Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και το κίνημα MAGA που τον συνοδεύει κέρδισαν τις εκλογές του 2024 υποσχόμενοι να κάνουν την Αμερική ξανά μεγάλη. Εναντι αυτού του στόχου διεκήρυξαν ότι οι ΗΠΑ θα αποσυρθούν από τα άγονα και προβληματικά πολεμικά μέτωπα του κόσμου και θα αφοσιωθούν στην παραγωγική και οικονομική αναγέννηση της Αμερικής.
Στη βάση αυτής της στρατηγικής επιδίωξης, ο Τραμπ και οι στενότεροι των συνεργατών του επέλεξαν ως ενδιάμεσους στόχους τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και εκείνων του εμπορικού ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών. Ετσι σχεδόν αυτόματα με την ανάληψη της διακυβέρνησης των ΗΠΑ ο Τραμπ αύξησε υπέρογκα τους δασμούς, ανοίγοντας ένα μοναδικό στα παγκόσμια οικονομικά χρονικά κεφάλαιο προστατευτισμού από τη χώρα που επί δεκαετίες υπερασπιζόταν μετά πάθους την ελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου και των αγορών.
Συμφέροντα
Ενάμιση χρόνο αργότερα, το ομοσπονδιακό δημοσιονομικό έλλειμμα βαίνει αυξανόμενο, το εμπορικό έλλειμμα και το δημόσιο χρέος κινούνται με έντονα αυξητικούς ρυθμούς, η παραγωγική ανασυγκρότηση επίσης δεν φαίνεται να επιτυγχάνεται και οι ΗΠΑ παραμένουν ενεργές σε όλα τα πολεμικά μέτωπα, για να μην πούμε ότι άνοιξαν νέα, με κυριότερο αυτό του Ιράν που βύθισε όλον τον πλανήτη σε μείζονα ενεργειακή κρίση.
Κοινή είναι η πεποίθηση διεθνώς ότι η πολιτική της τρέχουσας αμερικανικής ηγεσίας είναι εμφανώς απαράσκευη, χωρίς τις κατάλληλες επεξεργασίες, και διακρίνεται από ελλείμματα κατανόησης των συνθηκών και του ευρύτερου περιβάλλοντος.
Είναι ενδεικτικό και μαζί εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο νέος αμερικανός πρόεδρος αγνοεί και σίγουρα δεν χρησιμοποιεί το πλήθος των εξειδικευμένων διπλωματών και των στρατηγικών επεξεργασιών που διαθέτει η χώρα του, παρά ενεργεί με τη δική του παρόρμηση και τις εντυπώσεις των δικών του για τις δυνάμεις και τις δυνατότητες των άλλων χωρών.
Περιβάλλεται δε από έναν κύκλο ιδεοληπτικών ατόμων που στην καλύτερη περίπτωση δρουν με γνώμονα τα δικά τους, αμιγώς προσωπικά, συμφέροντα και ο ίδιος ο αμερικανός πρόεδρος πολιτεύεται σχεδόν ως κλόουν, με γλώσσα απολύτως ανορθολογική και προσβλητική που δεν συνάδει στη θέση και τον ρόλο της χώρας που εκπροσωπεί.
Ούτε στις αυτοκρατορίες
Διεθνείς αναλυτές επισημαίνουν πως ούτε στα χρόνια των αυτοκρατοριών ηγέτης δεν θα ξεστόμιζε απειλές σαν και αυτές του Ντόναλντ Τραμπ προς εχθρούς και συμμάχους. Είναι δε εντυπωσιακό το γεγονός ότι μόνο το ενδεχόμενο βύθισης των αγορών τον συγκρατεί.
Πρόκειται ίσως για τη μόνη ζώνη που επιδρά στις πολιτικές του και την περιοχή που ασκεί πραγματική επιρροή στη διακυβέρνησή του, αλλάζοντας ακόμη και τις επιλογές του πολέμου, όπως απεδείχθη το τελευταίο διάστημα.
Η υποτίμηση του Ιράν
Πλέον είναι κοινός τόπος ότι υποτιμήθηκε το Ιράν και αγνοήθηκαν οι προειδοποιήσεις της ηγεσίας του για τις αντιδράσεις και τα αντίμετρα που θα ελάμβανε αν δεχόταν επίθεση. Εχουμε φθάσει στο σημείο που οι αγορές αποτελούν τις μόνες βάσεις ορθολογισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Επειτα από το ρεσιτάλ ανορθολογισμού, οι περισσότεροι των διεθνών αναλυτών εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ υπό την τρέχουσα ηγεσία δεν έχουν αντίληψη των πραγματικών συνθηκών που επικρατούν στον κόσμο, δεν έχουν απορροφήσει τις αλλαγές που έχουν επέλθει στη διάρκεια της τελευταίας εικοσιπενταετίας και δεν μπορούν να αποδεχθούν ότι οι συσχετισμοί έχουν αλλάξει, ότι πολλά έθνη έχουν πλουτίσει και μαζί απέκτησαν δυνάμεις και δυνατότητες που τους επιτρέπουν να αμύνονται και να διεκδικούν συμμετοχή στις διεθνείς υποθέσεις. Και βεβαίως δεν κρύβουν ότι η αμερικανική ηγεμονία εμφανώς πια φθίνει και δεν είναι σε θέση να επιβάλλει τη θέλησή της χωρίς σοβαρές συνέπειες για την ίδια, όπως αποκαλύφθηκε με τις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον της Τεχεράνης.
