Η 21η Ιανουαρίου κρύβει μια επέτειο με ιδιαιτερότητες και πολλές προεκτάσεις, αν σκεφτούμε ότι μιλάμε για κάτι που συνέβη σχεδόν 230 χρόνια πριν. Ήταν το 1793 όταν οι επαναστάτες της Γαλλίας αποκεφάλισαν τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄, εισάγοντάς μας σε ένα νέο κεφάλαιο της πολιτικής ιστορίας. Νωρίτερα, με τη Γαλλική Επανάσταση το αίτημα για ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη είχε έρθει να αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε ως πολιτικά υποκείμενα.
Όσον αφορά την εκτέλεση του βασιλιά; Πολύ μελάνι έχει χυθεί για αυτό το περιστατικό, διευρύνοντας το μεγάλο κεφάλαιο της συχνής συνύπαρξης της βίας με την πολιτική.
Θα ήθελα, ωστόσο, να σταθώ στο συμβολικό κομμάτι. Αφορμή ήταν μια πολύ διαβασμένη φίλη, που με αφορμή όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα και τον κόσμο, μου μετέφερε μια ρήση του Μισέλ Φουκό, με την οποία ζητούσε να κόψουμε το κεφάλι του βασιλιά από την πολιτική. Σύμφωνα με τη φίλη, αυτό που εννοούσε ο γάλλος φιλόσοφος είναι ότι πρέπει να βλέπουμε την πολιτική και την εξουσία πέραν των φορέων της, ως τον πυρήνα των σχέσεων που τη συγκροτούν. Να εστιάσουμε, δηλαδή, στο πώς αυτές οι σχέσεις εξουσίας έχουν μεγαλύτερη δύναμη από τα πρόσωπα που διατάζουν, καθώς εισχωρούν στον τρόπο που διαβιούμε διαμορφώνοντας την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά μας.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, πέρα από τις αλλαγές στα πρόσωπα των εξουσιαζόντων, θα βλέπουμε ευκολότερα την αλλαγή που έρχεται στις πολιτικές σχέσεις από τα κάτω. Δεν είναι ούτε ο Τραμπ ούτε ο Τζέι Ντι Βανς, φερ’ ειπείν, η μεγάλη απειλή που έρχεται από τις ΗΠΑ, αλλά όλο το κίνημα της νέας δεξιάς και οι δομές που θεμελιώνει, η ιδεολογία που αναπαράγει. Διαμορφώνει ανθρώπους που εμφορούνται από μισογυνικές και ρατσιστικές ιδέες, συγκροτώντας κλειστές κοινότητες ομοιόμορφων προσώπων με περιφρόνηση προς κάθε διαφορετικότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο, θα μπορούσαμε να δούμε τις εξεγέρσεις στο Ιράν, όχι με κάποιο από τα απλοϊκα δίπολα «ιμπεριαλιστική Δύση – αντιστεκόμενο Ιράν» ή «κακοί μουλάδες – κοσμικοί επαναστάτες», αλλά ως μια πολύμορφη αντίσταση από τα κάτω, που περισσότερο από το να θέλει να φέρει τη Δύση στη χώρα, επιθυμεί την αναδιαμόρφωση των δομικών σχέσεων της κοινωνίας, εκφράζοντας έτσι και την πιο απτή αποτυχία της ισλαμικής επανάστασης.
Στα καθ’ ημάς, επίσης, μια τέτοια οπτική θα μας απάλλασσε πιθανόν από μια στείρα προσωποκεντρική αντίληψη της πολιτικής, που βρίσκει την ευκολία στο να ξεσπά στα κεντρικά πολιτικά πρόσωπα, μετατρέποντας τη συχνά δίκαιη οργή σε μια απλή εκτόνωση. Είναι η κυβέρνηση Μητσοτάκη η προσωποποίηση του κακού ή η έκφραση μιας κοινωνικής πραγματικότητας; Για παράδειγμα, η επίμονη επιστροφή στην επικαιρότητα της δημογραφικής απειλής με όσα συνεπάγεται (αντίληψη της γυναίκας ως αναπαραγωγικής μηχανής, έμφυλη εξουσία κ.λπ.) δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά το αποτέλεσμα την κυριαρχίας των πατριαρχικών σχέσεων στην ελληνική κοινωνία και παράγει απτά αποτελέσματα, όπως τις γυναικοκτονίες.
Το κεφάλι του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ που κύλησε στο ικρίωμα της πλατείας Κονκόρντ ήταν ορατό στους θεατές της εκτέλεσης πριν από δύο και κάτι αιώνες. Τα κεφάλια της κοινωνικοπολιτικής Λερναίας Ύδρας που διαμορφώνουν τις σχέσεις εξουσίας και τη συμπεριφορά του σύγχρονου ατόμου παραμένουν κατά κανόνα αόρατα. Και δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια διάθεση να κοπούν…
