Στην καθημερινότητά μας, η ευχή για «χρόνια πολλά» είναι ίσως η πιο συνηθισμένη. Μια φράση που επαναλαμβάνουμε μηχανικά, σχεδόν κάθε μέρα, σε φίλους και γνωστούς.
Ωστόσο, πίσω από την τυπική ευγένεια κρύβεται μια βαθύτερη πνευματική πραγματικότητα: καθημερινά τιμούμε τη μνήμη ενός Αγίου.
Εάν, μάλιστα, ρίξουμε μια προσεκτική ματιά στον Ορθόδοξο Συναξαριστή, θα διαπιστώσουμε με έκπληξη πως οι Άγιοι της Εκκλησίας μας είναι πολλοί περισσότεροι από όσους γνωρίζουμε και ίσως περισσότεροι από όσους τολμούμε να υποθέσουμε. Πλέον, όμως, οι μορφές αυτές δεν περιορίζονται μόνο στις τοιχογραφίες των ναών ή στα εκκλησιαστικά κείμενα.
Οι βίοι των Αγίων έχουν περάσει δυναμικά στη σφαίρα της σύγχρονης ποπ κουλτούρας, γοητεύοντας ακόμη και εκείνο το κοινό που δεν εκκλησιάζεται συστηματικά.
Από την Εκκλησία στην οθόνη
Η τεράστια απήχηση που γνώρισε η τηλεοπτική σειρά για τη ζωή του Αγίου Παϊσίου, αλλά και η διεθνής κινηματογραφική επιτυχία της ταινίας «Ο Άνθρωπος του Θεού» για τον Άγιο Νεκτάριο, αποδεικνύουν πως η πνευματική ενατένιση, η αναζήτηση της αγιότητας και τα πρότυπα που αυτή κομίζει, παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα και ελκυστικά.
Η διαπίστωση επιβεβαιώνεται και από την πρόσφατη επικαιρότητα, καθώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο προχώρησε στις 11 Φεβρουαρίου στον εμπλουτισμό του αγιολογίου της Ορθόδοξης Εκκλησίας με την αγιοκατάταξη δύο νέων μορφών: του ιερομόναχου Τύχωνα –που έζησε ως ασκητής στο κελί του Τιμίου Σταυρού στην Καψάλα του Αγίου Όρους– και του μοναχού Γεώργιου, κομβικής μορφής του αγιορείτικου μοναχισμού, ευρύτερα γνωστού ως Χατζη-Γεώργη.
Ήταν μια ανάγλυφη υπενθύμιση πως η αγιότητα δεν είναι υπόθεση του παρελθόντος.
Με αφορμή το γεγονός αυτό, αλλά και την παγκόσμια συζήτηση που προκάλεσε η αναγγελία αγιοποίησης του Κάρλο Ακούτις —του πρώτου millennial αγίου με τα sneakers και το laptop— από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τον Σεπτέμβριο του 2025, επιχειρούμε να φωτίσουμε τις διαδικασίες αλλά και τις διαφορές μεταξύ αγιοκατάταξης και αγιοποίησης.
Με την πολύτιμη συνδρομή και τη θεολογική κατάρτιση του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Μεσσηνίας, κ. Χρυσόστομου και του Μέγα Εκκλησιάρχη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κ. Αέτιου, εξηγούμε αναλυτικά τη διαδικασία της αγιοκατάταξης.
Παράλληλα, αναδεικνύουμε τις λεπτές αλλά ουσιώδεις διαφορές που χωρίζουν την ορθόδοξη αγιοκατάταξη από τη ρωμαιοκαθολική αγιοποίηση, σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε πώς η Εκκλησία αναγνωρίζει και προβάλλει τα ιερά της πρότυπα στον σύγχρονο κόσμο.
Η αγιότητα πηγάζει από τον λαό
«Αυτή καθαυτή η πράξη αγιοκατάταξης για την Ορθόδοξη Εκκλησία και την παράδοσή της είναι ένα γεγονός εκκλησιαστικό. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί ολόκληρη τη διαδικασία διαπίστωσης της αγιότητας κάποιου συγκεκριμένου προσώπου», εξηγεί ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος Γ΄ και συνεχίζει:
«Προέρχεται μέσα από τη ζωή του εκκλησιαστικού σώματος, εκφράζεται από το πλήρωμα της τοπικής Εκκλησίας, διαπιστώνεται και διατυπώνεται από τον επίσκοπο της τοπικής Εκκλησίας, ο οποίος είναι και ο μόνος εκφραστής και εγγυητής της αγιότητας, όπως και του γεγονότος της πίστεως».