Πιέσεις
Πλέον η κυβέρνηση Τραμπ πιέζεται εσωτερικά από τις τιμές των καυσίμων, η ανάπτυξή της είναι περιορισμένη και o κύκλος του MAGA αρχίζει να δυσανασχετεί, καθώς τα αποτελέσματα των πολιτικών του Ντόναλντ Τραμπ είναι περιορισμένα και σίγουρα σε μεγάλη απόσταση από τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί.
Το πόσο έχει αλλάξει ο κόσμος φαίνεται πάντως και από τις συνέπειες που μετρούν οι περισσότερες των χωρών από τις επιλογές του Τραμπ. Στους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς δεν αντιμετωπίζουν πάντως ως κατακλυσμιαία την τρέχουσα ενεργειακή κρίση.
Για κάποιους λόγους, που πιθανώς συνδέονται με τα χρονικά περιθώρια διατήρησης της έντασης, οι αγορές δεν ξέφυγαν, δεν έλαβαν απολύτως ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Οι τιμές του πετρελαίου κινούνται κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώσουν τα σενάρια των 150 και 200 δολαρίων το βαρέλι. Ο πληθωρισμός επίσης δεν δείχνει να «τρέχει» με μη ελεγχόμενους ρυθμούς. Οι προβλέψεις ειδικότερα για τον πληθωρισμό στην Ευρώπη δεν είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικές. Εκτιμάται ότι δεν θα υπερβεί το 2,5%.
Επίσης η ανάπτυξη δεν αναμένεται να καταρρεύσει στη Γηραιά Ηπειρο. Κατά τα φαινόμενα, θα διατηρηθεί αναιμική στις μεγάλες χώρες καθώς οι όποιες απώλειες υποκαθίστανται από τη στροφή στις αμυντικές επενδύσεις, προς κάλυψη της επικείμενης αμερικανικής ανασύνταξης και της διακηρυγμένης αποχώρησης αμερικανικών δυνάμεων και συστημάτων από την Ευρώπη. Οι χώρες επίσης που θεωρούνται επενδυτικοί προορισμοί πιθανώς να νιώσουν μεγαλύτερη πίεση, αλλά ήδη αξιολογούν κίνητρα διεκδικώντας κεφάλαια και επενδύσεις από άλλες ζώνες.
Αντιστοίχως η Κίνα φαίνεται να καλύπτει τις απώλειες εξαγωγών προς τις ΗΠΑ εξαιτίας των δασμών επεκτεινόμενη στις αγορές του Παγκόσμιου Νότου και αναδιαμορφώνοντας τις σχέσεις και δεσμούς με σημαντικές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία, η Γερμανία, ακόμη και η Βρετανία, που μέχρι πρότινος αντιμετώπιζε με καχυποψία τις σχέσεις με το Πεκίνο.
Χαρακτηριστική επίσης θεωρείται η περίπτωση του Καναδά, ο οποίος, πιεζόμενος από τη δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ, κινείται προς πλήρη αναδιάταξη των εμπορικών του προτεραιοτήτων με σκοπό την απεξάρτηση από τον απειλητικό γείτονα.
Η ελληνική ανάπτυξη
Η Ελλάδα βιώνει πληθωριστική πίεση και πλέον κινείται προς τη ζώνη του 4%, αλλά η αλήθεια είναι πως δεν είχε ξεφύγει από την περιοχή του 3%. Οι επενδύσεις επίσης δεν αναμένεται να δεχθούν μεγάλη πίεση καθώς το 50% αυτών εξελίσσεται στη ζώνη των ακινήτων, η οποία δεν αναμένεται να ανακοπεί, αντιθέτως μπορεί να ενισχυθεί από ενδεχόμενες μετακινήσεις πληγωμένων επενδυτών του Κόλπου προς την Αθήνα.
Η ελληνική ανάπτυξη επίσης θα συγκρατηθεί μεν αλλά θα διατηρηθεί μεταξύ 1,5% και 2%, επειδή απλούστατα προκύπτει κατά 70% από την κατανάλωση, εγχώρια και τουριστική, που δεν αναμένεται να μειωθεί.
Ολα τα στοιχεία δηλώνουν ότι η αμερικανική επιρροή στις παγκόσμιες υποθέσεις, ακόμη και στις πιο ανορθολογικές εκδοχές της, δεν είναι καταιγιστική, επιβεβαιώνοντας ακριβώς ότι ο κόσμος έχει αλλάξει.
Και κατά πάσα βεβαιότητα η αμερικανική ηγεμονία υποχωρεί, αν και δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ θα αποδειχθούν καθοριστικές για τη συνέχεια. Το άστρο του Τραμπ πιθανώς να δύσει, οδηγώντας σε κρίσιμες αναθεωρήσεις. Πολλοί είναι εκείνοι που εκτιμούν ακριβώς ότι το κύμα ανορθολογισμού θα ακυρωθεί στις ΗΠΑ που το γέννησαν…
