν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα, εκ των οποίων 50.204 από το εξωτερικό.
Την ερχόμενη Τρίτη, το υπουργείο Εσωτερικών, εισάγει στην Ολομέλεια της Βουλής, μετά από διαβουλεύσεις τόσο στην άτυπη διακομματική επιτροπή στο υπουργείο Εσωτερικών όσο και τις αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές νομοσχέδιο που θα επιτρέπει στους Έλληνες πολίτες να ψηφίσουν με επιστολική ψήφο στις επόμενες εθνικές εκλογές. Επιπλέον, σε αυτό το νομοσχέδιο γίνεται ορισμός διακριτής εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού με τρεις έδρες, ώστε να επιτρέψει στους εκτός Ελλάδας εκλογείς να επιλέξουν οι ίδιοι τους βουλευτές που θα τους εκπροσωπούν στο εθνικό Κοινοβούλιο.
Ο υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος, σε δημόσια τοποθέτηση του είχε υπογραμμίσει πως «οι συνθήκες, σήμερα περισσότερο από ποτέ, απαιτούν να κάνουμε το επόμενο, αυτονόητο βήμα, υπερβαίνοντας τις κομματικές γραμμές, και να δυναμώσουμε τη φωνή των Ελλήνων του εξωτερικού και την εξωστρέφεια της χώρας μας». Μιλώντας στην αρμόδια επιτροπή, ο κ. Λιβάνιος, απηύθυνε κάλεσμα προς τα κόμματα της αντιπολίτευσης να υπερψηφίσουν το νομοσχέδιο.
Οι 200 ψήφοι
Για την εφαρμογή της επιστολικής ψήφου στους εκτός επικράτειας εκλογείς στις επόμενες εθνικές εκλογές απαιτείται η εξασφάλιση πλειοψηφίας των 2/3 των βουλευτών, όπως ορίζει το άρθρο 51 του Συντάγματος στην παράγραφο 4. Σε διαφορετική περίπτωση, θα διατηρηθεί το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.
Αντιθέτως, σύμφωνα με το άρθρο 54 του Συντάγματος, η διάταξη που αφορά την εκλογική περιφέρεια Αποδήμων, σε περίπτωση που γίνει δεκτό το νομοσχέδιο, μπορεί να ψηφιστεί από 151 βουλευτές αλλά δεν θα εφαρμοστεί στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση αλλά την μεθεπόμενη.
Τι λέει η αντιπολίτευση – Κοινά σημεία στην κριτική των κομμάτων
Υψηλόβαθμα στελέχη του υπουργείου Εσωτερικών δηλώνουν στο Βήμα ότι είναι ιδιαιτέρως αισιόδοξα ότι η διάταξη που αφορά την επιστολική ψήφο των αποδήμων θα μπορούσε να συγκεντρώσει τις 200 ψήφοι, κάτι όμως που δεν προβλέπουν για τη διάταξη που αφορά την τριεδρική περιφέρεια. Πάντως, μέχρι στιγμής, ανοιχτά θετικά για την επιστολική ψήφο έχει τοποθετηθεί το ΠαΣοΚ, ενώ ότι θα καταψηφίσουν έχουν ξεκαθαρίσει το ΚΚΕ και η Νέα Αριστερά. Η κριτική των κομμάτων μοιάζει να συγκλίνει κυρίως αναφορικά με την τριεδρική περιφέρεια.
Το ΠαΣοΚ, εκ μέρους του εισηγητή του, Παναγιώτη Δουδωνή έχει εκφραστεί θετικά για την επιστολική ψήφο, ειδικότερα, όπως λένε στελέχη του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, μετά την αποδοχή της πρότασης για την αυτοπρόσωπη παρουσία των ψηφοφόρων στα εκλογικά τμήματα. Η πρόταση αυτή συζητήθηκε στην άτυπη διακομματική, όπως λένε. Ωστόσο, δεν έχουν κρύψει και μια σειρά ανησυχιών αναφορικά με την διαφάνεια και εχεμύθεια υπενθυμίζοντας την υπόθεση Ασημακοπούλου. Ταυτόχρονα, όμως, εκφράζονται επιφυλάξεις για την τριεδρική. Όπως εξηγούσαν αρμόδιες πηγές στο Βήμα, «δεν είναι δυνατόν να σπάμε τη Β’ εκλογική περιφέρεια ή να ψηφίζονται άνθρωποι που είτε θα έχουν τη δυνατότητα μιας παγκόσμιας εκστρατείας ή θα είναι περσόνες».
Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν αποκλείεται να στηρίξει την επιστολική ψήφο, εκφράζοντας όμως και εκείνο με τη σειρά του σοβαρές επιφυλάξεις, ενώ αναμένεται να καταψηφίσει τη διάταξη για τη τριεδρική. Στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, εκφράζουν επιφυλάξεις για τη μυστικότητα της επιστολικής ψήφου και ζητούν επιπλέον διασφαλίσεις. Επιπλέον, όπως λένε, το νομοσχέδιο προσθέτει μία επιπλέον εκλογική Περιφέρεια, την 60ή, η οποία είναι τριεδρική και περιλαμβάνει τους εκτός Επικρατείας Έλληνες και αφορά πολίτες ανά την υφήλιο. «Δηλαδή, όλος ο πλανήτης αποτελεί την 60ή εκλογική περιφέρεια. Εδώ τίθενται πολύ βασικά ζητήματα που έχουν σχέση αρχικά με τη δυνατότητα των υποψηφίων να διοργανώσουν μία “τυπική”προεκλογική εκστρατεία. Πρακτικά είναι αδύνατος κάποιος να μπορεί να επισκεφθεί τις ΗΠΑ και την Αυστραλία π.χ. Πρέπει να είναι δισεκατομμυριούχος ή celebrity παγκόσμιας εμβέλειας. Περαιτέρω, υπάρχει ζήτημα και με την αναλογικότητα», υπογράμμιζε στο Βήμα στέλεχος της Κουμουνδούρου.
Το ΚΚΕ, υποστηρίζει μεταξύ άλλων ότι η επιστολική ψήφος είναι μία αντιδραστική και επικίνδυνη τομή που, αφενός αλλοιώνει τον ίδιο το χαρακτήρα της εκλογικής διαδικασίας, αφετέρου εγείρει σοβαρά ζητήματα και κινδύνους για το αδιάβλητο των εκλογών, για τη χειραγώγηση της ψήφου πέραν των όσων κινδύνων που υπάρχουν ούτως ή άλλως.
Η Νέα Αριστερά, θα καταψηφίσει το νομοσχέδιο για τους απόδημους στο σύνολό του. Ιδιαίτερα όπως τονίζουν πηγές του κόμματος «μας βρίσκουν αντίθετους οι διατάξεις που αφορούν την τριεδρική, καθώς και η πρόβλεψη για την επιστολική ψήφο».
Οι ανεξάρτητοι
Η δεξαμενή των ανεξάρτητων βουλευτών έχει 26 ονόματα. Κάποιοι φαίνεται να είναι διατεθειμένοι να ψηφίσουν υπέρ, ενώ άλλοι φαίνονται ακόμα σκεπτικοί. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Αθήνας Λινού η οποία παρότι δεν έχει λάβει τη τελική απόφαση της, δηλώνει στο Βήμα δεν είναι αρνητική στο να ψηφίσει υπέρ της επιστολικής ψήφου. Οι ανεξάρτητοι βουλευτές του Κινήματος Δημοκρατίας, πάντως, θα αποφανθούν τη Δευτέρα όταν και θα συνέλθει το εκτελεστικό γραφείο του κόμματος.
Πότε ψηφίζεται
Σημειώνεται ότι το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί στην Ολομέλεια προς συζήτηση τη Τρίτη, ενώ δεν η συζήτηση να ολοκληρωθεί με την ψηφοφορία την επόμενη ημέρα.