Μέσω της αγιότητας, εκτός των άλλων, βεβαιώνεται η ενότητα της τοπικής Εκκλησίας ως ενότητα πίστεως και ζωής, αλλά και ολόκληρης της Εκκλησίας με τις συνοδικές αποφάσεις αγιοκατάταξης.
Το ουσιαστικό λοιπόν είναι η αγιοκατάταξη να “πηγάζει” αρχικά από τον “Λαό του Θεού”, δηλαδή το εκκλησιαστικό πλήρωμα, ως έκφραση τιμής, αποδοχής και εκκλησιαστικής αναγνώρισης της αγιότητας ενός προσώπου. Να αποτελεί δηλαδή γεγονός το οποίο προέρχεται από το ευχαριστιακό σώμα της Εκκλησίας, ως μία έκφραση πρώτιστα λειτουργική και όχι ως μία δικανική διαδικασία ή ως μία νομικού τύπου αναγνώριση.
Η όλη πορεία αγιοκατατάξεως είναι μία διαδικασία διαπιστωτικού χαρακτήρα από μέρους της Συνόδου, από την οποία δεν εξαρτάται αυτή καθεαυτή η αγιότητα του προσώπου. Η ίδια η ζωή του, ως μέλους της Εκκλησίας, είναι που το καθιστά πρώτιστα άγιο και το εγκαθιδρύει εκκλησιαστικά.
Η Ιερά Σύνοδος κάθε τοπικής Εκκλησίας πρώτα και κατόπιν η απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου βεβαιώνουν την εγκυρότητα της κατατάξεως ενός αγίου στις επίσημες αγιογραφικές δέλτους της Ορθόδοξης Εκκλησίας και προσδιορίζουν την ημέρα της λειτουργικής εορτίου μνήμης του, συνήθως την ημέρα θανάτου ή μαρτυρίου του αγίου.
Σε όλη αυτή την περιγραφείσα διαδικασία δεν υπάρχουν κάποιοι συγκεκριμένοι κανόνες που θα πρέπει να τηρούνται. Προέχει και πρωτεύει η έκφραση και η διαπίστωση της αγιότητας στο πλαίσιο της εκκλησιαστικής συνειδήσεως και στα όρια μιας τοπικής Εκκλησίας.
Ως ασφαλιστική δικλείδα τίθενται κάποιες προϋποθέσεις, όχι όμως ως απόλυτα κριτήρια. Μία από αυτές είναι, για παράδειγμα, η παρέλευση 100 χρόνων από την κοίμηση του αγίου, κάτι το οποίο όμως πολλές φορές δεν τηρείται επακριβώς και απόλυτα.
Όλα όσα αναφέρω είναι επιβεβαιωτικά ότι η αγιότητα για την Ορθόδοξη Εκκλησία είναι στοιχείο της ίδιας της ζωής της Εκκλησίας, η Οποία ως Αγία, ως Σώμα Χριστού, έχει σκοπό να μεταμορφώσει όλα τα μέλη Της σε κάθε εποχή και διαχρονικά, σε μέλη και συμπολίτες της Βασιλείας του Θεού, δηλαδή αγίους, γι’ αυτό και η αγιότητα αποτελεί ένα από τα στοιχεία της ταυτότητάς Της (Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική).
Με αυτόν τον σκοπό η Εκκλησία επιβεβαιώνει τον ρόλο Της και την παρουσία Της μέσα στον κόσμο ως ζώσα κοινότητα και δυναμική πραγματικότητα, η οποία μεταμορφώνει τον άνθρωπο κάθε εποχής σε “φίλο του Θεού” και συμπολίτη της Βασιλείας του Θεού», καταλήγει ο Σεβασμιότατος.
Το γεγονός πως η αγιότητα δεν είναι ένα επίκτητο χαρακτηριστικό ή γνώρισμα, ούτε τίτλος τιμής που αποδίδει κατά βούληση η Εκκλησία, εξηγεί και ο Πανοσολογιότατος Αέτιος, Μέγας Εκκλησιάρχης και Διευθυντής του Ιδιαίτερου Πατριαρχικού Γραφείου.
Επισημαίνει ότι «η Ορθόδοξη Εκκλησία δε φτιάχνει, δεν κατασκευάζει ούτε δημιουργεί αγίους. Αντιθέτως, αναγνωρίζει το γεγονός που πρώτα συντελείται στις ψυχές των πιστών. Η τιμή ξεκινά από τους πιστούς», λέει.
Η πορεία προς την αγιοκατάταξη
Αν η αγιότητα παραμένει επίκαιρη, το ερώτημα γίνεται πρακτικό: πώς αναγνωρίζεται σήμερα;
Όπως εξηγεί ο Πανοσολογιότατος κ. Αέτιος: «Η αρχή γίνεται από το αίτημα ενός αρχιερέα ή επισκόπου ο οποίος εκφράζει την πίστη του ποιμνίου ότι ένα συγκεκριμένο πρόσωπο πρέπει να τιμάται ως άγιος.
Το αίτημα υποβάλλεται αρχικά στην αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος. Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος παραλαμβάνει, εξετάζει και κατόπιν υποβάλλει το αίτημα στον Πατριάρχη. Μόνο το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως έχει τη δικαιοδοσία να εντάσσει νέους αγίους στο αγιολόγιο».
Στο Οικουμενικό Πατριαρχείο το αίτημα υποδέχεται μια πενταμελής επιτροπή, η οποία απαρτίζεται από τον Μητροπολίτη Φιλαδελφείας κ. Μελίτωνα (πρόεδρος), τον Αρχιεπίσκοπο Αυστραλίας κ. Μακάριο, τον Μητροπολίτη Σμύρνης κ. Βαρθολομαίο, τον Μητροπολίτη Άγκυρας και Μέγα Πρωτοσύγγελο κ. Γρηγόριο και τον Μέγα Εκκλησιάρχη Αέτιο.
«Η Κανονική Επιτροπή», συνεχίζει ο κ. Αέτιος, «εξετάζει τα στοιχεία του φακέλου, συμβουλεύεται θεολογικά συγγράμματα, αναζητά μαρτυρίες εφόσον αυτές υπάρχουν, εξετάζει τον βίο του υποψήφιου προς αγιοκατάταξη προσώπου αλλά και την τυχόν θαυματουργική δράση του.
Αφού η Επιτροπή ολοκληρώσει την έρευνα, συντάσσει τη γνώμη της, την οποία υποβάλλει προς τον Πατριάρχη».
Τελικά, η Αγία και Ιερά Σύνοδος είναι εκείνη που λαμβάνει την απόφαση, η οποία περιλαμβάνεται στο ανακοινωθέν της συνεδρίασης της ημέρας.
Η Σύνοδος ορίζει επίσης την ημερομηνία που τιμάται αλλά και την ακολουθία για τον νέο άγιο, ενώ προηγουμένως τη γνώμη της υποβάλλει και η Επιτροπή Θείας Λατρείας και Κανονίου, η οποία αποφασίζει και για τον τρόπο που θα απεικονίζεται ο άγιος.
Η ιερή στιγμή της υπογραφής
Η τελευταία πράξη και η κορύφωση της πορείας προς την αγιοκατάταξη είναι η πανηγυρική Ακολουθία της τελετής υπογραφής της Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξης ένταξης ενός νέου Αγίου στο εορτολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Εκεί, ο Αρχιγραμματέας αναγιγνώσκει την επίσημη πράξη αγιοκατάταξης από την Ωραία Πύλη, η οποία υπογράφεται από τον Παναγιώτατο Πατριάρχη και τους συνοδικούς αρχιερείς.
Μάλιστα ο Πανοσιολογιότατος θυμάται την πλήρη συγκίνησης τελετή για τον Άγιο Δημήτριο Γκαγκαστάθη, όπου παρούσες ήταν οι δύο εν ζωή θυγατέρες του.
«Η αγιότητα δεν είναι στοιχείο του παρελθόντος», καταλήγει ο κ. Αέτιος. Σημειώνει μάλιστα ότι στα 34 χρόνια της θητείας του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου είχαμε πολλές νέες αγιοκατατάξεις. Πράξεις που προκαλούν, όπως λέει, συγκίνηση και δέος και αν μη τι άλλο είναι ευλογία για την Εκκλησία και το πλήρωμά της.
Η θεμελιώδης διαφορά με τη Δύση
Τον Σεπτέμβριο του 2025 τα ανά την υφήλιο Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης μετέδωσαν την είδηση της αγιοποίησης του πρώτου στα χρονικά millennial αγίου από την Καθολική Εκκλησία.
Η περίπτωση του Κάρλο Ακούτις και η αγιοποίησή του από τον Πάπα Λέοντα βρέθηκε για πολλές ημέρες στον αφρό της επικαιρότητας και, εκτός των άλλων, ανέδειξε την ειδοποιό διαφορά ανάμεσα στον τρόπο που αντιλαμβάνονται την αγιοσύνη η Ορθόδοξη και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Και δε μιλάμε μόνο για μια διαδικαστική διαφορά. Αλλά για εκκλησιολογική.
Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Χρυσόστομος εξηγεί: «Στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία η “αγιοποίηση” είναι περισσότερο μία διαδικασία δικανικού-νομικού τύπου και χαρακτήρα. Συγκροτείται δηλαδή μία επιτροπή (Dicastero), η οποία καλείται να επικυρώσει την παπική απόφαση “μακαριοποίησης” του προσώπου και να αποφανθεί τελικά για την αγιότητά του.
Στη διαδικασία αυτή πραγματοποιείται μία “δίκη”, όπου εξετάζονται τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία της ζωής κάθε προσώπου και μάλιστα επιλέγεται και ο λεγόμενος “δικηγόρος του διαβόλου” (advocatus diaboli), ο οποίος έχει ρόλο προβολής των αρνητικών ή των αμφισβητούμενων σημείων της ζωής του προς “αγιοποίηση” προσώπου.
Γι’ αυτό και η διαδικασία αυτή απαιτεί μία δομή η οποία σκέπτεται, ενεργεί και δραστηριοποιείται οργανωτικά, ώστε να οδηγήσει σε μια τελική “ετυμηγορία αγιοποίησης”, ενώ τον τελικό λόγο της “αγιοποίησης” τον έχει πάντοτε ο Πάπας.
Αντιθέτως, στην αγιοκατάταξη καταγράφεται στις αγιογραφικές δέλτους μία ήδη εκφρασθείσα και κατασταθείσα αγιότητα ως έκφραση της εκκλησιαστικής συνείδησης, πρώτιστα από μία τοπική Εκκλησία. Αυτό ακολουθεί η Ορθόδοξη Εκκλησία.
Με την καταγραφή στις αγιογραφικές δέλτους ενός αγίου επιβεβαιώνεται η αγιότητα του πλέον, ως εκκλησιαστικού γεγονότος και για ολόκληρη την Εκκλησία. Άρα για την Ορθόδοξη Εκκλησία η αγιοκατάταξη είναι το επιστέγασμα μιας εκκλησιαστικής διαδικασίας, με την οποία εδραιώνεται η αγιότητα του προσώπου χωρίς να αγιοποιείται το πρόσωπο από αυτήν καθαυτήν τη διαδικασία».
Καταλαβαίνει κανείς ότι η αγιότητα δεν αναζητείται ως εξαίρεση αλλά αναγνωρίζεται ως ζώσα εμπειρία. Και κάθε νέα αγιοκατάταξη δεν προσθέτει απλώς ένα ακόμα όνομα στο εορτολόγιο. Υπενθυμίζει ότι η πνευματική μαρτυρία παραμένει εμφατικά παρούσα και επίκαιρη στο πέρας των αιώνων.
Οι συνεντεύξεις με τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Μεσσηνίας και τον Μέγα Εκκλησιάρχη του Οικουμενικού Πατριαρχείου πραγματοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025 με αφορμή την αγιοποίηση του Κάρλο Ακούτις & δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Οι φωτογραφίες προέρχονται από την ταινία «Ο άνθρωπος του Θεού» και από την τηλεοπτική σειρά του MEGA «Άγιος Παΐσιος: Από τα Φάρασα στον ουρανό»
